Rig Veda 3.3.10: Mandala 3, Sukta 3, Mantra 10

Sukta 3.3

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Agni Vaiśvānara

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वैश्वानर तव धामान्या चके येभिः स्वर्विदभवो विचक्षण । जात आपृणो भुवनानि रोदसी अग्ने ता विश्वा परिभूरसि त्मना ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.3.10

Transliteration

vaiśvā́nara táva dhā́māny ā́ cakre yébhiḥ svaḥ-víd ábhavo vi-cákṣaṇa | jā́ta ā́pṛṇo bhúvanāni ródasī́ agne tā́ víśvā pári-bhū́r asi tmánā ||

Translation

ఓ వైశ్వానరా, నీవు నీ ధామాలను/ఆసన-శక్తులను నిర్మించుకున్నావు; వాటివల్లనే నీవు స్వర్విద్—ప్రకాశమయ స్వర్గాన్ని తెలిసినవాడవు—మరియు విచక్షణుడు (దూరదర్శి) అయ్యావు. జన్మించిన వెంటనే నీవు భువనాలను, రెండు రోదసీ (ద్యావా-పృథివీ)లను నింపావు; ఓ అగ్నీ, నీ స్వయంసత్త్వంతో నీవు ఇవన్నిటిని పరివ్యాప్తం చేసి అధిగమిస్తావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वैश्वानर: O Vaiśvānara (Agni)
• वैश्वानर: सम्बोधन
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: वैश्वानर- (प्रातिपदिक; विश्+वानर/अग्नि-विशेष)

• तव: of you / your
• तव: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• धामानि: abodes; stations; powers
• धामानि: कर्म (with चके) / or विषय
• Type: Noun
• Root: धामन्- (प्रातिपदिक)

• आ: towards; unto; fully
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• चके: you have made; you have established
• चके: कर्तृ (implicit: त्वम्/अग्निः)
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे) with reduplication (चकार-प्रयोग)

• येभिः: by which (means); with which
• येभिः: करण
• Type: Pronoun
• Root: यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्वः-वित्: finder of heaven/light
• स्वः-वित्: विशेषण (कर्तृ/सम्बोधन-सम्बन्ध)
• Type: Adjective (kṛdanta)
• Root: स्वर्- (स्वर्ग/प्रकाश) + √विद् (ज्ञाने) → वित् (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अभवः: you became
• अभवः: कर्तृ (त्वम्)
• Type: Verb
• Root: √भू (भवति)

• विचक्षण: O discerning one; far-seeing
• विचक्षण: सम्बोधन
• Type: Adjective
• Root: वि- + √चक्ष्/√चक्ष (दर्शने) → विचक्षण- (प्रातिपदिक)

• जातः: born
• जातः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Participle (past passive)
• Root: √जन् (जायते) → जात- (क्त, कृदन्त)

• आपृणः: you filled; you made full
• आपृणः: कर्तृ (त्वम्)
• Type: Verb
• Root: आ- + √पॄ/√पृ (पूरणे)

• भुवनानि: the worlds; beings/realms
• भुवनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक; √भू)

• रोदसी: the two worlds (heaven and earth)
• रोदसी: कर्म (सम्बन्ध-अप्पोजिशन)
• Type: Noun (dual fixed)
• Root: रोदसी- (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावा-पृथिवी)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• ताः: those
• ताः: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विश्वाः: all
• विश्वाः: विशेषण (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• परिभूः: surpassing; encompassing; overpowering
• परिभूः: कर्तृ-विशेषण (with असि)
• Type: Adjective (kṛdanta used predicatively)
• Root: परि- + √भू (भवति) → परिभू- (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘overpowering, surpassing’)

• असि: you are
• असि: कर्तृ (त्वम्)
• Type: Verb
• Root: √अस् (अस्ति)

• त्मना: by yourself; by your own power
• त्मना: करण/हेतु (by yourself; by your own power)
• Type: Noun (instrumental of manner)
• Root: त्मन्- (प्रातिपदिक; ‘self, own person/power’)