Rig Veda 10.94.5: Mandala 10, Sukta 94, Mantra 5

Sukta 10.94

Devata: Grāvāṇaḥ / Soma-process with solar symbolism; indirectly Indra-Soma-Sūrya nexus

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

सुपर्णा वाचमक्रतोप द्यव्याखरे कृष्णा इषिरा अनर्तिषुः । न्यङ्नि यन्त्युपरस्य निष्कृतं पुरू रेतो दधिरे सूर्यश्वितः ॥

Recitation with translationRig Veda 10.94.5

Transliteration

suparṇā́ vā́cam akratópa dyávy ā́khare kṛ́ṣṇā iṣirā́ anartiṣuḥ | nyàṅ ní yanty úparasya niṣkṛ́taṃ purū́ réto dadhire sū́ryaśvitaḥ ||

Translation

సుపర్ణులు (సుందర-పక్షులు) వాక్‌ (వాణి)ను నిర్మించారు; ద్యౌలోకపు ఖాళీ గుహలో కృష్ణ, వేగవంతులు (ఇషిరా) నర్తించారు. వారు క్రిందికి సాగుతారు—పై లోకపు నిష్కృత (కత్తిరించి/ఉత్కీర్ణించిన) స్థలమునకు; సూర్య-శ్విత్‌ (సూర్య తేజస్సుతో దీప్తులు) వారు విస్తారమైన రేతస్‌ (బీజం/వీర్యం)ను నిలిపారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सुपर्णाः: the fair-winged ones (birds)
• सुपर्णाः: कर्तृ
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: सु-पर्ण (प्रातिपदिक) < पर्ण

• वाचम्: speech, utterance
• वाचम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• अक्रत: they made, they produced
• अक्रत: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• उप: towards, near
• उप: (सम्बन्ध/दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: उप

• द्यव्या: heavenly (things/regions)
• द्यव्या: कर्म (अव्यय-उपपदेन सह) / अधिकरण-भाव
• Type: Adjective
• Root: द्यव्य (प्रातिपदिक) < दिव्/द्यौ

• आखरे: he/it dug out, scraped out (Vedic)
• आखरे: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: आ-खर (धातु/प्रातिपदिक-आधारित; ‘खर’ = खनन/खोदन/खरता; वेद. प्रयोगः)

• कृष्णाः: the dark ones
• कृष्णाः: कर्तृ (अनर्तिषुः इत्यस्य)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• इषिराः: swift, vigorous
• इषिराः: कर्तृ (अनर्तिषुः इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: इषिर (प्रातिपदिक)

• अनर्तिषुः: they danced, they moved in dance
• अनर्तिषुः: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: नृत् (धातु) with अनु-

• नि: down, in
• नि: (दिशा/प्रवृत्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: नि

• अङ्: indeed, just
• अङ्: (बल/निश्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: अङ् (निपात; वेद. ‘अङ्/अङ्ग’ emphatic)

• नि: down
• नि: (दिशा/प्रवृत्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: नि

• यन्ति: they go, they move
• यन्ति: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: यम् (धातु) / या (धातु) — वेद. गत्यर्थे

• उपरस्य: of the upper (one/region)
• उपरस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उपर (प्रातिपदिक)

• निष्कृतम्: that which is cut out/removed; the extracted portion
• निष्कृतम्: कर्म
• Type: Participle (past passive)
• Root: निष्-कृत (कृ धातु; क्त-प्रत्यय)

• पुरु: much, abundant
• पुरु: विशेषण
• Type: Adjective/Indeclinable-like (quantifier)
• Root: पुरु (प्रातिपदिक)

• रेतः: seed, semen; generative fluid
• रेतः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रेतस् (प्रातिपदिक)

• दधिरे: they placed, they deposited
• दधिरे: (क्रियापद)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु)

• सूर्यश्वितः: sun-bright, shining like the sun
• सूर्यश्वितः: कर्तृ (दधिरे इत्यस्य)
• Type: Adjective (compound)
• Root: सूर्य-श्वित् (समास; श्वित् ‘white/bright’)