Rig Veda 10.90.4: Mandala 10, Sukta 90, Mantra 4
Sukta 10.90
Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (variable)
Devata: Puruṣa
Chandas: Triṣṭubh (probable; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः पादोऽस्येहाभवत्पुनः । ततो विष्वङ्व्यक्रामत्साशनानशने अभि ॥
Transliteration
tripā́d ūrdhvó udaít púruṣaḥ pā́do ’syehā́bhavat púnaḥ | táto víṣvaṅ vy àkrāmat sāśanānaśáne abhí ||
Translation
పురుషుని మూడు పాదాలు పైకి లేచాయి; అతని ఒక పాదం మళ్లీ ఇక్కడ ప్రकटమైంది. ఆపై అతడు సర్వదిక్కులా వ్యాపించాడు—తినేవాటికీ తిననివాటికీ—అన్నిటిలోనూ వ్యాపించి.
Word by Word
त्रिपात्the three-footed (having three quarters)
त्रिपात्:
Kartā (उदैत् इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun (numeral-compound)
Rootत्रि + पाद (प्रातिपदिक)
ऊर्ध्वःupward, aloft
ऊर्ध्वः:
Kartā (कर्तृपदस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootऊर्ध्व (प्रातिपदिक)
उदैत्rose up, went up
उदैत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootउद् + इ (धातु: इ ‘गच्छति’)
पुरुषःthe Puruṣa
पुरुषः:
Kartā (उदैत् इत्यस्य कर्ता; त्रिपात्-ऊर्ध्वः इत्यस्य आधारः)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
पादःone quarter (one foot/part)
पादः:
Kartā (अभवत् इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
अस्यof him, of this (Puruṣa)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (देशाधिकरणम्)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
अभवत्became, came to be
अभवत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
पुनःagain; in turn
पुनः:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
ततःfrom there; then
ततः:
Apādāna/Adhikaraṇa (तस्मात्/ततः = ‘from there/thereupon’)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय; तद्-तसिल्)
विश्वङ्in all directions, everywhere
विश्वङ्:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootविश्वञ्च्/विश्वङ् (अव्यय)
व्यक्रामत्strode forth, expanded/stepped out
व्यक्रामत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + क्रम् (धातु)
सःhe
सः:
Kartā (व्यक्रामत् इत्यस्य कर्ता; पुरुषः एव)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अशनानशनेin (the realm of) the eating and the non-eating (the animate and the inanimate)
अशनानशने:
Adhikaraṇa (विषय/क्षेत्र: ‘भोजन-अभोजनयोः’)
TypeNoun (compound) / Adjectival substantive
Rootअशन (प्रातिपदिक) + अनशन (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
अभिtowards, over, upon
अभि:
(क्रियायोगे दिशार्थ/व्याप्त्यर्थः; व्यक्रामत् इत्यनेन)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.