Rig Veda 10.68.3: Mandala 10, Sukta 68, Mantra 3

Sukta 10.68

Rishi: Bṛhaspati / Angiras-tradition

Devata: Bṛhaspati

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

साध्वर्या अतिथिनीरिषिरा स्पार्हाः सुवर्णा अनवद्यरूपाः । बृहस्पतिः पर्वतेभ्यो वितूर्या निर्गा ऊपे यवमिव स्थिविभ्यः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.68.3

Transliteration

sādhv-aryā́ atithínīr iṣirā́ spārhā́ḥ suvarṇā́ anavadyá-rūpāḥ | bṛ́haspátiḥ párvatebhyo vitū́rya nírgā ūpe yávam iva sthivíbhyāḥ ||

Translation

సాధువైనవి, యజ్ఞయాత్రకు అతిథినులైనవి—వేగవంతమైనవి, ఆకాంక్షనీయమైనవి, స్వర్ణవర్ణమైనవి, నిర్దోషరూపమైనవి—; బృహస్పతి పర్వతాలను చీల్చి, అడ్డంకులను తొలగించి, గోవులను బయటకు తీసుకొచ్చాడు; పొట్టుతో యవాన్ని వడకట్టినట్లు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• साध्व॒र्याः: the well-performing (women/ones)
• साध्व॒र्याः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: साध्वरी (प्रातिपदिक; साधु + वरि/वर्या-)

• अतिथिनीः: guest-women / hostesses
• अतिथिनीः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अतिथिनी (प्रातिपदिक; अतिथि- + -नी)

• इषिराः: swift, vigorous
• इषिराः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: इषिर (प्रातिपदिक)

• स्पार्हाः: desirable, lovely
• स्पार्हाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: स्पार्ह (प्रातिपदिक)

• सुवर्णाः: golden, of good color
• सुवर्णाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: सुवर्ण (प्रातिपदिक)

• अनवद्यरूपाः: of blameless form
• अनवद्यरूपाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अनवद्यरूप (प्रातिपदिक; अनवद्य + रूप)

• बृहस्पतिः: Bṛhaspati
• बृहस्पतिः: Kartā
• Type: Noun (proper)
• Root: बृहस्पति (प्रातिपदिक)

• पर्वतेभ्यः: from the mountains
• पर्वतेभ्यः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• वितूर्या: having crossed over / breaking through
• वितूर्या: Karaṇa
• Type: Verbal adjective (gerundive/absolutive-like kṛdanta used adverbially)
• Root: वि + तॄ (धातु; तॄ = तरणे/अतिक्रमे) → वितूर्य (कृदन्त)

• निर्गाः: the cows (out-going/released)
• निर्गाः: Karma
• Type: Noun
• Root: निर् + गा (धातु; गा = गत्यर्थे) → निर्ग (कृदन्त/नाम)

• ऊपे: has approached / came near
• ऊपे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: उप + इ (धातु; इ = गत्यर्थे) → उपे (लिट्/परस्मैपद; वैदिक रूप)

• यवम्: barley
• यवम्: Upamāna (for comparison)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• इव: like
• इव: Sambandha (upamā-vācaka)
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• स्थिविभ्यः: from the thick/solid (masses), from the clods
• स्थिविभ्यः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: स्थिवि (प्रातिपदिक; ‘स्थिवि’ = स्थूल/घन/स्थूलकण-सम्बद्ध)