Rig Veda 10.63.13: Mandala 10, Sukta 63, Mantra 13

Sukta 10.63

Rishi: Plati (Plati’s son is mentioned later in the hymn-cycle; traditional attribution for RV 10.63 is associated with the Plati lineage in some Anukramaṇī traditions)

Devata: Ādityas (truth-guardians); prayer for guidance into svasti

Chandas: Triṣṭubh (probable; hymn-section style and cadence—needs confirmation from a metrical index)

Samhita Patha (Devanagari)

अरिष्टः स मर्तो विश्व एधते प्र प्रजाभिर्जायते धर्मणस्परि । यमादित्यासो नयथा सुनीतिभिरति विश्वानि दुरिता स्वस्तये ॥

Transliteration

áriṣṭaḥ sá márto víśva édhaté prá prájā́bhir jā́yate dhármaṇas pári | yám ādityā́so náyatha sunītíbhir áti víśvāni duritā́ svastáye ||

Translation

అరిష్టుడై ఆ మానవుడు సమగ్రంగా వర్ధిల్లుతాడు; ధర్మం/ఋతం చుట్టుముట్టగా, తన ప్రజా-శక్తులతో ముందుకు ముందుకు జన్మించి వికసిస్తాడు. ఓ ఆదిత్యులారా, మీ సునీతులతో అతనిని సమస్త దురితాలను దాటి, స్వస్తి వైపు నడిపించండి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अरिष्टः: unharmed, uninjured
• अरिष्टः: विशेषणम् (कर्तृपदस्य)
• Type: Adjective
• Root: अरिष्ट (प्रातिपदिक) < √रिष् (हिंसार्थे) + अ- (निषेध)

• सः: he
• सः: कर्तृ (एधते/जायते)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मर्तः: mortal, man
• मर्तः: कर्तृ (एधते/जायते)
• Type: Noun
• Root: मर्त (प्रातिपदिक) < √मृ (मरणे)

• विश्वः: all, entire
• विश्वः: विशेषणम् (मर्तः)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• एधते: thrives, prospers
• एधते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √एध् (वृद्धौ/दीप्तौ)

• प्र: forth, greatly
• प्र: क्रियाविशेषणम् (एधते)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• प्र: forth, abundantly
• प्र: क्रियाविशेषणम् (जायते)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• प्रजाभिः: with offspring, with progeny
• प्रजाभिः: करण (सह/साधनभावः) (जायते)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक) = प्र + √जन् (जनने)

• जायते: is born, comes to be
• जायते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √जन् (जनने)

• धर्मणः: of the law/order (dharma)
• धर्मणः: सम्बन्ध (परि इत्यस्य) / अधिकरण-सम्बन्धः
• Type: Noun
• Root: धर्मन् (प्रातिपदिक) < √धृ (धारणे)

• परि: around; in the sphere of
• परि: क्रियाविशेषणम्/सम्बन्धसूचकः
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/निपात)

• यम्: whom
• यम्: कर्म (नयथ)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आदित्यासः: the Ādityas
• आदित्यासः: कर्तृ (नयथ)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• नयथ: you lead
• नयथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नी (नयने)

• सुनीतिभिः: with good guidances/wise leadings
• सुनीतिभिः: करण (नयथ)
• Type: Noun
• Root: सुनीति (प्रातिपदिक) = सु + नीति < √नी (नयने)

• अति: beyond, across
• अति: क्रियाविशेषणम् (नयथ)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (उपसर्ग/निपात)

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: कर्म (अति-नयथ)
• Type: Adjective (substantivized)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• दुरितानि: misfortunes, sins, difficulties
• दुरितानि: कर्म (अति-नयथ) (विश्वानि इत्यस्य विशेष्यभावः)
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक) = दुर् + इत (√इ)

• स्वस्तये: for well-being, for welfare
• स्वस्तये: सम्प्रदान (नयथ)
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक) = सु + अस्ति