Rig Veda 10.61.9: Mandala 10, Sukta 61, Mantra 9

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).

Devata: Agni-like upholder force (vahni/Agni explicitly mentioned).

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

मक्षू न वह्निः प्रजाया उपब्दिरग्निं न नग्न उप सीददूधः । सनितेध्मं सनितोत वाजं स धर्ता जज्ञे सहसा यवीयुत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.61.9

Transliteration

makṣū́ ná váhniḥ pra-jā́yā upabdir agníṃ ná nagná úpa sīdad ū́dhaḥ | sánitā ídhmaṃ sánitotá vā́jaṃ sá dhartā́ jajñe sáhasā yavīyút ||

Translation

వేగంగా, వహ్నివలె, ప్రజల పిలుపు సమీపిస్తుంది; నగ్న అగ్నివలె అది గుప్త మూలం—ఊధః (స్తన/ఆధారం)—దగ్గర కూర్చుంటుంది. ఇధ్మం (ఇంధనం) గెలిచినవాడూ, వాజం (బల-సమృద్ధి) గెలిచినవాడూ అయిన ఆ ధర్తా జన్మిస్తాడు—సహసా (అపార శక్తి)తో యౌవనంగా; రహస్య పోషణం నుండి కార్యాన్ని ధారిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मक्षु: quickly, at once
• मक्षु: Adhikaraṇa (कालवाचक)
• Type: Indeclinable
• Root: मक्षु (अव्यय)

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निषेध)

• वह्निः: the bearer; (often) Agni / the fire-priest
• वह्निः: Kartā
• Type: Noun
• Root: वह्नि- (प्रातिपदिक)

• प्रजायाः: of offspring, of progeny
• प्रजायाः: Sambandha (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: प्रजा- (प्रातिपदिक)

• उपब्दिः: approach, coming-near; (rit.) invocation/attendance
• उपब्दिः: Kartā (समनाधिकरण/विधेय-नाम)
• Type: Noun
• Root: उपब्दि- (प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni, fire
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा)

• नग्नः: naked (one)
• नग्नः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: नग्न- (प्रातिपदिक)

• उप: towards, near
• उप: —
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• सीदत्: sat down, approached (sat)
• सीदत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √सद् (सीदति)

• ऊधः: udder (source of milk; figuratively: abundance)
• ऊधः: Karma (लक्ष्य/उपसर्ग-गत्यर्थे)
• Type: Noun
• Root: ऊधस्- (प्रातिपदिक)

• सनिते: in the winning/attainment
• सनिते: Adhikaraṇa (सप्तमी)
• Type: Noun (locative) / verbal-noun
• Root: √सन् (सनति) / सनि- (प्रातिपदिक) संदिग्ध

• इध्मम्: fuel, firewood
• इध्मम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इध्म- (प्रातिपदिक)

• सनितः: from the winning; of the winning
• सनितः: Apādāna (पञ्चमी) / Sambandha (षष्ठी)
• Type: Noun (ablative/genitive) / verbal-noun
• Root: √सन् (सनति) / सनि- (प्रातिपदिक) संदिग्ध

• उत: and, also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत (अव्यय)

• वाजम्: prize; strength; (often) food/grain
• वाजम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वाज- (प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद्- (सर्वनाम)

• धर्ता: the supporter, sustainer
• धर्ता: Kartā (समनाधिकरण)
• Type: Agent noun
• Root: √धृ (धर्तृ- कर्तृप्रत्यय) / धर्तृ- (प्रातिपदिक)

• जज्ञे: was born, came into being
• जज्ञे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √जन् (जज्ञे)

• सहसा: with might, by force
• सहसा: Karaṇa
• Type: Noun (instr.)
• Root: सहस्- (प्रातिपदिक)

• यवीयुत्: younger
• यवीयुत्: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यवीयस्- (तुलनात्मक-प्रातिपदिक) / यवीयुत् (वैदिक रूप)