Rig Veda 10.61.8: Mandala 10, Sukta 61, Mantra 8

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).

Devata: Implicit heroic power overcoming scant consciousness; no explicit named devatā here.

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स ईं वृषा न फेनमस्यदाजौ स्मदा परैदप दभ्रचेताः । सरत्पदा न दक्षिणा परावृङ्न ता नु मे पृशन्यो जगृभ्रे ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.61.8

Transliteration

sá īṃ vṛ́ṣā ná phénam asyad ājā́u smád ā́ paráit ápa dábhracetāḥ | sárat padā́ ná dákṣiṇā parā́vṛṅ ná tā́ nú me pṛśanyó jagṛbhre ||

Translation

అతడు వృషభునివలె యుద్ధంలో నురుగును విసిరెను; అప్పుడు అల్పచేతన (దభ్రచేతాః) తొలగి, అతడు పరమావధిని దాటి ముందుకు సాగెను. దక్షిణా—ఋతానికి చెందిన దానశక్తి—పాదం నుండి జారిపడి పక్కకు మళ్లినప్పటికీ, ఇప్పుడు ఆ పృశ్ని-మచ్చల (చీకటి మచ్చల) కలతకారులు నన్ను పట్టుకోరు; వారి పట్టు నేను నిరాకరిస్తాను.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (स-आदेशः) सर्वनाम-प्रातिपदिक

• ईम्: indeed; him (emphatic particle)
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात) अव्यय

• वृषा: the bull; the vigorous one
• वृषा: कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन्/वृषा (प्रातिपदिक) < √वृष्/वृष् ‘to rain, be strong’

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात) अव्यय

• फेनम्: foam
• फेनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: फेन (प्रातिपदिक)

• अस्यदत्: he cast/threw
• अस्यदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अस्यद्/√अस्य ‘to throw, cast’

• आजौ: in the contest; in battle
• आजौ: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: आजि (प्रातिपदिक)

• स्म: indeed; then
• स्म: —
• Type: Indeclinable
• Root: स्म (निपात) अव्यय

• अद: thereupon; then
• अद: —
• Type: Indeclinable
• Root: अद् (निपात) अव्यय

• परैदत्: he went away; he departed
• परैदत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √इ/√ए ‘to go’ + परा- (उपसर्ग) → परा-एत्

• अप: away
• अप: —
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• दभ्रचेताः: of scant thought; feeble-minded
• दभ्रचेताः: कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: दभ्र- (अल्प) + चेतस् (प्रातिपदिक) समास

• सरत्पदा: with running feet; swift-footed
• सरत्पदा: कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सरत् (√सृ ‘to flow/run’ शतृ-प्रत्यय) + पद (प्रातिपदिक) बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-निपात) अव्यय

• दक्षिणा: the sacrificial fee (dakṣiṇā)
• दक्षिणा: कर्तृ (उपमानम्)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)

• परावृक्: turning away; averse
• परावृक्: कर्तृ (उपमान-वाक्ये)
• Type: Adjective
• Root: परा- + √वृज्/√वृक् ‘to turn away, avoid’ (वेद. कृदन्त/विशेषण-रूप) → परा-वृक्

• न: like
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात) अव्यय

• ताः: those (fem.)
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• नु: now; indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात) अव्यय

• मे: my
• मे: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पृशन्यः: the speckled ones; Pṛśanyas
• पृशन्यः: कर्तृ
• Type: Noun/Adjective
• Root: पृशन्य (प्रातिपदिक; ‘speckled/variegated’; RV-विशेष-नाम/विशेषण)

• जगृभ्रे: they have seized; they grasped
• जगृभ्रे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √ग्रह् ‘to seize, grasp’