Rig Veda 10.61.7: Mandala 10, Sukta 61, Mantra 7

Sukta 10.61

Rishi: Same hymn complex (10.61).

Devata: Vāstoṣpati (explicitly named), and brahman as generated power; gods as collective agencies.

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

पिता यत्स्वां दुहितरमधिष्कन्क्ष्मया रेतः संजग्मानो नि षिञ्चत् । स्वाध्योऽजनयन्ब्रह्म देवा वास्तोष्पतिं व्रतपां निरतक्षन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.61.7

Transliteration

pitā́ yát svā́ṃ duhítaram adhi-skán kṣmáyā́ rétaḥ saṃjagmā́nō ní ṣiñcat | svā́dhyò ’janayan bráhma devā́ vāstóṣpátiṃ vratapā́ṃ nír atakṣan ||

Translation

పితా తన కుమార్తెను సమీపించి, భూమితో సంయోగమై బీజాన్ని పోసినప్పుడు, స్వాధ్య (సమ్యక్ అంతఃస్థాపన) నుండి దేవులు బ్రహ్మ—మంత్ర-సత్యాన్ని—జనింపజేశారు; మరియు వారు వ్రతపాలకుడు, అంతఃనివాసాధిపతి అయిన వాస్తోష్పతిని రూపకల్పన చేశారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• पिता: the father
• पिता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पितृ

• यत्: what/that which
• यत्: कर्म
• Type: Pronoun (relative) / Indeclinable (particle-like)
• Root: यद्

• स्वाम्: his own
• स्वाम्: कर्म
• Type: Adjective (possessive)
• Root: स्व

• दुहितरम्: daughter
• दुहितरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दुहितृ

• अधि: upon, over
• अधि: अधिकरण (prepositional)
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: अधि

• स्कन्: leapt/mounted
• स्कन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्कन्द्

• क्ष्मया: with/through the earth; on the ground
• क्ष्मया: करण
• Type: Noun
• Root: क्ष्मा

• रेतः: seed, semen
• रेतः: कर्म
• Type: Noun
• Root: रेतस्

• संजग्मानः: having come together/approached
• संजग्मानः: कर्तृ
• Type: Verb (participle)
• Root: गम् (उपसर्ग: सम्)

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: नि

• सिञ्चत्: poured/sprinkled
• सिञ्चत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सिच्

• स्वाध्यः: self-impelled/acting by his own power
• स्वाध्यः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: स्वाधी (स्व + आधा/धी) अथवा स्वाध्य (प्रातिपदिक)

• अजनयन्: they generated/produced
• अजनयन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: जन्

• ब्रह्म: sacred formulation/prayer; brahman
• ब्रह्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन्

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव

• वास्तोष्पतिम्: Vāstoṣpati, lord of the dwelling
• वास्तोष्पतिम्: कर्म
• Type: Noun (compound)
• Root: वास्तोष्पति (वास्तु/वास्तोष् + पति)

• व्रतपाम्: keeper/guardian of sacred order (vrata)
• व्रतपाम्: कर्म (apposition to वास्तोष्पतिम्)
• Type: Noun/Adjective (compound)
• Root: व्रतपा (व्रत + पा ‘protector/keeper’)

• निर्: out, forth; thoroughly
• निर्: —
• Type: Preverb/Indeclinable
• Root: निस् (निर्)

• अतक्षन्: they fashioned/constructed
• अतक्षन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तक्ष्