Rig Veda 10.165.5: Mandala 10, Sukta 165, Mantra 5

Sukta 10.165

Rishi: Late/anonymous protective hymn tradition (Mandala 10).

Devata: Devas collectively; operative power is ṛc/mantra as instrument of Ṛta.

Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm by scan).

Samhita Patha (Devanagari)

ऋचा कपोतं नुदत प्रणोदमिषं मदन्तः परि गां नयध्वम् । संयोपयन्तो दुरितानि विश्वा हित्वा न ऊर्जं प्र पतात्पतिष्ठः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.165.5

Transliteration

ṛcā́ kapótaṃ nudata práṇodám íṣaṃ mádantaḥ pári gā́ṃ nayadhvam | saṃyopáyanto duritā́ni víśvā hitvā́ na ūrjáṃ prá patāt pátiṣṭhaḥ ||

Translation

ఋచాతో (వేదగీతంతో) కపోతాన్ని తరిమివేయండి—దూరంగా తోసివేయండి; పోషకశక్తిలో ఆనందిస్తూ, దానిని చుట్టూ తీసుకెళ్లి బయటకు నడిపించండి. సమస్త దురితాలను సమీకరించి, మా ఊర్జం (శక్తి-సమృద్ధి) అక్షుణ్ణంగా వదిలి, అది అత్యంత వేగంగా ఎగిరిపోవుగాక—అత్యంత దృఢపక్షి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋचा: with a hymn (by means of a ṛc)
• ऋचा: करण (instrument) / साधन
• Type: Noun
• Root: ऋच् (ऋच्- प्रातिपदिक ‘ऋच्/ऋचा’ = ऋग्/ऋचा ‘स्तुति/ऋक्’)

• कपोतम्: the pigeon/dove
• कपोतम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: कपोत (प्रातिपदिक)

• नुदत: push away! drive off!
• नुदत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नुद् (धातु)

• प्रणोद: drive forth/away!
• प्रणोद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: प्र-नुद् (धातु; उपसर्ग: प्र)

• मिषम्: harm, mischief, injury
• मिषम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: मिष (प्रातिपदिक; ‘हानि/विपत्ति/दुःख’ इत्यर्थे) অথবা √मिष् (क्षोभे) से व्युत्पन्न भाव

• मदन्तः: rejoicing, exhilarated (ones)
• मदन्तः: कर्तृ (agent; संबोधन-प्रायः) / कर्ता
• Type: Participle (Adjective) / Verbal
• Root: मद् (धातु) → वर्तमान कृदन्त/शतृ (मदन्त्)

• परि: around, about
• परि: उपपद-सम्बन्ध (direction/circumference)
• Type: Indeclinable
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• गाम्: the cow (cattle)
• गाम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• नयध्वम्: lead (you all)!
• नयध्वम्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नी (धातु; नय-)

• संयोपयन्तः: coming together/approaching together
• संयोपयन्तः: कर्तृ (agent; संबोधन-प्रायः)
• Type: Participle (Adjective) / Verbal
• Root: सम्-उप-या (धातु √या ‘गत्यर्थे’; उपसर्ग: सं-, उप-) → शतृ (यन्त्)

• दुरितानि: evils, misfortunes, sins
• दुरितानि: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: दुरित (प्रातिपदिक)

• विश्वा: all
• विश्वा: विशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• हित्वा: having abandoned, leaving
• हित्वा: पूर्वकाल-क्रिया (absolutive)
• Type: Gerund
• Root: हा (धातु; √हा ‘त्यागे’)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऊर्जम्: strength, nourishment
• ऊर्जम्: कर्म (object)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज् (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: उपपद-सम्बन्ध (forth)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/अव्यय)

• पततात्: fly away!
• पततात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु)

• पतिष्ठः: O flyer / O bird (swift one)
• पतिष्ठः: सम्बोधन (addressed entity)
• Type: Noun (vocative) / Adjective
• Root: पतिष्ठ (प्रातिपदिक; ‘उड़नेवाला/पक्षी’ इत्यर्थे, ‘पत्’ से व्युत्पन्न)