Rig Veda 10.124.8: Mandala 10, Sukta 124, Mantra 8

Sukta 10.124

Rishi: As above for RV 10.124 (edition-dependent).

Devata: Indra (indriya as central), with vṛtra as adversary motif.

Chandas: Triṣṭubh (probable; verify by scan).

Samhita Patha (Devanagari)

ता अस्य ज्येष्ठमिन्द्रियं सचन्ते ता ईमा क्षेति स्वधया मदन्तीः । ता ईं विशो न राजानं वृणाना बीभत्सुवो अप वृत्रादतिष्ठन् ॥

Recitation with translationRig Veda 10.124.8

Transliteration

tā́ asya jyéṣṭham indriyáṃ sacante tā́ īmā́ kṣéti svadháyā mádantīḥ | tā́ īṃ víśo ná rājānaṃ vṛṇānā́ bībhatsúvo ápa vṛtrā́d atiṣṭhan ||

Translation

అవి అతని జ్యేష్ఠ ఇంద్రియం—అతని ఇంద్ర-శక్తి—తో కలుస్తాయి; ఇక్కడ స్వధయా (తమ అంతర్నియమం) చేత మదించి నివసిస్తాయి. ప్రజలు రాజును ఎంచుకున్నట్లే అవనినే ఎంచుకుంటాయి; వృత్ర-ఆవరణం నుండి విముఖమై, దానినుండి వేరుగా నిలిచాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ताः: those (fem. pl.)
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ज्येष्ठम्: the highest, the foremost
• ज्येष्ठम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक)

• इन्द्रियम्: power, might
• इन्द्रियम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्रिय (प्रातिपदिक)

• सचन्ते: they accompany/attach themselves (to)
• सचन्ते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सच् (धातु) [वेद. ‘सचते/सचन्ते’ = ‘सह गच्छति/अनुगच्छति, सेवते’]

• ताः: those (same women/ones)
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईम्: indeed, just, him/this (enclitic particle)
• ईम्: सम्बन्ध/निपात (emphatic/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात/अव्यय; वेदिक एनक्लिटिक)

• आ: towards, unto
• आ: उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षेति: he dwells, abides
• क्षेति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु) [‘क्षेति’ = ‘निवसति/वसति’]

• स्वधया: by (his/their) own power; with svadhā
• स्वधया: करण
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)

• मदन्तीः: rejoicing, exulting
• मदन्तीः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: मद् (धातु) → शतृ/शानच्-प्रत्यय (वेद. वर्तमान कृदन्त)

• ताः: those
• ताः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईम्: indeed, just
• ईम्: निपात
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात/अव्यय; वेदिक एनक्लिटिक)

• विशः: the clans, the peoples
• विशः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: उपमान-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• राजानम्: a king
• राजानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• वृणाना: choosing, selecting
• वृणाना: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Participle
• Root: वृ (धातु) → शानच् (वेद. वर्तमान कृदन्त, आत्मनेपदी भाव)

• बीभत्सुवः: abhorring, shunning
• बीभत्सुवः: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भी (धातु) → देसिदेरटिव/इंटेन्सिव ‘बीभत्सु’ (प्रातिपदिक)

• अप: away, off
• अप: उपसर्ग
• Type: Indeclinable
• Root: अप (उपसर्ग/अव्यय)

• वृत्रात्: from Vṛtra (the obstructor)
• वृत्रात्: अपादान
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक)

• अतिष्ठन्: they stood forth/withdrew (away); they took their stand (away)
• अतिष्ठन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) + उपसर्ग ‘अति-’ (वेद. रूप: अतिष्ठन्)