Rig Veda 10.122.4: Mandala 10, Sukta 122, Mantra 4

Sukta 10.122

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Agni

Chandas: Jagatī (likely; needs confirmation)

Samhita Patha (Devanagari)

यज्ञस्य केतुं प्रथमं पुरोहितं हविष्मन्त ईळते सप्त वाजिनम् । शृण्वन्तमग्निं घृतपृष्ठमुक्षणं पृणन्तं देवं पृणते सुवीर्यम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.122.4

Transliteration

yajñásya ketúṃ prathamáṃ puróhitaṃ havíṣmanta īḷate saptá vā́jinam | śṛṇvántam agníṃ ghṛtá-pṛṣṭham ukṣáṇaṃ pṛṇántaṃ deváṃ pṛṇáte su-vī́ryam ||

Translation

యజ్ఞస్య కేతువు—ప్రథముడు, పురోహితుడు, ముందుగా స్థాపితుడు—ఆ సప్త‑వాజిన అగ్నిని హవిష్మంతులు ఆరాధిస్తారు. మా పిలుపును వినేవాడు, ఘృత‑పృష్ఠుడు, బలవంతమైన వృషభుడు—పూర్ణం చేసే దేవుడు అగ్ని—ఆ పూర్ణకర్త యజమానుని సువీర్యంతో పరిపూర్ణం చేస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• यज्ञस्य: of the sacrifice
• यज्ञस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• केतुम्: banner/sign; signal (mark)
• केतुम्: कर्म (object; apposition to अग्निम्)
• Type: Noun
• Root: केतु (प्रातिपदिक)

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: कर्म (qualifier of the object)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• पुरोहितम्: the priest set in front; household priest
• पुरोहितम्: कर्म (apposition/attribute to अग्निम्)
• Type: Noun (title)/Adjective
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक; पुरस् + हित)

• हविष्मन्तः: those possessing oblation; offerers
• हविष्मन्तः: कर्तृ (subject)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: हविष्मन्त् (प्रातिपदिक; हविस् + मन्त्)

• ईळते: they praise/invoke
• ईळते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ईळ्/ईड् (धातु; ‘to praise, invoke’)

• सप्त: seven
• सप्त: कर्म (qualifier)
• Type: Numeral/Adjective
• Root: सप्त (संख्या-प्रातिपदिक)

• वाजिनम्: prize-winning; vigorous; bringing strength
• वाजिनम्: कर्म (apposition/attribute to अग्निम्)
• Type: Adjective/Noun
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक)

• शृण्वन्तम्: hearing; listening
• शृण्वन्तम्: कर्म (qualifier)
• Type: Participle (present active)
• Root: श्रु (धातु) → शृण्वत् (वर्तमान-कृदन्त)

• अग्निम्: Agni (Fire-god)
• अग्निम्: कर्म (object of ईळते)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• घृतपृष्ठम्: having a ghee-backed surface; ghee-backed
• घृतपृष्ठम्: कर्म (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: घृतपृष्ठ (प्रातिपदिक; घृत + पृष्ठ)

• उक्षणम्: the bull; the strong one
• उक्षणम्: कर्म (apposition/attribute)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उक्षण (प्रातिपदिक; ‘bull/strong one’)

• पृणन्तम्: filling; satisfying
• पृणन्तम्: कर्म (qualifier)
• Type: Participle (present active)
• Root: पृ (धातु ‘to fill, satisfy’) → पृणत् (वर्तमान-कृदन्त)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म (apposition)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• पृणते: he fills/satisfies
• पृणते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पृ (धातु ‘to fill, satisfy’)

• सुवीर्यम्: good heroism; excellent manly power
• सुवीर्यम्: कर्म (object of पृणते)
• Type: Noun
• Root: सुवीर्य (प्रातिपदिक; सु + वीर्य)