Rig Veda 10.12.6: Mandala 10, Sukta 12, Mantra 6

Sukta 10.12

Devata: Agni as protector; Yama as referenced power/law.

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification).

Samhita Patha (Devanagari)

दुर्मन्त्वत्रामृतस्य नाम सलक्ष्मा यद्विषुरूपा भवाति । यमस्य यो मनवते सुमन्त्वग्ने तमृष्व पाह्यप्रयुच्छन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.12.6

Transliteration

durmantv átrāmṛ́tasya nā́ma sálakṣmā yád víṣu-rūpā bhávāti | yámasya yó mánavate sumántv agne tám ṛṣva pā́hy áprayucchan ||

Translation

ఇక్కడ అమృతం (అమరత్వం) అనే నామాన్ని పట్టుకోవడం కష్టం అవుతుంది—లక్షణం ఒక్కటే, కానీ అది అనేక రూపాలుగా కనిపిస్తుంది. ఓ అగ్నీ, బలవంతుడా, యమునికి చెందిన మనవుని (మనిషి) కోసం ఉన్న సుమంతు (శుభబుద్ధి/సదుద్దేశం)ను కాపాడు—అప్రయుచ్ఛన్, ఎప్పుడూ తప్పకుండా రక్షించు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दुर्मन्त्वत्रा: ill-minded here
• दुर्मन्त्वत्रा: Adhikaraṇa (अत्रा); विशेषण (दुर्मन्तु-)
• Type: Adjective + Indeclinable
• Root: दुर्- (उपसर्ग/निपात) + मन्तु (प्रातिपदिक; √मन् ‘to think’ से) + अत्रा (अव्यय)

• अमृतस्य: of immortality / of the deathless
• अमृतस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक)

• नाम: name
• नाम: Karma (नाम—‘नाम’ as object/identifier)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• सलक्ष्मा: having a mark/sign
• सलक्ष्मा: Kartā (भवति के साथ कर्तृ-पद) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स- (उपसर्ग/पूर्वपद ‘with’) + लक्ष्मन्/लक्ष्मा (प्रातिपदिक)

• यत्: which/that
• यत्: सम्बन्ध/अन्वय (relative connector)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• विषुरूपा: of diverse forms
• विषुरूपा: Kartā (भवति के साथ कर्तृ-पद) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विषु (अव्यय ‘apart, variously’) + रूप (प्रातिपदिक)

• भवाति: becomes / comes to be
• भवाति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √भू (भवति)

• यमस्य: of Yama
• यमस्य: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: यम (प्रातिपदिक)

• यः: who
• यः: Kartā (पाहि के संदर्भ में ‘who/that one’)
• Type: Pronoun (relative)
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• मनवते: for Manu
• मनवते: Sampradāna (recipient)
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• सुमन्तु: well-minded, benevolent
• सुमन्तु: विशेषण (यः)
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग/पूर्वपद ‘good’) + मन्तु (प्रातिपदिक; √मन्)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma (पाहि का कर्म)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ऋष्व: mightily, strongly
• ऋष्व: क्रियाविशेषण (पाहि)
• Type: Indeclinable (adverbial)
• Root: ऋष्व (अव्यय/विशेषण-प्रयोग; ‘उच्चैः/बलवन्’)

• पाहि: protect
• पाहि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पा (रक्षणे)

• अप्रयुच्छन्: not neglecting, without holding back
• अप्रयुच्छन्: क्रियाविशेषण/हेतु (पाहि—‘without neglecting’)
• Type: Kṛdanta (present participle) used adverbially
• Root: अ- (निषेध) + प्र- (उपसर्ग) + √युज्/युच्छ् (वेदिक रूप; ‘to hold back/neglect’ अर्थ-क्षेत्र) → प्रयुच्छ्