Rig Veda 1.95.10: Mandala 1, Sukta 95, Mantra 10

Sukta 1.95

Rishi: Parāśara Śāktya

Devata: Agni (as opener of channels and secret mover in births)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

धन्वन्त्स्रोतः कृणुते गातुमूर्मिं शुक्रैरूर्मिभिरभि नक्षति क्षाम् । विश्वा सनानि जठरेषु धत्तेऽन्तर्नवासु चरति प्रसूषु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.95.10

Transliteration

dhánvant srótaḥ kṛṇute gātúm ūrmíṃ śukráir ūrmíbhiḥ abhí nakṣati kṣā́m | víśvā sánāni jaṭháreṣu dhatte ’ntár návāsu carati prasū́ṣu ||

Translation

ఆయన ఎండిన విస్తారంలో ఒక స్రోతస్సును (కాలువను) నిర్మిస్తాడు, ఒక మార్గాన్ని నిర్మిస్తాడు, ఒక అలను లేపుతాడు; ప్రకాశమయ అలలతో భూమి-తలాన్ని చేరి దానిని వ్యాపింపజేస్తాడు. సమస్త ప్రాచీన నిధులను గర్భాలలో నిలుపుతాడు; మరియు కొత్త జన్మల అంతరంలో ఆయన సంచరిస్తాడు—ప్రసవాలలో అంతర్లీనమైన ఒక గూఢ శక్తిగా.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• धन्वन्: on/over the dry land, on the steppe
• धन्वन्: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धन्वन् (प्रातिपदिक) < धन्व (धनुष्/धन्वन् ‘धनुष्-सम्बन्धी/धन्वा-प्रदेशः’)

• स्रोतः: a stream, channel
• स्रोतः: Karma
• Type: Noun
• Root: स्रोतस् (प्रातिपदिक) < √स्रु (स्रवणे) ‘प्रवाह’

• कृणुते: he makes, forms
• कृणुते: —
• Type: Verb
• Root: √कृ (करणे)

• गातुम्: a path, passage
• गातुम्: Karma
• Type: Noun
• Root: गातु (प्रातिपदिक) < √गा (गमने/गाने; ‘गमन-पथः’)

• ऊर्मिम्: a wave, surge
• ऊर्मिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)

• शुक्रैः: with bright, shining (ones)
• शुक्रैः: Karaṇa
• Type: Adjective
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)

• ऊर्मिभिः: with waves
• ऊर्मिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: ऊर्मि (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, upon
• अभि: —
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• नक्षति: reaches, attains
• नक्षति: —
• Type: Verb
• Root: √नक्ष् (नश्/नक्ष्; ‘प्रापणे/व्याप्नोति’—वेदिक)

• क्षाम्: the earth, ground
• क्षाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षाम्/क्षामा (प्रातिपदिक) ‘भूमि’

• विश्वा: all
• विश्वा: Karma
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• सना॑नि: ancient treasures/goods, old possessions
• सना॑नि: Karma
• Type: Noun
• Root: सन (प्रातिपदिक) ‘पुरातन/प्राचीन; लाभ/धन’ (वेदिक)

• जठरेषु: in the bellies, in the wombs
• जठरेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)

• धत्ते: places, puts, holds
• धत्ते: —
• Type: Verb
• Root: √धा (धारणे/स्थापने)

• अन्तः: within
• अन्तः: Adhikaraṇa
• Type: Indeclinable
• Root: अन्तः

• नवासु: in the new (ones)
• नवासु: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक)

• चरति: moves, goes about
• चरति: —
• Type: Verb
• Root: √चर् (गत्यर्थे/आचरणे)

• प्रसूषु: among the mothers in childbirth, in the parturient (females)
• प्रसूषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: प्रसू (प्रातिपदिक) ‘प्रसविनी/जननी’