Rig Veda 1.92.9: Mandala 1, Sukta 92, Mantra 9

Sukta 1.92

Rishi: Gotamas

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

विश्वानि देवी भुवनाभिचक्ष्या प्रतीची चक्षुरुर्विया वि भाति । विश्वं जीवं चरसे बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः ॥

Recitation with translationRig Veda 1.92.9

Transliteration

víśvāni devī́ bhúvanābhicákṣyā pratī́cī cákṣur urviyā́ ví bhāti | víśvaṃ jīváṃ cárase bodháyantī víśvasya vā́cam avidan manāyóḥ ||

Translation

సర్వ భువనములను దర్శించు దేవి, విశాల దృష్టితో మన వైపు ప్రత్యంచగా ప్రకాశించుచున్నది. ఆమె సమస్త జీవచలనమును ముందుకు సాగుటకు బోధయించుచున్నది; మరియు రెండు మనస్సుల కొరకు—సర్వమునకు—వాక్ (వాణి)ను కనుగొని, వాణి మరియు బోధ సమరసమగునట్లు చేయుచున్నది।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• विश्वानि: all (things)
• विश्वानि: कर्म (बोधयन्ती इत्यस्य) / विशेष्य-विशेषणभावः
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) सर्व-विशेषण

• देवी: the goddess (Uṣas)
• देवी: कर्तृ (वि भाति, बोधयन्ती) / संबोधन-न (यहाँ प्रथमा)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक) < देव

• भुवनानि: worlds, beings/realms
• भुवनानि: कर्म (अभिचक्ष्या इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) < √भू

• अभिचक्ष्या: overlooking, beholding (all)
• अभिचक्ष्या: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: अभि-√चक्ष् (देखना) → अभिचक्ष्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• प्रतीची: facing toward (us), turned hither
• प्रतीची: कर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्रतीच् (प्रातिपदिक)

• चक्षुः: eye; sight
• चक्षुः: कर्म (उर्विया इत्यस्य; ‘दृष्टिं/नेत्रम्’)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)

• उर्विया: widely, with broad expanse
• उर्विया: करण (वि भाति—‘विस्तार/विस्तृतता से’)
• Type: Adjective
• Root: उर्वी (प्रातिपदिक)

• वि: apart, forth (intensifier)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/निपात)

• भाति: shines
• भाति: क्रिया (कर्तृ: देवी)
• Type: Verb
• Root: √भा (दीप्तौ)

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: कर्म (बोधयन्ती इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) सर्व-विशेषण

• जीवम्: living
• जीवम्: कर्म-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: जीव (प्रातिपदिक) < √जीव्

• चरसे: you move, you go
• चरसे: क्रिया (कर्तृ: त्वम् = उषाः/देवी)
• Type: Verb
• Root: √चर् (गत्यर्थे)

• बोधयन्ती: awakening, rousing
• बोधयन्ती: कर्तृ (देवी) / क्रियाविशेषणभावः (चरसे सह)
• Type: Verb
• Root: √बुध् (बोधने) → बोधयन्ती (णिच्-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त)

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: सम्बन्ध (वाचम् इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• वाचम्: voice, speech
• वाचम्: कर्म (अविदत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)

• अविदत्: found, obtained
• अविदत्: क्रिया (कर्तृ: देवी)
• Type: Verb
• Root: √विद् (ज्ञाने/लाभे; यहाँ ‘प्राप्तौ/अविन्दत्’)

• मनायोः: of the two minds/intentions (dual)
• मनायोः: सम्बन्ध/अधिकारण (अविदत्—‘(दो) मनाओं/मनसों के’)
• Type: Noun
• Root: मना (प्रातिपदिक; वेदिक ‘मना’ = मनस्/चित्त/विचार)