
Sukta 1.92
Gautama (Gautama Rahūgaṇa tradition) / Gotamas (per internal evidence in 1.92.7)
Uṣas (Dawn)
Triṣṭubh (probable for RV 1.92; verse-length and cadence consistent)
ఋగ్వేదం 1.92 ఒక ఉషా-సూక్తం. ఇందులో ఉషస్ను ఎల్లప్పుడూ నూతనంగా పునరుద్ధరించే శక్తిగా స్తుతిస్తారు—ఆమె వెలుగின் “ధ్వజం” ఎత్తి, ఎర్రని ఆవుల్లా కిరణాలను విడుదల చేసి, జగత్తును చలనంలోకి నడిపిస్తుంది. కవి ఆమె తప్పని పునరాగమనం, సౌందర్యం, ఉపకారక స్వభావాన్ని ప్రశంసిస్తూ, అంధకారాన్ని మరియు వైరం/శత్రుత్వాన్ని తరిమివేసి ఆయుష్షును పొడిగించే ఆమె సామర్థ్యాన్ని వర్ణిస్తాడు. సూక్తం తరువాత యజ్ఞక్రియ ఫలప్రదత వైపు మళ్లి, ఉదయంలో మేల్కొనే సోమపాన శక్తులను ఆహ్వానిస్తూ—అవి హవిరర్పణ కోసం దేవతలను తీసుకురావాలని కోరుతూ—ముగుస్తుంది.
Mantra 1
एता उ त्या उषसः केतुमक्रत पूर्वे अर्धे रजसो भानुमञ्जते । निष्कृण्वाना आयुधानीव धृष्णवः प्रति गावोऽरुषीर्यन्ति मातरः ॥
ఈ ఉషసః—ఉషా-శక్తులు—జాగరణ కేతువును స్థాపించాయి; రజసు యొక్క పూర్వార్ధంలో అవి భాను—దీప్తి—ని అభ్యంజనం చేస్తాయి. ధృష్ట యోధులు ఆయుధాలు ధరించినట్లు దానిని వెలికి తీస్తూ, అరుణ మాతృ-గాః—తల్లిగోవుల వంటి కిరణాలు—మా వైపు ముందుకు సాగుతాయి.
Mantra 2
उदपप्तन्नरुणा भानवो वृथा स्वायुजो अरुषीर्गा अयुक्षत । अक्रन्नुषासो वयुनानि पूर्वथा रुशन्तं भानुमरुषीरशिश्रयुः ॥
పైకి ఎగసిపడతాయి అరుణ (ఎర్రని) ప్రకాశాలు—స్వేచ్ఛగా; స్వయంయుక్తమైన అరుష (ఎర్ర) కిరణాలు దీప్తిమంతమైన ‘గావః’ (ప్రకాశ-సమూహాలు)ను యోగం చేస్తాయి. ఉషస్సులు పూర్వంలాగానే తమ విధానాలను/కార్యవిధానాలను నిర్మిస్తాయి; అరుషీలు ఆ ప్రకాశించే భాను (దీప్తి)కు దగ్గరగా చేరి అందులోనే ఆశ్రయమొందుతాయి.
Mantra 3
अर्चन्ति नारीरपसो न विष्टिभिः समानेन योजनेना परावतः । इषं वहन्तीः सुकृते सुदानवे विश्वेदह यजमानाय सुन्वते ॥
దీప్తిమంతమైన నారీలు (ఉషస్సులు) స్తోత్రం పాడుతారు—తమ సమూహాలతో శ్రమించే కార్మికులవలె; ఒకే యోజనతో పరావత్ (దూరపార) నుండి వచ్చేవారు. సుకృత (సత్కర్మి) సుదానవ (ఉదార దాత) కోసం వృద్ధిని కలిగించే ఇష్ (ప్రేరణ/పోషణ)ను మోస్తారు—అవును, ఇవన్నీ యజమానుడు, సోమాన్ని పిండే (సున్వత్) వానికి.
Mantra 4
अधि पेशांसि वपते नृतूरिवापोर्णुते वक्ष उस्रेव बर्जहम् । ज्योतिर्विश्वस्मै भुवनाय कृण्वती गावो न व्रजं व्युषा आवर्तमः ॥
ఆమె నర్తకిలా తన సౌందర్యరూపాలను ధరిస్తుంది; ఉస్రా (దీప్తిమతి) వలె తన వక్షస్సును విప్పుతుంది—ప్రకాశం వెలువడినట్లు. సమస్త భువనాలకూ జ్యోతిని సృష్టిస్తూ ఉషా అంధకారాన్ని విప్పి తొలగిస్తుంది; గావులు వ్రజం (గోశాల)ను తెరిచినట్లే, బంధింపబడిన శక్తులను స్వేచ్ఛా గమనంలోకి విడుదల చేస్తుంది.
Mantra 5
प्रत्यर्ची रुशदस्या अदर्शि वि तिष्ठते बाधते कृष्णमभ्वम् । स्वरुं न पेशो विदथेष्वञ्जञ्चित्रं दिवो दुहिता भानुमश्रेत् ॥
ఆమె యొక్క ప్రత్యుత్తరదాయిని, ప్రకాశించే జ్వాల దర్శనమిస్తుంది; ఆమె ముందుకు నిలిచి కృష్ణ-తమస్ అనే విస్తార అంధకారాన్ని తొలగిస్తుంది. సుగఢ రూపంలా, విదథాలలో (సభల్లో) తన సౌందర్యాన్ని అలంకరిస్తుంది/లేపనం చేస్తుంది; దివః-దుహిత ఉషా ఆశ్చర్యకరమైన భాను (దీప్తి) వరకు చేరుతుంది.
Mantra 6
अतारिष्म तमसस्पारमस्योषा उच्छन्ती वयुना कृणोति । श्रिये छन्दो न स्मयते विभाती सुप्रतीका सौमनसायाजीगः ॥
మేము ఈ తమస్ను దాటి వచ్చాము; ఉషా ఉదయించి వయున (ఋతానుగ సరైన విధానం/కార్య-వ్యవస్థ)ను ఏర్పరుస్తుంది. ఆమె విభాసంతో ప్రకాశిస్తూ, శ్రియై ఛందస్సులా చిరునవ్వు చిందిస్తుంది; సుప్రతీకా (సుందర ముఖవతి)గా, ఆమె మమ్మల్ని సౌమనస్య—అంతఃప్రసన్నత—లోకి మేల్కొల్పింది.
Mantra 7
भास्वती नेत्री सूनृतानां दिवः स्तवे दुहिता गोतमेभिः । प्रजावतो नृवतो अश्वबुध्यानुषो गोअग्राँ उप मासि वाजान् ॥
భాస్వతీ, సూనృతా (సత్యప్రేరిత వాక్కు/సద్వచనం)ల నేత్రి, దివః-దుహిత ఉషను గోతములు స్తుతిస్తారు. ఓ ఉషా, ప్రజావతో మరియు నృవతో (వీరసంపన్నులు) అయినవారికోసం—అశ్వ-బుధ్యా (అశ్వశక్తిని మేల్కొలిపేది)గా—ముందుగా గో-అగ్రాం (ప్రకాశ-గోవుల అగ్రభాగం) మరియు వాజ (సంపద/బలం) పరిపూర్ణతలతో మా సమీపానికి రా.
Mantra 8
उषस्तमश्यां यशसं सुवीरं दासप्रवर्गं रयिमश्वबुध्यम् । सुदंससा श्रवसा या विभासि वाजप्रसूता सुभगे बृहन्तम् ॥
హే ఉషా, యశస్వి, సువీరం (వీరసంపన్నం) అయిన ఆ రయిని నేను పొందుదును గాక—అది దాసత్వాన్ని ఛేదించి, అశ్వ-బలాన్ని (కుదిరి శక్తిని) జాగృతం చేయును. హే సుదంసా (సుకర్మిణీ), నీ శ్రవస్ (కీర్తి) చేత నీవు ప్రకాశించుచున్నావు; హే సుభగే, వాజ-ప్రసూతా, ఆ బృహంత (మహత్తర) వైభవాన్ని మాకు ప్రసాదించు।
Mantra 9
विश्वानि देवी भुवनाभिचक्ष्या प्रतीची चक्षुरुर्विया वि भाति । विश्वं जीवं चरसे बोधयन्ती विश्वस्य वाचमविदन्मनायोः ॥
సర్వ భువనములను దర్శించు దేవి, విశాల దృష్టితో మన వైపు ప్రత్యంచగా ప్రకాశించుచున్నది. ఆమె సమస్త జీవచలనమును ముందుకు సాగుటకు బోధయించుచున్నది; మరియు రెండు మనస్సుల కొరకు—సర్వమునకు—వాక్ (వాణి)ను కనుగొని, వాణి మరియు బోధ సమరసమగునట్లు చేయుచున్నది।
Mantra 10
पुनःपुनर्जायमाना पुराणी समानं वर्णमभि शुम्भमाना । श्वघ्नीव कृत्नुर्विज आमिनाना मर्तस्य देवी जरयन्त्यायुः ॥
పునఃపునః జన్మించు ఆ పురాణి, అదే వర్ణం (రూపదీప్తి)ను ధరించి తనను తాను శోభింపజేసుకొనుచున్నది. శ్వఘ్నీవ వలె ఆమె శత్రు విభజనలను ఛేదించి క్షీణింపజేయుచున్నది; మరియు దేవి మర్త్యుని ఆయుష్షును వృద్ధి చేయుచున్నది—చేతన యొక్క కాంతిని నూతనపరచుచూ।
Mantra 11
व्यूर्ण्वती दिवो अन्ताँ अबोध्यप स्वसारं सनुतर्युयोति । प्रमिनती मनुष्या युगानि योषा जारस्य चक्षसा वि भाति ॥
దివ్యమైన ఆకాశపు దూర అంచులను విప్పుతూ, జాగరణ-దేవి ఉషస్సు లేచింది; ఆమె తన సోదరి (రాత్రి)ని మార్గం నుండి తొలగిస్తుంది. మనుష్యుల జడత్వ యుగాలను ఛేదిస్తూ, ఆ ప్రకాశమయ యోషా తన జారుడు (ప్రియుడు) యొక్క చైతన్యభరిత దృష్టిచే—ఆమెను పిలిచే ఆ సచేతన చక్షువుచే—విభాతిస్తుంది.
Mantra 12
पशून्न चित्रा सुभगा प्रथाना सिन्धुर्न क्षोद उर्विया व्यश्वैत् । अमिनती दैव्यानि व्रतानि सूर्यस्य चेति रश्मिभिर्दृशाना ॥
కిరణాల గోపాలినిలా, బహురంగిణి, సుభగా అయిన ఉషస్సు విస్తరిస్తుంది; పొంగిపొర్లే నదిలా ఆమె విశాలతలో ఉప్పొంగి ప్రవహిస్తుంది. ఆమె దైవ వ్రతాలను అతిక్రమించదు; సూర్యుని రశ్ముల్లో దర్శనమిస్తూ, ఋతానికి అనుగుణంగా ముందుకు సాగుతుంది.
Mantra 13
उषस्तच्चित्रमा भरास्मभ्यं वाजिनीवति । येन तोकं च तनयं च धामहे ॥
ఓ ఉషస్సు, ఆ చిత్ర-దీప్త వరాన్ని మాకు తీసుకురా, ఓ వాజినీవతి (బల-సమృద్ధా)! దానివల్ల మేము సంతానాన్ని, వంశాన్ని స్థాపించగలము—దానివల్ల మా వికాసాలను సత్-ధామంలో ప్రతిష్ఠించగలము.
Mantra 14
उषो अद्येह गोमत्यश्वावति विभावरि । रेवदस्मे व्युच्छ सूनृतावति ॥
హే ఉషా, ఈ రోజు ఇక్కడ మా కొరకు గోమతీ, అశ్వావతీ సమృద్ధితో, హే విభావరి, ఉదయించు. హే సూనృతావతి, మా మీద రేవత్ (ఐశ్వర్యసహిత) ప్రకాశంతో విరజిమ్మి ప్రత్యక్షమవు.
Mantra 15
युक्ष्वा हि वाजिनीवत्यश्वाँ अद्यारुणाँ उषः । अथा नो विश्वा सौभगान्या वह ॥
హే వాజినీవతి ఉషా, ఈ రోజు నీ అరుణ అశ్వాలను యోగం చేయి. ఆపై మా వద్దకు సమస్త సౌభాగ్యాలను—అన్ని మంగళశక్తులను—తెచ్చి చేర్చు.
Mantra 16
अश्विना वर्तिरस्मदा गोमद्दस्रा हिरण्यवत् । अर्वाग्रथं समनसा नि यच्छतम् ॥
హే దస్ర అశ్వినౌ, గోమద్ మరియు హిరణ్యవత్ సమృద్ధితో మీ మార్గాన్ని మా వైపు మళ్లించండి. ఏకమనస్సుతో మీ రథాన్ని మా సమీపానికి తీసుకొని వచ్చి ఇక్కడ నిలిపండి.
Mantra 17
यावित्था श्लोकमा दिवो ज्योतिर्जनाय चक्रथुः । आ न ऊर्जं वहतमश्विना युवम् ॥
హే అశ్వినౌ! మీరు మనుష్యులకోసం దివ్య జ్యోతి—దివి నుండి వచ్చిన వెలుగు—మరియు ప్రకాశమయ కీర్తిని ఇలా నిర్మించినట్లే, మా వద్దకూ పోషకమైన ఊర్జాన్ని, ఆనందాన్ని మోసుకొని రండి, హే యువద్వయమా.
Mantra 18
एह देवा मयोभुवा दस्रा हिरण्यवर्तनी । उषर्बुधो वहन्तु सोमपीतये ॥
ఇక్కడికి రండి, హే దేవులారా—మయోభువా, ఆనందస్వరూపులారా; హే దస్రా, స్వర్ణమయ మార్గాలవారలారా! ఉషస్సుతో మేల్కొన్న శక్తులు, సోమపానార్థం మిమ్మల్ని ఇక్కడికి మోసుకొని రానివ్వండి; మా లో ఆనందం స్థిరపడుగాక.
The hymn primarily praises Uṣas (Dawn), describing her light, beauty, and daily renewal. The closing also includes an invitation to dawn-awakened divine powers for soma-drinking.
It highlights a Vedic paradox: Dawn is timeless in her role (ancient), yet she appears freshly each day (born again). This expresses cosmic regularity and personal renewal at the start of every day.
It is well-suited for dawn recitation to cultivate clarity, motivation, and protection for the day. Traditionally it aligns with morning offerings (like ghee into fire or a simple water/milk offering) and a prayer for health and long life.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.