Rig Veda 1.60.1: Mandala 1, Sukta 60, Mantra 1

Sukta 1.60

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional for RV 1.60)

Devata: Agni (with Mātariśvan in narrative role)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वह्निं यशसं विदथस्य केतुं सुप्राव्यं दूतं सद्योअर्थम् । द्विजन्मानं रयिमिव प्रशस्तं रातिं भरद्भृगवे मातरिश्वा ॥

Recitation with translationRig Veda 1.60.1

Transliteration

váhniṃ yaśásaṃ vidáthasya ketúṃ suprā́vyaṃ dūtáṃ sadyó-artham | dví-janmānaṃ rayím iva praśastáṃ rātíṃ bharad bhṛ́gave mātáriśvā ||

Translation

మాతరిశ్వన్ భృగువుకు ఒక దానాన్ని తెచ్చాడు—యశస్సుగల వహ్ని (వాహకుడు), విదథ (సభ/యజ్ఞసమావేశం) యొక్క కేతు (చిహ్నం), సుప్రావ్య (సుగతితో ముందుకు సాగే) దూత, తక్షణ ఫలదాయకుడు. ద్విజన్ముడైన అగ్ని ధనసమృద్ధి వలె ప్రశంసితుడు; దానరూపమైన రతిని మోసుకొచ్చాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• वह्निम्: अग्नि/वह्नि को
• वह्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वह्नि- (प्रातिपदिक; √वह् ‘वहति’ से)

• यशसम्: यशस्वी, कीर्तिमान
• यशसम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: यशस्- (प्रातिपदिक)

• विदथस्य: यज्ञ/सभा (विदथ) का
• विदथस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: विदथ- (प्रातिपदिक)

• केतुम्: ध्वज/चिह्न/प्रकाश-चिन्ह
• केतुम्: कर्म (वह्निम् के साथ समन्वय/अपोज़िशन)
• Type: Noun
• Root: केतु- (प्रातिपदिक)

• सुप्राव्यम्: अति-रक्षणीय/सु-रक्षित (या: उत्तम रक्षक)
• सुप्राव्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु- (उपसर्ग) + प्राव्य- (प्रातिपदिक; ‘प्र-√अव्/अव्’ से ‘रक्षा/पालन’ भाव)

• दूतम्: दूत, संदेशवाहक
• दूतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: दूत- (प्रातिपदिक)

• सद्यः: तुरन्त, शीघ्र
• सद्यः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)

• अर्थम्: कार्य/उद्देश्य
• अर्थम्: कर्म (सद्यः के साथ: ‘सद्यः-अर्थम्’ = तत्क्षण-कार्य/उद्देश्य)
• Type: Noun
• Root: अर्थ- (प्रातिपदिक)

• द्विजन्मानम्: द्विजन्मा (दो बार जन्मा—अग्नि)
• द्विजन्मानम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: द्वि- (संख्या) + जन्मन्- (प्रातिपदिक) → द्विजन्मन्- (बहुव्रीहि/कर्मधारय: ‘दो जन्म वाला’)

• रयिम्: धन, संपत्ति
• रयिम्: उपमान/कर्म (इव के साथ)
• Type: Noun
• Root: रयि- (प्रातिपदिक)

• इव: जैसे
• इव: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• प्रशस्तम्: प्रशंसित, प्रशस्त
• प्रशस्तम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्र- + √शंस् (स्तुतौ) → प्रशस्त- (कृदन्त; भूतकृदन्त/PPP)

• रातिम्: दान/भेंट
• रातिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: राति- (प्रातिपदिक; ‘दान/उपहार’)

• भरत्: लाता हुआ/वहन करता हुआ
• भरत्: कर्तृ (विशेषण रूपेण)
• Type: Verbal adjective (participle)
• Root: √भृ (भरणे) → भरत् (कृदन्त; शतृ-प्रत्यय, वर्तमान कृदन्त)

• भृगवे: भृगु (ऋषि/वंश) को
• भृगवे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper/tribal name)
• Root: भृगु- (प्रातिपदिक)

• मातरिश्वा: मातरिश्वा (अग्नि का दूत/वायु-स्वरूप)
• मातरिश्वा: कर्ता
• Type: Noun (proper name)
• Root: मातरिश्वन्- (प्रातिपदिक; देव-नाम)