Rig Veda 1.58.2: Mandala 1, Sukta 58, Mantra 2

Sukta 1.58

Rishi: Nodhas Gautama (traditional attribution for RV 1.58)

Devata: Agni (purohita/hotṛ context within the hymn; this verse uses dynamic luminous imagery)

Chandas: Jagatī (probable for RV 1.58.2; requires full metrical verification by syllable count in a critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

आ स्वमद्म युवमानो अजरस्तृष्वविष्यन्नतसेषु तिष्ठति । अत्यो न पृष्ठं प्रुषितस्य रोचते दिवो न सानु स्तनयन्नचिक्रदत् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.58.2

Transliteration

ā́ svám ádma yuvámāno ájaras tṛ́ṣu aviṣyán atásēṣu tiṣṭhati | átyo na pṛṣṭháṃ pruṣitásya rocate divó na sā́nu stanáyan acikradat ||

Translation

అతడు తన స్వధామానికే వస్తాడు—నిత్యయువకుడు, అజరుడు; తృష్ణతో ఉన్న ప్రదేశాలను వేగంగా దాటి, పిండిన (సోమ) మార్గచిహ్నాలలో స్థిరంగా నిలుస్తాడు. చల్లబడిన (ఘృత/సోమరస) వానివాని పృష్ఠం అశ్వపు పృష్ఠంలా ప్రకాశిస్తుంది; దివ్యశిఖరంలా గర్జిస్తూ, ఉన్నత జ్యోతి పిలుపుతో ప్రాణులను మేల్కొలిపేలా అతడు ఘోషిస్తాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: towards; forth
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग) अथवा आ (निपात)

• स्वमत्: of one’s own will; self-impelled
• स्वमत्: —
• Type: Adjective
• Root: स्वमत् (प्रातिपदिक; स्व- + मत्)

• युवमानः: yoking himself; harnessing (himself)
• युवमानः: Kartā
• Type: Verb (participle)
• Root: युव् (धातु; ‘युव’/‘यु’ = to join/attach; RV में ‘युवमान’ = युज्यमान/युज्यमानवत्)

• अजरः: unaging; ageless
• अजरः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक; अ- + जर ‘aging’)

• तृषु: in thirsts; amid thirst
• तृषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: तृषु (प्रातिपदिक; तृ/तृष्-सम्बद्ध; ‘तृषु’ = तृषु/तृषुṣu ‘in thirsts’)

• अविष्यन्: seeking to aid/protect
• अविष्यन्: Kartā (अनुवर्ती)
• Type: Verb (participle)
• Root: अव् (धातु; to protect/help) / वैकल्पिक: अविṣ् (to desire) — RV प्रयोग में ‘अविष्यन्’ = अव्-इष्यन् (इष्यत्-प्रायः ‘seeking to help/protect’)

• अतसेषु: among the flax-plants
• अतसेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: अतस (प्रातिपदिक; flax)

• तिष्ठति: stands; remains
• तिष्ठति: —
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)

• अत्यः: a steed; horse
• अत्यः: Kartā
• Type: Noun
• Root: अत्य (प्रातिपदिक; ‘steed, horse’)

• न: like; as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• पृष्ठम्: back; ridge
• पृष्ठम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पृष्ठ (प्रातिपदिक)

• प्रुषितस्य: of the sprinkled/dewy one
• प्रुषितस्य: Sambandha (genitive)
• Type: Adjective
• Root: प्रुषित (प्रातिपदिक; प्रुष्/प्रुष्-सम्बद्ध ‘sprinkled, dewy’)

• रोचते: shines; is radiant
• रोचते: —
• Type: Verb
• Root: रुच् (धातु; to shine)

• दिवः: of heaven; of the sky
• दिवः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘heaven, sky’)

• न: like; as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (उपमा-अव्यय)

• सानु: ridge; summit
• सानु: Kartā (उपमान-आधार)
• Type: Noun
• Root: सानु (प्रातिपदिक)

• स्तनयन्: thundering
• स्तनयन्: Kartā (अनुवर्ती)
• Type: Verb (participle)
• Root: स्तनय् (धातु; to thunder)

• अचिक्रदत्: cried out; roared
• अचिक्रदत्: —
• Type: Verb
• Root: क्रन्द् (धातु; to cry out/roar) with reduplication (अ-चि-क्रद-)