Rig Veda 1.54.6: Mandala 1, Sukta 54, Mantra 6

Sukta 1.54

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditionally for RV 1.54)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमाविथ नर्यं तुर्वशं यदुं त्वं तुर्वीतिं वय्यं शतक्रतो । त्वं रथमेतशं कृत्व्ये धने त्वं पुरो नवतिं दम्भयो नव ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.54.6

Transliteration

tvám ā́vitha náryaṃ turváśaṃ yáduṃ tváṃ turvītíṃ vayyyàṃ śatakrato | tváṃ rathám étaśaṃ kṛ́tvye dháne tváṃ púro navatíṃ dambhayo náva ||

Translation

నీవు నర్యుడు, తుర్వశుడు, యదువుకు సహాయం చేశావు; ఓ శతక్రతూ, నీవు తుర్వీతి, వయ్యను కూడా కాపాడావు. కార్య-విజయార్థం నీవు వేగవంతమైన రథాన్ని నిర్మించావు; నీవు తొంభై తొమ్మిది దుర్గాలను ధ్వంసం చేశావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आविथ: you have helped/protected
• आविथ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √अव् (रक्षणे)

• नर्यम्: manly, heroic
• नर्यम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: नर्य (प्रातिपदिक; ‘नर’ से)

• तुर्वशम्: Turvaśa
• तुर्वशम्: कर्म
• Type: Noun (proper/tribal name)
• Root: तुर्वश (प्रातिपदिक; जन/नृ-नाम)

• यदुम्: Yadu
• यदुम्: कर्म
• Type: Noun (proper/tribal name)
• Root: यदु (प्रातिपदिक; जन/नृ-नाम)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• तुर्वीतिम्: Turvīti
• तुर्वीतिम्: कर्म
• Type: Noun (proper name)
• Root: तुर्वीति (प्रातिपदिक; नाम)

• वय्यम्: to be pursued/striven for; worthy of seeking
• वय्यम्: कर्म (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: वय्य (प्रातिपदिक)

• शतक्रतो: O hundred-powered/ hundred-willed one
• शतक्रतो: सम्बोधन
• Type: Noun (epithet)
• Root: शतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषण)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• एतशम्: Etaśa (the steed named Etaśa)
• एतशम्: कर्म (सहचर/विशेषणार्थे)
• Type: Noun
• Root: एतश (प्रातिपदिक; अश्व-नाम)

• कृत्व्ये: in the task to be done; in the undertaking
• कृत्व्ये: अधिकरण
• Type: Adjective
• Root: कृत्व्य (प्रातिपदिक; ‘कृत्य/कृत्व्य’ = to be done/achieved)

• धने: in/for the prize, in battle-booty
• धने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धन (प्रातिपदिक)

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद्

• पुरः: fortresses, strongholds
• पुरः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पुरस् (प्रातिपदिक)

• नवतिम्: ninety
• नवतिम्: कर्म (संख्याविशेषण)
• Type: Numeral
• Root: नवति (संख्या-प्रातिपदिक)

• दम्भयः: you have crushed/destroyed
• दम्भयः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √दम्भ् (हिंसने/वञ्चने; वैदिके ‘दम्भयति’ = नाशयति/विध्वंसयति)

• नव: nine
• नव: विशेषण (संख्या)
• Type: Numeral
• Root: नवन् (संख्या-प्रातिपदिक)