Rig Veda 1.53.3: Mandala 1, Sukta 53, Mantra 3

Sukta 1.53

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

शचीव इन्द्र पुरुकृद्द्युमत्तम तवेदिदमभितश्चेकिते वसु । अतः संगृभ्याभिभूत आ भर मा त्वायतो जरितुः काममूनयीः ॥

Transliteration

śacī́va indra puru-kṛd dyumat-tama tavéd idám abhítaś cekite vásu | atáḥ saṃgṛ́bhyābhibhūta ā́ bhara mā́ tvā́yataḥ jaritúḥ kā́mam ūnayīḥ ||

Translation

శచీవా ఇంద్రా, అనేక కర్మల కర్తా, అత్యంత దీప్తిమంతుడా! ఈ వసు (ధనం/తేజస్సు) అన్నిచోట్లా నీదేనని స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. కాబట్టి, జయశాలివై దానిని సమీకరించి ఇక్కడికి తెమ్ము; నీ వైపు చేరువయ్యే జరితృ (స్తుతికర్త) యొక్క కామనను తగ్గించకు—తెచ్చి దానిని నెరవేర్చు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शचीवः: O mighty/skillful (one), O possessor of śacī (power)
• शचीवः: सम्बोधन
• Type: Adjective (vocative epithet)
• Root: शचीवत् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• पुरुकृत्: O doer of many deeds
• पुरुकृत्: सम्बोधन
• Type: Adjective (epithet)
• Root: पुरुकृत् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-स्वभाव)

• द्युमत्तम: O most radiant/glorious
• द्युमत्तम: सम्बोधन
• Type: Adjective (superlative epithet)
• Root: द्युमत् (प्रातिपदिक) + तमप् (तम)

• तव: of you, your
• तव: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• एतत्: this
• एतत्: कर्म (object of ‘चेकिते’ in sense ‘is perceived/appears’)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इदम्: this (here)
• इदम्: विशेषण/अन्वय (deictic apposition to एतत्)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अभितः: around, on all sides
• अभितः: अधिकरण (adverbial: ‘on all sides/around’)
• Type: Indeclinable
• Root: अभितः (अव्यय)

• चेकिते: is perceived/appears, is manifest
• चेकिते: क्रिया (finite verb)
• Type: Verb
• Root: चित्/चिकित् (धातु; ‘to perceive, notice, appear’)

• वसु: wealth, good (treasure)
• वसु: कर्म/फल (that which is manifest: wealth/good)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• अतः: therefore, from this
• अतः: अपादान (adverbial: ‘from this/therefore’)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)

• संगृह्य: having gathered, having collected
• संगृह्य: पूर्वकालिक-क्रिया (absolutive qualifying main verb)
• Type: Verbal indeclinable (gerund)
• Root: सम् + ग्रह् (धातु)

• अभिभूतः: having overpowered, victorious
• अभिभूतः: कर्तृ-विशेषण (predicate to the addressed Indra)
• Type: Participle (past passive; used adjectivally)
• Root: अभि + भू (धातु) → अभिभूत (कृदन्त, क्त)

• आ: hither, towards (us)
• आ: क्रियाविशेषण (with ‘भर’)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• भर: bring, bear (to us)
• भर: क्रिया (command)
• Type: Verb (imperative)
• Root: भृ (धातु)

• मा: do not
• मा: निषेध (prohibition with injunctive/aorist)
• Type: Indeclinable
• Root: मा (निषेध-अव्यय)

• त्वा: you
• त्वा: कर्म (object of ‘ऊनयीः’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आयतः: of the approaching/coming
• आयतः: सम्बन्ध (genitive with जरीतुः: ‘of the approaching singer’)
• Type: Adjective/Participle used substantively
• Root: आ + यत्/या (कृदन्त-प्रातिपदिक ‘आयत’)

• जरितुः: of the singer/praiser
• जरितुः: सम्बन्ध (genitive dependent on ‘कामम्’)
• Type: Noun
• Root: जरितृ (प्रातिपदिक; ‘singer, praiser’)

• कामम्: desire, wish
• कामम्: कर्म (object: ‘desire/wish’)
• Type: Noun
• Root: काम (प्रातिपदिक)

• ऊनयीः: (you) led away/turned away, disappointed
• ऊनयीः: क्रिया (prohibited action under ‘मा’)
• Type: Verb
• Root: अव + नी (धातु) / (वेदिक) ऊनय् ‘to lead away, disappoint’