Rig Veda 1.52.13: Mandala 1, Sukta 52, Mantra 13

Sukta 1.52

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वं भुवः प्रतिमानं पृथिव्या ऋष्ववीरस्य बृहतः पतिर्भूः । विश्वमाप्रा अन्तरिक्षं महित्वा सत्यमद्धा नकिरन्यस्त्वावान् ॥

Recitation with translationRig Veda 1.52.13

Transliteration

tváṃ bhúvaḥ prati-mā́naṃ pṛthivyā́ ṛṣvá-vīrasya bṛhatáḥ pátir bhūḥ | víśvam ā́prā antárikṣaṃ mahitvā́ satyám addhā́ nákir anyás tvā́vān ||

Translation

నీవు పృథివి సత్త్వానికి ప్రతిమానం అయ్యావు; ఋష్వవీర్యముగల ఆ బృహత్‌కు అధిపతివయ్యావు. నీ మహత్త్వంతో నీవు సమస్త అంతరిక్షాన్ని నింపివేశావు. సత్యంగా, నిశ్చయంగా, శక్తిలోను రక్షణలోను నీకు సమానుడు మరెవ్వరూ లేరు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• भुवः: you have become / you were
• भुवः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• प्रतिमानम्: counterpart, measure, standard
• प्रतिमानम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: प्रतिमान (प्रातिपदिक; प्रति+मान)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• ऋष्ववीरस्य: of the lofty-heroic (one)
• ऋष्ववीरस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: ऋष्ववीर (प्रातिपदिक; ऋष्व+वीर)

• बृहतः: of the great
• बृहतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord
• पतिः: कर्तृ (सम्बन्ध-वाक्ये)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• भूः: you have become / you are
• भूः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• विश्वम्: all, the whole
• विश्वम्: कर्म
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• आप्राः: you have filled / pervaded
• आप्राः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: आपॄ (धातु; आ+पॄ ‘to fill, satisfy’)

• अन्तरिक्षम्: mid-space, atmosphere
• अन्तरिक्षम्: कर्म (आप्राः इति क्रियायाः)
• Type: Noun
• Root: अन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)

• महित्वा: by greatness, through might
• महित्वा: करण
• Type: Noun (instrumental of abstract)
• Root: महित्व (प्रातिपदिक; महत्-भाव)

• सत्यम्: truly
• सत्यम्: विशेषण/क्रियाविशेषण
• Type: Adjective (used adverbially)
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• अद्धा: indeed, plainly
• अद्धा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अद्धा (अव्यय)

• नकिः: no one
• नकिः: कर्तृ (निषेध-विषयः: ‘no one’)
• Type: Indeclinable
• Root: नकिस्/नकिः (अव्यय/सर्वनाम-निषेध)

• अन्यः: other
• अन्यः: कर्तृ (नकिः इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)

• त्वावान्: like you; possessing you (i.e., your equal)
• त्वावान्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्वावन्त् (प्रातिपदिक; त्वा+वन्त् ‘possessing you/like you’)