Rig Veda 1.33.14: Mandala 1, Sukta 33, Mantra 14

Sukta 1.33

Rishi: Gautama Rāhūgaṇa

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

आवः कुत्समिन्द्र यस्मिञ्चाकन्प्रावो युध्यन्तं वृषभं दशद्युम् । शफच्युतो रेणुर्नक्षत द्यामुच्छ्वैत्रेयो नृषाह्याय तस्थौ ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.33.14

Transliteration

ā́vaḥ kútsam indra yásmiṃ cā́kan právo yúdhyantaṃ vṛṣabháṃ dáśadyum | śaphacyúto reṇúr nákṣata dyā́m ucchvaitréyo nṛsā́hyāya tasthau ||

Translation

ఓ ఇంద్రా! నీవు ఆనందించిన కుత్సుని నీవు ఆదుకున్నావు; యుద్ధంలో ఉన్న, దశద్యూమ్ (పదింతల కాంతి) గల వృషభుని నీవు ముందుకు నడిపించావు. ఖురం నుంచి ఎగసిన ధూళి ద్యామును తాకింది; మనుష్యజయీ శక్తికై శ్వైత్రేయుడు స్థిరంగా నిలిచాడు—దేవుని విజయపరాక్రమంతో మానవ మిత్రుడు ఉద్ధరింపబడతాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आवः: you helped / protected
• आवः: क्रिया (मुख्य क्रियापद) / कर्ता-सम्बन्धः: ‘त्वम् (इन्द्रः)’
• Type: Verb
• Root: √अव् (अवति ‘रक्षति/पालयति/सहायते’)

• कुत्सम्: Kutsa
• कुत्सम्: कर्म
• Type: Noun (proper name)
• Root: कुत्स (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यस्मिन्: in which / wherein
• यस्मिन्: अधिकरण
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• आकन्: (he) accomplished / acted (Vedic)
• आकन्: क्रिया (उपवाक्य-क्रिया) / सम्बन्धः ‘यस्मिन्’
• Type: Verb (Vedic form)
• Root: (वेदिक) आ + √कन्/कृन् (अर्थः: ‘कनति/कृणोति’ इत्यादि; पदपाठे ‘आकन्’ इति निपातित-रूपम्)

• प्रावः: you further helped / you aided
• प्रावः: क्रिया (अनुक्रिया) / कर्ता: ‘त्वम् (इन्द्रः)’
• Type: Verb
• Root: प्र + √अव्

• युध्यन्तम्: fighting
• युध्यन्तम्: कर्म (कुत्सम् विशेषयति) / कर्म-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: √युध् (युध्यते ‘युध्यति’)

• वृषभम्: the bull (strong one)
• वृषभम्: कर्म (कुत्सम् विशेषयति) / कर्म-विशेषण
• Type: Noun / epithet
• Root: वृषभ (प्रातिपदिक)

• दशद्युम्: of tenfold brilliance
• दशद्युम्: कर्म-विशेषण (कुत्सम्) / कर्म
• Type: Adjective (epithet)
• Root: दशद्युम् (प्रातिपदिक; ‘दश-’ + ‘द्युम्/द्युम्न’ ‘splendour’)

• शफच्युतः: loosened from the hoof / hoof-shaken
• शफच्युतः: कर्तृ (अग्रम् वाक्ये ‘रेणुः’ इत्यस्य विशेषणम्) / कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: शफच्युत (प्रातिपदिक; शफ ‘hoof’ + च्युत ‘fallen/loosened’)

• रेणुः: dust
• रेणुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: रेणु (प्रातिपदिक)

• नक्षत: reached / touched
• नक्षत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √नश्/नक्ष् (नक्षति ‘attains/reaches’)

• द्याम्: the sky
• द्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)

• उत्: up / upward
• उत्: क्रियाविशेषण (नक्षत्-सम्बद्ध) / दिशाबोधक
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: उत्

• श्वैत्रेयः: Śvaitreya
• श्वैत्रेयः: कर्तृ (तस्थौ इत्यस्य) / उपमान-आधारः
• Type: Noun (proper/patronymic)
• Root: श्वैत्रेय (प्रातिपदिक; patronymic from श्वैत्र)

• न: like
• न: उपमान-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: न

• नृषाह्याय: for the man-conquering (one)
• नृषाह्याय: सम्प्रदान
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: नृषाह्य (प्रातिपदिक; ‘men-subduing/overpowering men’)

• तस्थौ: stood / took a stand
• तस्थौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √स्था (तिष्ठति)