Rig Veda 1.31.2: Mandala 1, Sukta 31, Mantra 2

Sukta 1.31

Rishi: Hiraṇyastūpa Āṅgirasa

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

त्वमग्ने प्रथमो अङ्गिरस्तमः कविर्देवानां परि भूषसि व्रतम् । विभुर्विश्वस्मै भुवनाय मेधिरो द्विमाता शयुः कतिधा चिदायवे ॥

Transliteration

tvám agne prathamó aṅgirás-tamaḥ kavír devā́nāṃ pári bhūṣasi vratám | vibhúr víśvasmai bhúvanāya médhiro dvi-mātā́ śayúḥ katidhā́ cid ā́yave ||

Translation

హే అగ్నీ! నీవు అంగిరసులలో ప్రథముడు, అతి-అంగిరసుడు; దేవుల కవి—దేవతల వ్రతం (ఋత-నియమం) ను నీవు చుట్టూరా అలంకరించి పరిపూర్ణం చేస్తావు. సమస్త భువనానికి విభువుగా (వ్యాపకంగా) ఉండి నీవు మేధావి బుద్ధి; ద్విమాతా (ద్విజ)గా, ఆయు/జీవశక్తి కోసం నీవు అనేక విధాలుగా శయించి (స్థితి చెంది) ఉంటావు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वम्: thou (you)
• त्वम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun (vocative)
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• प्रथमः: first
• प्रथमः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• अङ्गिरस्तमः: most Angiras-like / best of the Aṅgirases
• अङ्गिरस्तमः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective (superlative, patronymic/tribal epithet)
• Root: अङ्गिरस् + तमप् (तम) (प्रातिपदिक)

• कविः: seer, sage
• कविः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• देवानाम्: of the gods
• देवानाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• परि: around, fully
• परि: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable (preverb/adverb)
• Root: परि (उपसर्ग/अव्यय)

• भूषसि: thou adornest / thou makest splendid
• भूषसि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भूष् (धातु)

• व्रतम्: vow, ordinance, sacred order
• व्रतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)

• विभुः: all-pervading, mighty
• विभुः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विभु (प्रातिपदिक)

• विश्वस्मै: for all / to the whole
• विश्वस्मै: सम्प्रदान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• भुवनाय: for the world, for (all) beings
• भुवनाय: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक)

• मेधिरः: wise, intelligent
• मेधिरः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मेधिर (प्रातिपदिक)

• द्विमाता: having two mothers
• द्विमाता: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun/Adjective (compound epithet)
• Root: द्वि + माता (प्रातिपदिक; समास)

• शयुः: lying/resting (one), abiding
• शयुः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Noun/Adjective
• Root: शयु (प्रातिपदिक; from √शी/शय् ‘to lie, rest’)

• कति: how many? (in how many ways)
• कति: क्रियाविशेषण
• Type: Interrogative/Indefinite numeral
• Root: कति (प्रातिपदिक)

• धा: in ways, in portions
• धा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: धा (अव्यय; ‘in parts/ways’)

• चित्: even, indeed
• चित्: निपात (बल/अपि-अर्थ)
• Type: Indeclinable (particle)
• Root: चित् (निपात)

• आयवे: for life, for vital force / longevity
• आयवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: आयु (प्रातिपदिक)