Rig Veda 1.151.3: Mandala 1, Sukta 151, Mantra 3

Sukta 1.151

Devata: Mitra-Varuṇa (dual) (likely)

Samhita Patha (Devanagari)

आ वां भूषन्क्षितयो जन्म रोदस्योः प्रवाच्यं वृषणा दक्षसे महे । यदीमृताय भरथो यदर्वते प्र होत्रया शिम्या वीथो अध्वरम् ॥

Transliteration

ā́ vāṃ bhūṣan kṣitáyo jánma ródasyoḥ pravā́cyaṃ vṛṣaṇā dákṣase mahé | yadī́m ṛtā́ya bháratho yad árvate prá hotráyā śimyā́ vītho adhvarám ||

Translation

హే ఇద్దరు వృషణ (పరాక్రములు), జన్మనుండే రెండు లోకాలలో (రోదసీ) ఉన్న ప్రజలు అలంకారంతో, పలకవలసిన వాక్యాన్ని తీసుకొని, మీ మహత్తర దక్ష (నైపుణ్య/శక్తి) కోసం మీ వద్దకు వస్తారు. మీరు దానిని ఋత (సత్య-నియమం) కోసం మోసుకొనినప్పుడు, అలాగే అశ్వవత్ వేగవంతుని కోసం మోసుకొనినప్పుడు—హోత్ర (యాజ్ఞిక క్రియ) మరియు శిమ్యా (ఉద్యమం/శ్రమ) ద్వారా మీరు అధ్వర (యజ్ఞం)ను ముందుకు నడిపిస్తారు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• आ: towards; hither
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (upasarga)

• वाम्: you two
• वाम्: Karma (as object of address/invitation) / Sambandha
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (pronominal stem)

• भूषन्: O Adorner (epithet)
• भूषन्: Sambodhana
• Type: Noun (used as epithet)
• Root: भूषण् (prātipadika; voc. of भूषण्/भूषन् ‘adornment’)

• क्षि॒तयः: the dwellings; peoples; settlements
• क्षि॒तयः: Kartā (of an implied/understood verb of praising/declaring) / subject of description
• Type: Noun
• Root: क्षिति- (prātipadika)

• जन्म: birth; origin
• जन्म: Karma (of ‘to proclaim/declare’) / object of description
• Type: Noun
• Root: जन्मन्- (prātipadika)

• रोदस्योः: of Heaven-and-Earth
• रोदस्योः: Sambandha (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: रोदसी- (dual stem)

• प्रवाच्यम्: to be proclaimed; worthy to be spoken
• प्रवाच्यम्: Karma (what is to be spoken/proclaimed)
• Type: Adjective (gerundive)
• Root: √वच् (to speak) + pra-; kṛtya in -ya

• वृषणा: O you two mighty/bull-like ones
• वृषणा: Sambodhana
• Type: Noun/Adjective
• Root: वृषन्- (prātipadika)

• दक्षसे: for skill; for power; for ability
• दक्षसे: Sampradāna (purpose/for)
• Type: Noun
• Root: दक्ष- (prātipadika)

• महे: for greatness; for the great (aim)
• महे: Sampradāna (for the great [end])
• Type: Adjective
• Root: महत्- (prātipadika)

• यदि: if; when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (conjunction)

• ईम्: indeed; just; (enclitic emphasis)
• ईम्: —
• Type: Indeclinable (enclitic)
• Root: ईम् (enclitic particle/pronoun)

• ऋताय: for ṛta (cosmic order/truth)
• ऋताय: Sampradāna (for ṛta)
• Type: Noun
• Root: ऋत- (prātipadika)

• भरथः: you two bear/bring
• भरथः: Kriyā (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √भृ (to bear, bring)

• यत्: what; that which
• यत्: Karma (what is brought)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (relative pronoun)

• अर्वते: to the steed; for the horse
• अर्वते: Sampradāna (to/for the steed)
• Type: Noun
• Root: अर्वत्- (prātipadika)

• प्र: forth; forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (upasarga)

• होत्रया: by/with the priestly office; with the Hotṛ-function
• होत्रया: Karaṇa (means/instrument)
• Type: Noun
• Root: होत्रा- (prātipadika)

• शिम्या: with the ‘śimyā’ (ritual implement/act; Vedic technical term)
• शिम्या: Karaṇa (means/instrument)
• Type: Noun
• Root: शिम्या- (prātipadika; Vedic ritual term)

• वीथः: you two pursue/drive; you two go along
• वीथः: Kriyā (finite verb)
• Type: Verb
• Root: √वी/√व्या (to pursue, drive, go) or √वी (to enjoy) — Vedic finite form

• अध्वरम्: the sacrifice; the ritual course
• अध्वरम्: Karma (object)
• Type: Noun
• Root: अध्वर- (prātipadika)