Rig Veda 1.146.3: Mandala 1, Sukta 146, Mantra 3

Sukta 1.146

Devata: Agni (with implied dual powers nurturing him)

Samhita Patha (Devanagari)

समानं वत्समभि संचरन्ती विष्वग्धेनू वि चरतः सुमेके । अनपवृज्याँ अध्वनो मिमाने विश्वान्केताँ अधि महो दधाने ॥

Recitation with translationRig Veda 1.146.3

Transliteration

samānáṃ vátsam abhí sáṃcarantī víṣvag dhenū́ ví carataḥ suméke | anapa-vṛ́jyāṃ ádhvano mimāné víśvān ketā́ṃ ádhi mahó dadhāné ||

Translation

రెండు పోషక శక్తులు ఒకే సామాన్య వత్సాన్ని చుట్టూ కలిసి సంచరిస్తాయి; అవి అన్ని దిశలలో విస్తరించి, సుయుగ్మంగా కదులుతాయి. మళ్లించలేని—అపవర్జ్యంకాని—మార్గాన్ని కొలుస్తూ, అవి మహత్తు యొక్క సమస్త కేత (చిహ్నాలు) ఎక్కడికక్కడ స్థాపిస్తాయి.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• समानम्: the same
• समानम्: कर्म (विशेष्य-‘वत्सम्’ का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समान- (प्रातिपदिक) < सम (PIE *sem- ‘one, same’)

• वत्सम्: calf
• वत्सम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वत्स- (प्रातिपदिक)

• अभि: towards, unto
• अभि: (क्रियाविशेषण; गत्यर्थे ‘towards’)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• संचरन्ती: moving/going about (towards)
• संचरन्ती: कर्तृ
• Type: Verb (Participle)
• Root: चर् (धातु) + सम् (उपसर्ग)

• विश्वक्: in every direction
• विश्वक्: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वक् (अव्यय; ‘in all directions’)

• धेनू: the cow
• धेनू: कर्तृ (संचरन्ती का कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु- (प्रातिपदिक)

• वि: apart, widely
• वि: (क्रियाविशेषण; ‘apart, widely’)
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• चरतः: the two move/wander
• चरतः: (मुख्य क्रिया; कर्तृ = द्वौ)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)

• सु-मेके: the two, each on its own / separately
• सु-मेके: कर्तृ (चरतः का कर्ता)
• Type: Adjective (used substantively) / Noun-like
• Root: सु- (उपसर्ग) + मेक- (प्रातिपदिक; RV-प्रयोग, ‘एक-एक/अलग-अलग’ अर्थे)

• अनपवृज्याँ: not to be turned away; unerring
• अनपवृज्याँ: कर्म/विशेषण ( ‘केताँ’ का विशेषण)
• Type: Adjective (Participle-derived)
• Root: अप-वृज् (धातु) + अन्- (निषेध) → अनपवृज्य- (कृदन्त-प्रातिपदिक)

• अध्वनः: of the path
• अध्वनः: सम्बन्ध (genitive: ‘of the path’)
• Type: Noun
• Root: अध्वन्- (प्रातिपदिक)

• मिमाने: measures out, traverses by measuring
• मिमाने: (मुख्य क्रिया; कर्तृ = ‘धेनू’)
• Type: Verb
• Root: मा (धातु ‘माने/मिमीते’ = मापने) → मि-मान (वर्तमान मध्यम/आत्मनेपद)

• विश्वान्: all
• विश्वान्: कर्म ( ‘केताँ’ का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• केतान्: signals, marks, indications
• केतान्: कर्म
• Type: Noun
• Root: केत- (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: अधिकरण/सम्बन्ध ( ‘upon/over’)
• Type: Indeclinable
• Root: अधि (उपसर्ग/अव्यय)

• महो: of the great (one); of greatness
• महो: सम्बन्ध ( ‘of the great [one/thing]’)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: महत्- (प्रातिपदिक)

• दधाने: placing, bearing, holding
• दधाने: (मुख्य क्रिया; कर्तृ = ‘धेनू’)
• Type: Verb (Participle-like finite form in RV usage)
• Root: धा (धातु) → दधा- (वर्तमान) / धा + आत्मनेपद