Rig Veda 1.142.6 — Mandala 1, Sukta 142, Mantra 6

Sukta 1.142

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)

Devata: Dvāraḥ (Divine Doors) as goddesses; threshold-powers enabling entry of devas

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वि श्रयन्तामृतावृधः प्रयै देवेभ्यो महीः । पावकासः पुरुस्पृहो द्वारो देवीरसश्चतः ॥

Transliteration

ví śrayantām ṛtā-vṛ́dhaḥ pra-yái devébhyo mahī́ḥ | pāvakā́saḥ puru-spṛ́ho dvā́ro devī́r asaścátaḥ ||

Translation

ఋతంతో వృద్ధిపొందిన, పావకమైన, పురుస్పృహమైన ఆ మహతీ దేవీ ద్వారాలు—దేవులకై ముందుపథం సిద్ధమగునట్లు—విస్తారంగా తెరచుకొనుగాక; అవి వెనుకకు అంటిపెట్టుకోక, అవరోహించే శక్తులకు మార్గాన్ని విముక్తం చేయుగాక.

Word by Word

• वि: apart, forth, widely
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (upasarga)

• श्रयन्ताम्: let them resort/attach/lean
• श्रयन्ताम्: —
• Type: Verb
• Root: √श्रि (श्रयति)

• ऋतावृधः: the ṛta-increasing ones (promoters of cosmic order)
• ऋतावृधः: Kartā
• Type: Noun/Adjective
• Root: ऋतावृध- (ṛta + √वृध ‘to grow/increase’)

• प्रयै: for the advance/approach (forward movement)
• प्रयै: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: प्रय- (pra + √इ ‘to go’ > ‘going forth, advance, approach’)

• देवेभ्यः: to/for the gods
• देवेभ्यः: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: देव-

• महीः: great, mighty (f.)
• महीः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: मही-

• पावकासः: the purifying/bright ones
• पावकासः: Kartā
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पावक- (from √पू ‘to purify’, ‘purifying, bright’)

• पुरुस्पृहः: much-desired, greatly longed-for
• पुरुस्पृहः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: पुरुस्पृह- (puru ‘much’ + √स्पृह ‘to desire/long for’)

• द्वारः: doors, gateways
• द्वारः: Kartā
• Type: Noun
• Root: द्वार-

• देवीः: divine (f.), goddesses
• देवीः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: देवी-

• असश्चतः: not clinging/ not adhering (unhindered, unimpeded)
• असश्चतः: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: √सच् (सचते ‘to accompany, follow, attend’) with privative a-