Rig Veda 1.116.23: Mandala 1, Sukta 116, Mantra 23
Sukta 1.116
Rishi: Dīrghatamas Āucathya
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
अवस्यते स्तुवते कृष्णियाय ऋजूयते नासत्या शचीभिः । पशुं न नष्टमिव दर्शनाय विष्णाप्वं ददथुर्विश्वकाय ॥
Transliteration
avasyaté stuvaté kṛṣṇiyā́ya ṛjúyaté nāsatyā śácībhiḥ | paśúṁ na naṣṭám iva dárśanāya viṣṇā́pvaṁ dadathur víśvakāya ||
Translation
వెదకుతూ స్తుతించు కృష్ణియాకై, ఋజుగామియైనవానికై, ఓ నాసత్యౌ, మీ శచీ-శక్తులతో విశ్వకాయునికి విష్ణాప్వను దయచేసితిరి; పోయిన పశువు మళ్లీ దర్శనమగునట్లు—లుప్తమైనదాన్ని మళ్లీ ప్రత్యక్షం చేసితిరి.
Word by Word
अवस्यते(he) seeks help/protection
अवस्यते:
(सम्बन्ध-क्रिया) — ‘सहायता/रक्षा की कामना करता है’
TypeVerb
Rootअवस् (अवस्- ‘सहायता/रक्षा’, प्रातिपदिक) → अवस्यति (Denom.)
स्तुवतेto the praising one / (he) praises
स्तुवते:
कर्तृ (यजमान/स्तोतृ) — ‘स्तुति करता हुआ’
TypeVerb
Root√स्तु (स्तवने)
कृष्णियायfor the Kṛṣṇiya (dark/black-associated)
कृष्णियाय:
सम्प्रदान (दत्त/प्राप्ति का लक्ष्य) — ‘कृष्णिय (व्यक्ति/समूह) के लिए’
TypeAdjective
Rootकृष्णिय (प्रातिपदिक; ‘कृष्ण-सम्बन्धी/कृष्णवर्ण’)
ऋजूयते(he) goes straight / acts uprightly
ऋजूयते:
कर्तृ — ‘सीधा/ऋजु होकर प्रयत्न करता है’
TypeVerb
Rootऋजूय (प्रातिपदिक/Denom. base ‘ऋजु-मार्ग से चलना/सीधा होना’) → ऋजूयति
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ का नाम)
शचीभिःwith powers/skills
शचीभिः:
करण
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक; ‘शक्ति/कौशल/उपाय’)
पशुम्a beast/cattle
पशुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
नlike/as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
नष्टम्lost
नष्टम्:
कर्म (विशेषण)
TypeAdjective
Root√नश् (नाशे) → नष्ट (कृदन्त, भूतकृदन्त/PPP)
इवas if/like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
दर्शनायfor seeing / to be seen
दर्शनाय:
सम्प्रदान/प्रयोजन (दर्शन-हेतु)
TypeNoun
Rootदर्शन (प्रातिपदिक; ‘दर्शन/दिखाई देना’)
विष्णाप्वम्Viṣṇāpu (a person/one so named)
विष्णाप्वम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविष्णापु (प्रातिपदिक; ‘विष्णापु-’ = ‘विष्णु-सम्बद्ध/विष्णु-प्रदत्त (नाम/विशेषण)’; RV-विशिष्ट पद)
ददथुःyou two gave
ददथुः:
क्रिया (मुख्य) — कर्ता: नासत्या (अश्विनौ)
TypeVerb
Root√दा (दाने)
विश्वकायto/for Viśvakāya (all-bodied / named Viśvakāya)
विश्वकाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootविश्वकाय (प्रातिपदिक; ‘विश्व-’ + ‘काय’)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.