Sarga 60

Verse 1

तपोबलहतान् कृत्वा वासिष्ठान् समहोदयान् ।ऋषिमध्ये महातेजा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥१॥

తపోబల ప్రభావముచేత మహోదాయునితో కూడిన వశిష్ఠపుత్రులను సంహరించి, మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు ఋషుల మధ్యలో పలికెను.

Verse 2

अयमिक्ष्वाकुदायादस्त्रिशंकुरिति विश्रुतः ।धर्मिष्ठश्च वदान्यश्च मां चैव शरणं गतः ॥२॥तेनानेन शरीरेण देवलोकजिगीषया ।

ఇతడు ఇక్ష్వాకువంశజుడైన ‘త్రిశంకు’ అని ప్రసిద్ధుడు; ధర్మనిష్ఠుడు, దానశీలుడు; ఈ దేహంతోనే దేవలోకాన్ని పొందాలని కోరుతూ నా శరణు వచ్చాడు।

Verse 3

यथाऽयं स्वशरीरेण स्वर्गलोकं गमिष्यति ॥३॥तथा प्रवर्त्यतां यज्ञे भवद्भिश्च मया सह ।

ఈయన తన దేహంతోనే స్వర్గలోకానికి వెళ్లునట్లు, మీరు అందరూ నాతో కలిసి ఈ యజ్ఞాన్ని తగిన విధంగా ప్రవర్తింపజేయండి।

Verse 4

विश्वामित्रवच श्श्रुत्वा सर्व एव महर्षयः ॥४॥ऊचुस्समेत्य सहिता धर्मज्ञा धर्मसंहितम् ।

విశ్వామిత్రుని వచనాన్ని విని ధర్మజ్ఞులు, ధర్మనిష్ఠులు అయిన మహర్షులందరూ సమేతంగా కూడి, ఏకమనసుతో ధర్మానుగుణమైన మాటలు పలికారు।

Verses 5-6

अयं कुशिकदायादो मुनिः परमकोपनः ॥५॥यदाह वचनं सम्यगेतत्कार्यं न संशयः ।अग्निकल्पो हि भगवान् शापं दास्यति रोषितः ॥६॥

ఈ కుశికవంశజ ముని అత్యంత కోపశీలుడు. ఆయన పలికిన వచనం యథాతథంగా చేయవలసిందే—సందేహం లేదు. భగవంతుడు అగ్నిసమానుడు; కోపించితే తప్పక శాపం పలుకుతాడు।

Verse 7

तस्मात्प्रवर्त्यतां यज्ञ स्सशरीरो यथा दिवम् ।गच्छेदिक्ष्वाकुदायादो विश्वामित्रस्य तेजसा ॥७॥तथा प्रवर्त्यतां यज्ञ स्सर्वे समधितिष्ठत ।

కాబట్టి యజ్ఞం అట్లుగా ప్రవర్తింపబడాలి—ఇక్ష్వాకువంశజ రాజు విశ్వామిత్రుని తేజస్సుతో తన శరీరంతోనే స్వర్గానికి గమించునట్లు. అందుచేత యజ్ఞం ప్రారంభమగుగాక; మీరందరూ మీ మీ స్థానాలలో అధిష్ఠించండి।

Verse 8

एवमुक्त्वा महर्षयः चक्रुस्तास्ताःक्रियास्तदा ॥८॥याजकश्च महातेजा विश्वामित्रोऽभवत्क्रतौ ।

ఇట్లు చెప్పి మహర్షులు అప్పుడు తమ తమ క్రియలను నిర్వహించిరి; ఆ యజ్ఞమందు మహాతేజస్వి విశ్వామిత్రుడు ప్రధాన యాజకుడై నిలిచెను.

Verse 9

ऋत्विजश्चानुपूर्व्येण मन्त्रवन्मन्त्रकोविदाः ॥९॥चक्रुः कर्माणि सर्वाणि यथाकल्पं यथाविधि ।

మంత్రవిద్యలో నిపుణులైన ఋత్విజులు క్రమముగా మంత్రోచ్ఛారణతో కూడి, కల్పానుసారముగా విధిప్రకారముగా సమస్త కర్మలను నిర్వహించిరి.

Verse 10

ततः कालेन महता विश्वामित्रो महातपाः ॥१०॥चकारावाहनं तत्र भागार्थं सर्वदेवताः ।

అనంతరం దీర్ఘకాలము గడిచిన తరువాత మహాతపస్వి విశ్వామిత్రుడు అక్కడ దేవతల భాగార్థమై సమస్త దేవతలను ఆహ్వానము చేసెను.

Verses 11-12

नाभ्यागमंस्तदाहूता भागार्थं सर्वदेवताः ॥११॥ततः क्रोधसमाविष्टो विश्वामित्रो महामुनिः ।स्रुवमुद्यम्य सक्रोधस्त्रिशङ्कुमिदमब्रवीत् ॥१२॥

భాగార్థంగా ఆహ్వానింపబడినప్పటికీ సమస్త దేవతలు రాకపోవడంతో, క్రోధావిష్టుడైన మహాముని విశ్వామిత్రుడు స్రువాన్ని ఎత్తి కోపంతో త్రిశంకునితో ఇలా పలికెను।

Verse 13

पश्य मे तपसो वीर्यं स्वार्जितस्य नरेश्वर ।एष त्वां सशरीरेण नयामि स्वर्गमोजसा ॥१३॥दुष्प्रापं सशरीरेण दिवं गच्छ नराधिप ।

హే నరేశ్వరా! నా స్వార్జిత తపస్సు యొక్క వీర్యాన్ని చూడు. నా బలంతో నిన్ను ఈ శరీరంతోనే స్వర్గానికి చేర్చుదును. హే నరాధిపా! శరీరంతో పొందుటకు దుర్లభమైన ఆ దివ్యలోకానికి గమించు।

Verse 14

स्वार्जितं किञ्चिदप्यस्ति मया हि तपसःफलम् ॥१४॥राजन् स्वतेजसा तस्य सशरीरो दिवं व्रज ।

రాజా! నా తపస్సు ద్వారా స్వయంగా సంపాదించిన ఫలం కొంతమేర ఇంకా మిగిలి ఉంది; దాని స్వతేజంతో నీవు ఈ శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లు।

Verse 15

उक्तवाक्ये मुनौ तस्मिन् सशरीरो नरेश्वरः ॥१५॥दिवं जगाम काकुत्स्थ मुनीनां पश्यतां तदा ।

హే కాకుత్స్థా! ఆ ముని ఇలా పలికిన వెంటనే నరేశ్వరుడు త్రిశంకు శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లెను; అప్పుడు మునులు అందరూ చూస్తుండగా।

Verse 16

देवलोकगतं दृष्ट्वा त्रिशङ्कुं पाकशासनः ॥१६॥सह सर्वैस्सुरगणैरिदं वचनमब्रवीत् ।

త్రిశంకు దేవలోకంలో ప్రవేశించుటను చూచి, పాకశాసనుడైన ఇంద్రుడు సమస్త సురగణాలతో కలిసి ఈ వాక్యమును పలికెను।

Verse 17

त्रिशङ्को गच्छ भूयस्त्वं नासि स्वर्गकृतालयः ॥१७॥गुरुशापहतो मूढ पत भूमिमवाक्छिराः ।

హే త్రిశంకూ, మళ్లీ వెనుదిరుగు; నీవు స్వర్గంలో నివసించుటకు అర్హుడవు కాదు. గురుశాపంతో దెబ్బతిన్న మూర్ఖుడా, తలక్రిందులుగా భూమిపై పడిపో!

Verse 18

एवमुक्तो महेन्द्रेण त्रिशङ्कुरपतत्पुनः ॥१८॥विक्रोशमानस्त्राहीति विश्वामित्रं तपोधनम् ।

మహేంద్రుడు ఇలా పలికిన వెంటనే త్రిశంకు మళ్లీ పడిపోవసాగాడు. ‘రక్షించండి!’ అని కేకలేస్తూ, తపస్సే ధనమైన విశ్వామిత్రుని శరణు కోరాడు।

Verse 19

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य क्रोशमानस्य कौशिकः ॥१९॥रोषमाहारयत्तीव्रं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ।

అతని ఆర్తనాదాన్ని విని కౌశికుడు (విశ్వామిత్రుడు) తీవ్రమైన కోపంతో ఉప్పొంగి, ‘ఆగు, ఆగు!’ అని పలికాడు।

Verses 20-21

ऋषिमध्ये स तेजस्स्वी प्रजापतिरिवापरः ॥२०॥सृजन् दक्षिणमार्गस्थान् सप्तर्षीनपरान् पुनः ।नक्षत्रमालामपरामसृजत्क्रोधमूर्च्छितः ॥२१॥दक्षिणां दिशमास्थाय मुनिमध्ये महायशाः ।

ఋషుల మధ్య అతడు తేజస్సుతో రెండవ ప్రజాపతిలా ప్రకాశించాడు. దక్షిణమార్గస్థులైన మరొక కొత్త సప్తర్షులను సృష్టిస్తూ, క్రోధమూర్ఛితుడై మరో నక్షత్రమాలనూ సృష్టించాడు; దక్షిణ దిశను ఆశ్రయించి మునుల మధ్య ఆ మహాయశస్సు నిలిచాడు.

Verses 22-23

सृष्ट्वा नक्षत्रवंशं च क्रोधेन कलुषीकृतः ॥२२॥अन्यमिन्द्रं करिष्यामि लोको वा स्यादनिन्द्रकः ।दैवतान्यपि स क्रोधा त्स्रष्टुं समुपचक्रमे ॥२३॥

నక్షత్రవంశాన్ని సృష్టించిన తరువాత క్రోధంతో అతని మనస్సు కలుషితమైంది. “నేను మరొక ఇంద్రుణ్ని సృష్టిస్తాను; లేకపోతే ఈ లోకం ఇంద్రరహితమై ఉండుగాక!” అని పలికాడు. క్రోధవశంగా కొత్త దేవతలను సృష్టించడానికీ అతడు ప్రారంభించాడు.

Verse 24

ततः परमसम्भ्रान्तास्सर्षिसङ्घास्सुरासुराः ।विश्वामित्रं महात्मानमूचुः सानुनयं वचः ॥२४॥

అప్పుడు అత్యంత కలవరపడిన ఋషిసంఘాలతో కూడిన దేవాసురులు మహాత్ముడు విశ్వామిత్రునితో వినయపూర్వకమైన మాటలు పలికారు.

Verse 25

अयं राजा महाभाग गुरुशापपरिक्षतः ।सशरीरो दिवं यातुं नार्हत्येव तपोधन ॥२५॥

హే తపోధన! ఈ మహాభాగ రాజు గురుశాపంతో దగ్ధుడయ్యాడు; శరీరంతోనే స్వర్గానికి వెళ్లుటకు అతడు అర్హుడు కాడు.

Verse 26

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा देवानां मुनिपुङ्गवः ।अब्रवीत्सुमहद्वाक्यं कौशिकः सर्वदेवताः ॥२६॥

దేవతల ఆ మాటలు విని మునిపుంగవుడైన కౌశికుడు సమస్త దేవతలను ఉద్దేశించి అత్యంత గంభీరమైన మహావాక్యాన్ని పలికెను।

Verse 27

सशरीरस्य भद्रं वस्त्रिशङ्कोरस्य भूपतेः ।आरोहणं प्रतिज्ञाय नानृतं कर्तुमुत्सहे ॥२७॥

మీకు మంగళం కలుగుగాక. ఈ రాజు త్రిశంకునికి దేహసహితంగా స్వర్గారోహణం కలుగుతుందని ప్రతిజ్ఞ చేసిన నేను నా మాటను అసత్యం చేయుటకు సిద్ధపడను।

Verses 28-29

स्वर्गोऽस्तु सशरीरस्य त्रिशङ्कोरस्य शाश्वतः ।नक्षत्राणि च सर्वाणि मामकानि ध्रुवाण्यथ ॥२८॥यावल्लोका धरिष्यन्ति तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ।मत्कृतानि सुरा स्सर्वे तदनुज्ञातुमर्हथ ॥२९॥

త్రిశంకునికి దేహసహితంగా శాశ్వత స్వర్గం కలుగుగాక. నేను సృష్టించిన ఈ సమస్త నక్షత్రాలు ధ్రువములై స్థిరంగా ఉండుగాక; లోకాలు నిలిచినంతకాలం ఇవి అన్ని దిశలలో నిలిచియుండుగాక. ఓ దేవతలారా, నా సృష్టికి మీరు అనుమతి ప్రసాదించవలెను।

Verses 30-31

एवमुक्ताः सुरास्सर्वे प्रत्यूचुर्मुनिपुङ्गवम् ।एवं भवतु भद्रं ते तिष्ठन्त्वेतानि सर्वशः ॥३०॥गगने तान्यनेकानि वैश्वानरपथाद्बहिः ।नक्षत्राणि मुनिश्रेष्ठ तेषु ज्योतिष्षु जाज्वलन् ॥३१॥अवाक्छिरास्त्रिशङ्कुश्च तिष्ठत्वमरसन्निभः ।

ఇలా పలికినప్పుడు సమస్త దేవతలు మునిశ్రేష్ఠునితో ఇలా ప్రతివచనమిచ్చిరి—“తథాస్తు; నీకు మంగళం కలుగుగాక. ఈ నక్షత్రములు సర్వత్ర స్థిరముగా నిలిచియుండుగాక. ఆకాశమందు వైశ్వానరపథము వెలుపల అన్ని దిక్కులలో అనేక నక్షత్రములు నిలిచియుండుగాక; ఆ జ్యోతిష్యముల మధ్య త్రిశంకుడును అమరసన్నిభుడై ప్రకాశిస్తూ, శిరస్సు క్రిందకు ఉండగా, స్థిరముగా నిలిచియుండుగాక.”

Verse 32

अनुयास्यन्ति चैतानि ज्योतींषि नृपसत्तमम् ॥३२॥कृतार्थं कीर्तिमन्तं च स्वर्गलोकगतं यथा ।

ఈ జ్యోతిష్య నక్షత్రములే నృపశ్రేష్ఠుని అనుసరించును—అతడు కృతార్థుడై కీర్తిమంతుడైనవాడై—యథార్థముగా స్వర్గలోకము పొందినవాడివలెనే.

Verse 33

विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा सर्वदेवैरभिष्टुतः ॥३३॥ऋषिभिश्च महातेजा बाढमित्याह देवताः ।

అప్పుడు ధర్మాత్ముడూ మహాతేజస్సుగల విశ్వామిత్రుడు—సర్వ దేవతలచేతను ఋషులచేతను స్తుతింపబడి—దేవతలతో “బాఢమ్ (తథాస్తు)” అని పలికెను.

Verse 34

ततो देवा महात्मानो मुनयश्च तपोधनाः ।जग्मुर्यथाऽऽगतं सर्वे यज्ञस्यान्ते नरोत्तम ॥३४॥

హే నరోత్తమా! అనంతరం యజ్ఞాంతమున ఆ మహాత్ములైన దేవతలును తపోధనులైన మునులును, యథావిధిగా వచ్చిన మార్గముననే తిరిగి వెళ్లిరి.