Valmiki Ramayana 2.95.9 — Ayodhya Kanda, Sarga 95, Shloka 9

मन्दाकिनीनदीदर्शनम्

The Vision of the Mandākinī at Citrakūṭa

Devanagari script

चिन्मणिनिकाशोदां क्वचित्पुलिनशालिनीम्।क्वचित्सिद्धजनाकीर्णां पश्य मन्दाकिनीं नदीम्।।।।

Transliteration

cinmaṇinikāśodāṃ kvacit pulinaśālinīm | kvacit siddhajanākīrṇāṃ paśya mandākinīṃ nadīm ||

Translation

మందాకినీ నదిని చూడు—ఎక్కడో దాని నీరు స్ఫటికంలా నిర్మలంగా ఉంది, ఎక్కడో ఇసుక తీరాలతో శోభిస్తోంది, మరెక్కడో సిద్ధజనులతో నిండిపోయి ఉంది।

Word by Word

• चिन्मणि-निकाश-उदाम्: having water like crystal
• चिन्मणि-निकाश-उदाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चिन्मणि (प्रातिपदिक) + निकाश (प्रातिपदिक) + उद (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; समासः तत्पुरुषः (चिन्मणिनिकाशम् उदकम् यस्याः सा)

• क्वचित्: in some places
• क्वचित्: Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (adverb)

• पुलिन-शालिनीम्: adorned with sandbanks
• पुलिन-शालिनीम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुलिन (प्रातिपदिक) + शालिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; तत्पुरुषः (पुलिनैः शालिनी)

• क्वचित्: elsewhere
• क्वचित्: Desha-adhikaraṇa (देशाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (adverb)

• सिद्ध-जन-आकीर्णाम्: filled with siddhas
• सिद्ध-जन-आकीर्णाम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सिद्ध (प्रातिपदिक) + जन (प्रातिपदिक) + आकीर्ण (कॄ धातु, क्त/कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; क्तान्त कृदन्त ‘आकीर्ण’; तत्पुरुषः (सिद्धजनैः आकीर्णा)

• पश्य: see
• पश्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• मन्दाकिनीम्: Mandakini
• मन्दाकिनीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्दाकिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• नदीम्: river
• नदीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; मन्दाकिनीम् इत्यस्य अप्पोजिशन

Context

Behold this river Mandakini whose waters here are transparent like crystals, there sparkling with sand dunes and elsewhere crowded with siddhas.

Characters & Entities

• Mandākinī
• siddha (accomplished beings)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is purity and aspiration: the river’s clarity and sacred company (siddhas) symbolize the mind’s ideal state—transparent, steady, and oriented toward truth.

What is the narrative situation?

Rāma concludes his praise of Mandākinī by describing its varying beauty and its sanctity as a place associated with accomplished beings.

Which character virtue is emphasized?

Reverence for sacred places and spiritual life—Rāma frames the forest not as deprivation but as a realm of holiness.