Valmiki Ramayana 2.6.3-4: Ayodhya Kanda, Sarga 6, Shlokas 3-4

रामाभिषेकपूर्वसज्जा · Preparations for Rama’s Coronation

Narrated by ValmikiSetting: AyodhyaPlaces named: Vishnu temple

Devanagari script

शेषं च हविषस्तस्य प्राश्याशास्यात्मनः प्रियम् ।

ध्यायन्नारायणं देवं स्वास्तीर्णे कुशसंस्तरे ॥३॥

वाग्यत स्सह वैदेह्या भूत्वा नियतमानसः ।

श्रीमत्यायतने विष्णो श्शिश्ये नरवरात्मजः ॥४॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.6.3-4

Transliteration

śeṣaṃ ca haviṣastasya prāśyāśāsyātmanaḥ priyam |

dhyāyannārāyaṇaṃ devaṃ svāstīrṇe kuśasaṃstare ||3||

vāgyata ssaha vaidehyā bhūtvā niyatamānasaḥ |

śrīmatyāyatane viṣṇo śśiśye naravarātmajaḥ ||4||

Translation

తన శుభం కోసం హవిస్సు అవశేషాన్ని స్వీకరించి, నియంత్రిత మనస్సుతో భగవాన్ నారాయణుని ధ్యానిస్తూ, నరవరాత్మజుడు వైదేహితో కలిసి విష్ణువు శుభ ఆలయంలో కుశగడ్డి పరచిన మంచం మీద మౌనవ్రతం పాటిస్తూ పడుకున్నాడు.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• शेषम्: the remainder
• Type: Noun
• Root: शेष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
• Role: Karma (कर्म)

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय
• Role: Sambandha (सम्बन्ध/connector)

• हविषः: of the oblation
• Type: Noun
• Root: हविस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)

• तस्य: of that
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसक, षष्ठी, एकवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)

• प्राश्य: having eaten/partaken
• Type: Verb
• Root: प्र-अश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
• Role: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)

• आशास्य: having wished/sought
• Type: Verb
• Root: आ-शास् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
• Role: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)

• आत्मनः: for himself/of self
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)

• प्रियम्: welfare/what is dear
• Type: Noun
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
• Role: Karma (कर्म)

• ध्यायन्: meditating
• Type: Verb
• Root: ध्यै (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
• Role: Karta (कर्ता)

• नारायणम्: Narayana
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
• Role: Karma (कर्म)

• देवम्: the god
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'नारायणम्' इति विशेषणम्/अप्पोजिशन
• Role: Karma (कर्म)

• सु-आस्तीर्णे: well-spread
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + आस्तीर्ण (कृदन्त, स्तृ-धातु)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; आस्तीर्ण = स्तृ-धातोः क्त (PPP)
• Role: Adhikarana (अधिकरण)

• कुश-संस्तरे: on a bed of kusa grass
• Type: Noun
• Root: कुश (प्रातिपदिक) + संस्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष (कुशानां संस्तरः)
• Role: Adhikarana (अधिकरण)
• Compound: Tatpurusha

• वाक्-यतः: restraining speech (silent)
• Type: Adjective
• Root: वाक् (प्रातिपदिक) + यत (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (वाचं यतः = वाग्निग्रहयुक्तः)
• Role: Karta (कर्ता)
• Compound: Tatpurusha

• सह: with
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सहार्थक-अव्यय
• Role: Saha (सह)

• वैदेह्या: with Vaidehi (Sita)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
• Role: Saha (सह)

• भूत्वा: having become
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
• Role: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)

• नियत-मानसः: with restrained mind
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय
• Role: Karta (कर्ता)
• Compound: Karmadharaya

• श्रीमति: in the auspicious
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; 'आयतने' इति विशेषणम्
• Role: Adhikarana (अधिकरण)

• आयतने: in the shrine/abode
• Type: Noun
• Root: आयतन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
• Role: Adhikarana (अधिकरण)

• विष्णोः: of Vishnu
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
• Role: Sambandha (सम्बन्ध)

• शिश्ये: slept/lay down
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
• Role: Kriya (क्रिया)

• नरवर-आत्मजः: the king's son
• Type: Noun
• Root: नरवर (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (नरवरस्य आत्मजः)
• Role: Karta (कर्ता)
• Compound: Tatpurusha

Sandhi Notes

• प्राश्याशास्य = प्राश्य + आशास्य
• ध्यायन्नारायणम् = ध्यायन् + नारायणम्
• स्वास्तीर्णे = सु + आस्तीर्णे
• वाग्यतस्सह = वाक्यतः + सह
• श्रीमत्यायतने = श्रीमति + आयतने
• विष्णोः शिश्ये = विष्णोः + शिश्ये

Context

The son of the king (Rama) partook the remainder of the havis seeking his own welfare. With a restrained mind and a vow of silence, he meditated upon Lord Narayana and slept along with Vaidehi on a well-spread bed of kusha grass in the auspicious temple of lord Visnu.

The teaching

Ethical theme

Samskara-dharma

Devotion and practice

Practice of meditation, vow of silence, and devotional sleep in sacred space

Deity praised

Vishnu-Narayana

Mood and themes

Rasa

Shanta (peace), with Shringara (love)

Mood

Devotional, peaceful, sacred

Themes

• Bhakti
• Upavasa
• Vedic Rituals
• Diksha
• Pativrata
• Spiritual Preparation

Symbolism

Relationships

Cross references

Meter and recitation

Characters & Entities

• Rama
• Sita
• Narayana
• Dasaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse exemplifies the Dharma of spiritual preparation and devotion. Rama's meditation on Narayana, partaking of the sacred offering, and observing the vow of silence demonstrate the proper conduct before assuming royal responsibilities. His inclusion of Sita shows the principle of shared spiritual practice in marriage.

What is the narrative situation?

Following Vasistha's instructions, Rama performs the pre-coronation rituals. After offering oblations to Vishnu, he partakes of the remaining havis, meditates on Narayana, and rests with Sita in Vishnu's temple, observing silence and mental restraint as part of the sacred fast.

Which character virtue is emphasized?

The virtues of Bhakti (devotion), mental discipline (niyatamānasa), and ritual observance are emphasized. Rama's meditation on Narayana shows his divine connection, while his observance of silence and restraint demonstrates his commitment to Vedic traditions and spiritual discipline.