Previous Verse
Next Verse

Shloka 91

द्वादशः सर्गः — Kaikeyi’s Boons and Dasaratha’s Moral Collapse

Ayodhya Kanda 12

कौसल्यां च सुमित्रां च मां च पुत्रैस्त्रिभिस्सह।।।।प्रक्षिप्य नरके सा त्वं कैकेयि सुखिता भव।

kausalyāṃ ca sumitrāṃ ca māṃ ca putrais tribhis saha | prakṣipya narake sā tvaṃ kaikeyi sukhitā bhava ||

కౌశల్యను, సుమిత్రను, నన్ను, మూడు కుమారులను నరకంలో పడవేసి, ఓ కైకేయీ, నీవు ఉన్నట్లే సుఖంగా ఉండు.

कौसल्याम्Kauśalyā
कौसल्याम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkausalyā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
सुमित्राम्Sumitrā
सुमित्राम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsumitrā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
माम्me
माम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया, एकवचनम्
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम्
पुत्रैःwith (their) sons
पुत्रैः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचनम्
त्रिभिःwith three
त्रिभिः:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeAdjective
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया, बहुवचनम्; 'पुत्रैः' इति विशेषणम्
सहtogether with
सह:
Sahakari (सहकारी/सह)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्ययम् (with)
प्रक्षिप्यhaving cast
प्रक्षिप्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootpra+kṣip (धातु) + lyap (ल्यप्)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त-अव्ययकृदन्तः (absolutive/gerund), 'having thrown'
नरकेin hell
नरके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचनम्; अधिकरणम्
साsuch (a woman)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इत्यस्य विशेषणभावः (such a one)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootyusmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचनम्
कैकेयिO Kaikeyī
कैकेयि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootkaikeyī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचनम्
सुखिताhappy
सुखिता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsukhita (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचनम्; 'त्वम्' इति विशेष्यस्य विधेयविशेषणम्
भवbe
भव:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbhū (धातु)
Formलोट् (imperative), परस्मैपदम्, मध्यमपुरुष, एकवचनम्

O Kaikeyi consign Kausalya, Sumitra, me and my three sons into hell and be happy.

D
Daśaratha
K
Kaikeyī
K
Kauśalyā
S
Sumitrā
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
Ś
Śatrughna

FAQs

The verse condemns actions that destroy an entire family for personal gain; dharma demands compassion and restraint, especially within the royal household.

Daśaratha, overwhelmed, bitterly tells Kaikeyī to rejoice after ruining him, the queens, and the princes.

By contrast (through denunciation), the virtue implied is non-cruelty (ahiṃsā) and responsibility; Kaikeyī’s conduct is framed as its opposite.