Valmiki Ramayana 2.115.5: Ayodhya Kanda, Sarga 115, Shloka 5

पादुकाभिषेकः · The Consecration of Rama’s Sandals and Bharata’s Trusteeship at Nandigrama

Devanagari script

सुभृशं श्लाघनीयं च यदुक्तं भरत त्वया ।

वचनं भ्रातृवात्सल्यादनुरूपं तवैव तत् ॥५॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.115.5

Transliteration

subhṛśaṃ ślāghanīyaṃ ca yad uktaṃ bharata tvayā |

vacanaṃ bhrātṛvātsalyād anurūpaṃ tavaiva tat ||5||

Translation

ఓ భరతా! నీవు పలికిన మాట అత్యంత ప్రశంసనీయం. అన్నపై గాఢమైన వాత్సల్యంతో పుట్టిన ఆ వాక్యం నీ స్వభావానికే తగినది।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सुभृशम्: highly
• सुभृशम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सुभृशम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; परिमाण/तीव्रतावाचक क्रियाविशेषण (very much)

• श्लाघनीयम्: praiseworthy
• श्लाघनीयम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्लाघनीय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'वचनम्')

• च: and
• च: Samuccaya-dyotaka (समुच्चयद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• यत्: which
• यत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)

• उक्तम्: said; spoken
• उक्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'यत्' इत्यस्य विशेषणम्

• भरत: O Bharata
• भरत: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative), एकवचन

• त्वया: by you
• त्वया: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• वचनम्: the statement
• वचनम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भ्रातृवात्सल्यात्: from brotherly affection
• भ्रातृवात्सल्यात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ + वात्सल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (अपादान/हेतु), एकवचन; हेत्वर्थे (because of)

• अनुरूपम्: befitting
• अनुरूपम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनुरूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'वचनम्')

• तव: of you
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• एव: indeed; alone
• एव: Avadhāraṇa-dyotaka (अवधारणद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक निपात (emphatic: alone/indeed)

• तत्: that
• तत्: Pradhāna-nāma (विधेय/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; पुनरुक्ति/सम्बन्ध (that)

Context

O Bharata, the words you have uttered out of devotion to your brother which befityou alone are highly praiseworthy.

Characters & Entities

• Bharata
• Rama

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as fidelity to rightful relationships: fraternal loyalty aligned with justice is praised as socially and morally exemplary.

What is the narrative situation?

The court responds to Bharata’s refusal to accept kingship and his intention to keep the throne for Rama.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s bhrātṛ-vātsalya (devoted love for his brother) and humility.