Valmiki Ramayana 2.115.3: Ayodhya Kanda, Sarga 115, Shloka 3

पादुकाभिषेकः · The Consecration of Rama’s Sandals and Bharata’s Trusteeship at Nandigrama

Devanagari script

गतश्च वा दिवं राजा वनस्थश्च गुरुर्मम ।

रामं प्रतीक्षे राज्याय स हि राजा महायशाः ॥३॥

Recitation with translationValmiki Ramayana 2.115.3

Transliteration

gataś ca vā divaṃ rājā vanasthaś ca gurur mama |

rāmaṃ pratīkṣe rājyāya sa hi rājā mahāyaśāḥ ||3||

Translation

రాజు స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు; నా పూజ్య అగ్రజుడు—నా గురువు—వనంలో నివసిస్తున్నాడు. రాజ్యాధికారానికి నేను శ్రీరాముని మాత్రమే ఎదురుచూస్తాను; ఎందుకంటే మహాయశస్సుతో కూడిన నిజమైన రాజు ఆయనే।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• गतः: gone
• गतः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'राजा')

• च: and
• च: Samuccaya-dyotaka (समुच्चयद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• वा: or
• वा: Vikalpa-dyotaka (विकल्पद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)

• दिवम्: to heaven
• दिवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गन्तव्य (goal)

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वनस्थः: dwelling in the forest
• वनस्थः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वन + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'गुरुः')

• च: and
• च: Samuccaya-dyotaka (समुच्चयद्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• गुरुः: my elder (brother/teacher)
• गुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• रामम्: Rama
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रतीक्षे: I await
• प्रतीक्षे: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + ईक्ष् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान/Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद

• राज्याय: for the kingdom
• राज्याय: Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (सम्प्रदान/प्रयोजन), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed
• हि: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक निपात (indeed/for)

• राजा: (the) king
• राजा: Pradhāna-nāma (विधेय)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• महायशाः: greatly renowned
• महायशाः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मह + यशस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifies 'सः/राजा')

Context

King Dasaratha has gone to heaven. My elder brother and guru is in the forest. I shall await his return for ruling the kingdom since he alone is the illustrious king of Ayodhya.

Characters & Entities

• Bharata
• Daśaratha
• Rama
• Ayodhya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Loyalty to rightful succession and truthfulness in duty: Bharata upholds rajadharma by recognizing Rama as the legitimate king and refusing personal gain.

What is the narrative situation?

After Daśaratha’s death and Rama’s exile, Bharata declares before the court that he will not rule as king and will await Rama’s return.

Which character virtue is emphasized?

Bharata’s integrity and fraternal devotion—self-restraint, refusal of power, and commitment to rightful order.