
Ratnagrīva’s Pilgrimage and the Prescribed Procedure for Visiting Sacred Tīrthas
ఈ అధ్యాయంలో ముందరి ప్రకటన విని ఆశ్చర్యపడిన కథనకర్త, రాజుకు పురుషోత్తముని నీలపర్వతమునకు తీర్థయాత్ర చేయవలసిన నియమాన్ని స్పష్టంగా ఉపదేశిస్తాడు. దర్శనమాత్రంతో చతుర్భుజరూపప్రాప్తి, పునర్జన్మనివృత్తి వంటి మహాఫలాలు కలుగుతాయని చెప్పి రాజును యాత్రకు ప్రేరేపిస్తాడు. మరణం అనివార్యమని తెలిసి హరిశరణం పొందాలి; కీర్తన-శ్రవణ, ప్రణామం, పూజలతో భక్తిని పెంపొందించాలి; సత్సంగం చేయాలి; తీర్థాలకు సంయమం, వైరాగ్యంతో చేరాలి. స్నానం, ముండనం (పాపం కేశాలకు అంటుకుంటుంది), యాత్రిక వేషం—దండం, కమండలువు, మృగచర్మం—పాదయాత్రగా హరినామస్మరణతో సాగడం, సాధువులను గౌరవించడం వంటి విధులు వివరించబడతాయి. తదుపరి నగరమంతా కదిలే యాత్రావ్యవస్థ వర్ణించబడుతుంది: రాజు సమస్త ప్రజలకు యాత్ర ఆజ్ఞాపిస్తాడు, మంత్రి ప్రకటిస్తాడు, అన్ని వర్గాలవారు ‘జయ’ నినాదాలతో పురుషోత్తముని వైపు బయలుదేరుతారు.
Verse 1
ब्राह्मण उवाच । इति श्रुत्वा तु तद्वाक्यं भिल्लानामहमद्भुतम् । अत्याश्चर्यमिदं मत्वा प्रहृष्टोऽभवमित्युत
బ్రాహ్మణుడు అన్నాడు—భిల్లుల ఆ అద్భుత వాక్యాలను విని, ఇది అత్యంత ఆశ్చర్యకరం అని భావించి నేను పరమానందంతో ఉల్లసించాను.
Verse 2
गंगासागरसंयोगे स्नात्वा पुण्यकलेवरः । शृंगमारुरुहे तत्र मणिमाणिक्यचित्रितम्
గంగా-సాగర సంగమంలో స్నానం చేసి అతని దేహం పుణ్యమయమైంది; ఆపై అక్కడ మణి-మాణిక్యాలతో అలంకరించబడిన శిఖరాన్ని అధిరోహించాడు.
Verse 3
तत्रापश्यं महाराज देवं देवादिवंदितम् । नमस्कृत्वा कृतार्थोऽहं जातोन्नप्राशनेन च
అక్కడ, ఓ మహారాజా, దేవాదిదేవులు వందించే భగవంతుని నేను దర్శించాను. ఆయనకు నమస్కరించి నేను కృతార్థుడనయ్యాను; శిశువు జాతాన్నప్రాశన సంస్కారంతో కూడాను.
Verse 4
चतुर्भुजत्वं संप्राप्तः शंखचक्रादिचिह्नितम् । पुरुषोत्तमदर्शनेन न पुनर्गर्भमाविशम्
నేను చతుర్భుజ రూపాన్ని పొందాను; శంఖ-చక్రాది దివ్య చిహ్నాలతో అలంకృతుడనయ్యాను. పురుషోత్తముని దర్శనంతో నేను మళ్లీ గర్భంలో ప్రవేశించలేదు, అంటే పునర్జన్మ నుండి విముక్తుడనయ్యాను.
Verse 5
राजंस्त्वमपि तत्राशु गच्छ नीलाभिधं गिरिम् । कृतार्थं कुरु चात्मानं गर्भदुःखविवर्जितम्
ఓ రాజా, నీవు కూడా త్వరగా అక్కడికి వెళ్లు—‘నీల’ అనే పర్వతానికి. నీ జీవితాన్ని కృతార్థం చేసుకో; గర్భదుఃఖం నుండి విముక్తుడవు, అంటే పునర్జన్మ బాధల నుండి విడిపో.
Verse 6
इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वाडवाग्र्यस्य धीमतः । पप्रच्छ हृष्टगात्रस्तु तीर्थयात्राविधिं मुनिम्
ఆ జ్ఞానవంతుడైన వాడవశ్రేష్ఠుని మాటలు విని, ఆనందంతో రోమాంచితమైన శరీరంతో అతడు మునిని తీర్థయాత్రా విధానాన్ని గురించి ప్రశ్నించాడు.
Verse 7
राजोवाच । साधु विप्राग्र्य हे साधो त्वया प्रोक्तं ममानघ । पुरुषोत्तममाहात्म्यं शृण्वतां पापनाशनम्
రాజు పలికెను—హే విప్రశ్రేష్ఠా, హే సాధో, నీవు నాకు మంగళకరమైన మాటలు చెప్పావు. హే అనఘ మునీ, నీవు పురుషోత్తముని మహాత్మ్యాన్ని వివరించావు; దాని శ్రవణం శ్రోతల పాపాలను నశింపజేస్తుంది.
Verse 8
ब्रूहि तत्तीर्थयात्रायां विधिं श्रुतिसमन्वितम् । विधिना केन संपूर्ण फलप्राप्तिर्नृणां भवेत्
ఆ తీర్థయాత్రకు శ్రుతిసమన్వితమైన విధానాన్ని నాకు చెప్పుము. ఏ విధానంతో మనుష్యులకు సంపూర్ణ ఫలప్రాప్తి కలుగును?
Verse 9
ब्राह्मण उवाच । शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि तीर्थयात्राविधिं शुभम् । येन संप्राप्यते देवः सुरासुरनमस्कृतः
బ్రాహ్మణుడు పలికెను—ఓ రాజా, వినుము; నేను తీర్థయాత్ర యొక్క శుభ విధానాన్ని చెప్పుదును; దానివలన దేవుడు—దేవాసురులచే నమస్కృతుడు—ప్రాప్తించబడును.
Verse 10
वलीपलितदेहो वा यौवनेनान्वितोऽपि वा । ज्ञात्वा मृत्युमनिस्तीर्यं हरिं शरणमाव्रजेत्
దేహం ముడతలు, నెరసిన జుట్టుతో ఉన్నా, లేదా యౌవనంతో నిండినా—మరణం అనివార్యమని తెలిసి హరిని శరణు వేడుకోవాలి.
Verse 11
तत्कीर्तने तच्छ्रवणे वंदने तस्य पूजने । मतिरेव प्रकर्तव्या नान्यत्र वनितादिषु
మనస్సును కేవలం ఆయన కీర్తనలో, ఆయన కథాశ్రవణంలో, ఆయన వందనంలో, ఆయన పూజలోనే నిలపాలి; స్త్రీ మొదలైన ఇతర విషయాలలో కాదు.
Verse 12
सर्वं नश्वरमालोक्य क्षणस्थायि सुदुःखदम् । जन्ममृत्युजरातीतं भक्तिवल्लभमच्युतम्
సర్వమూ నశ్వరము, క్షణస్థాయియు, మహాదుఃఖదాయకమని చూచి—జన్మమరణజరాతీతుడైన, భక్తికి ప్రియుడైన అచ్యుతుని ఆశ్రయించాలి.
Verse 13
क्रोधात्कामाद्भयाद्द्वेषाल्लोभाद्दंभान्नरः पुनः । यथाकथंचिद्विभजन्न स दुःखं समश्नुते
క్రోధం, కామం, భయం, ద్వేషం, లోభం లేదా దంభంతో ప్రేరితుడైన మనిషి ఎలా అయినా పంచిపెట్టినా, దానివల్ల అతడు దుఃఖం నుండి విముక్తి పొందడు।
Verse 14
स हरिर्जायते साधुसंगमात्पापवर्जितात् । येषां कृपातः पुरुषा भवंत्यसुखवर्जिताः
పాపరహితమైన సాధుసంగమం వలన ఆ హరి ప్రభువు ప్రాదుర్భవిస్తాడు; ఆయన కృపచేత మనుష్యులు శోకదుఃఖరహితులవుతారు।
Verse 15
ते साधवः शांतरागाः कामलोभविवर्जिताः । ब्रुवंति यन्महाराज तत्संसारनिवर्तकम्
ఆ సాధువులు రాగశాంతులు, కామలోభవర్జితులు; ఓ మహారాజా, వారు చెప్పినదే సంసారనివృత్తికి ఉపాయమవుతుంది।
Verse 16
तीर्थेषु लभ्यते साधू रामचंद्र परायणः । यद्दर्शनं नृणां पापराशिदाहाशुशुक्षणिः
తీర్థక్షేత్రాలలో రామచంద్రపరాయణుడైన సాధువు లభిస్తాడు; అతని దర్శనమాత్రమే మనుష్యుల పాపరాశులను త్వరగా దహించి ఎండబెడుతుంది।
Verse 17
तस्मात्तीर्थेषु गंतव्यं नरैः संसारभीरुभिः । पुण्योदकेषु सततं साधुश्रेणिविराजिषु
కాబట్టి సంసారభయంతో ఉన్న మనుష్యులు తీర్థాలకు వెళ్లాలి—సదా పుణ్యజలములతో, సాధుసమూహాల కాంతితో విరాజిల్లే చోట్లకు।
Verse 18
तानि तीर्थानि विधिना दृष्टानि प्रहरंत्यघम् । तं विधिं नृपशार्दूल कुरुष्व श्रुतिगोचरम्
ఆ తీర్థాలు విధివిధానంగా దర్శించబడినప్పుడు పాపాన్ని సంహరిస్తాయి. కనుక, ఓ నృపశార్దూలా, శ్రుతిలో చెప్పబడిన ఆ విధానాన్ని ఆచరించు।
Verse 19
इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । रत्नग्रीवस्य तीर्थप्रयाणंनामैकोनविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణం పాతాళఖండంలో, శేష–వాత్స్యాయన సంభాషణలో, రామాశ్వమేధ సందర్భంలో, ‘రత్నగ్రీవుని తీర్థప్రయాణం’ అనే పందొమ్మిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Verse 20
क्रोशमात्रं ततो गत्वा रामरामेति च ब्रुवन् । तत्र तीर्थादिषु स्नात्वा क्षौरं कुर्याद्विधानवित्
తర్వాత ఒక క్రోశమాత్రం వెళ్లి ‘రామ రామ’ అని పలుకుతూ, విధి తెలిసినవాడు అక్కడ తీర్థాలలో స్నానం చేసి నియత క్షౌరం (ముండనం) చేయించుకోవాలి।
Verse 21
मनुष्याणां च पापानि तीर्थानि प्रति गच्छताम् । केशानाश्रित्य तिष्ठंति तस्माद्वपनमाचरेत्
తీర్థాలకు వెళ్లే మనుష్యుల పాపాలు కేశాలను ఆశ్రయించి అక్కడే నిలిచివుంటాయి; అందువల్ల శుద్ధికై వపనం (ముండనం) ఆచరించాలి।
Verse 22
ततो दंडं तु निर्ग्रन्थिं कमंडलुमथाजिनम् । बिभृयाल्लोभनिर्मुक्तस्तीर्थवेषधरो नरः
తర్వాత లోభరహితుడై, తీర్థయాత్రికుని వేషం ధరించిన మనిషి ముడులేని దండం, కమండలువు మరియు అజినం ధరించాలి।
Verse 23
विधिना गच्छतां नॄणां फलावाप्तिर्विशेषतः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तीर्थयात्राविधिं चरेत्
విధి నియమాల ప్రకారం ప్రయాణించే మనుష్యులకు విశేషంగా పుణ్యఫలప్రాప్తి నిశ్చితమగును. కనుక సమస్త ప్రయత్నంతో తీర్థయాత్రా విధిని ఆచరించవలెను.
Verse 24
यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंहितम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते
య whose చేతులు, పాదాలు మరియు మనస్సు సుసంయమంగా ఉండి, విద్య, తపస్సు, కీర్తి కలవాడై ఉంటాడో—అతడే తీర్థఫలాన్ని పొందును.
Verse 25
हरेकृष्ण हरेकृष्ण भक्तवत्सल गोपते । शरण्य भगवन्विष्णो मां पाहि बहुसंसृतेः
హరే కృష్ణ హరే కృష్ణ! భక్తవత్సల గోపతే! శరణ్యుడవైన భగవాన్ విష్ణో, ఈ మహా సంసారచక్రం నుండి నన్ను రక్షించుము.
Verse 26
इति ब्रुवन्रसनया मनसा च हरिं स्मरन् । पादचारी गतिं कुर्यात्तीर्थं प्रति महोदयः
ఇట్లు నాలుకతో పలుకుచూ, మనస్సుతో హరిని స్మరించుచూ, మహాభాగ్యవంతుడు పాదయాత్రగా తీర్థం వైపు సాగవలెను.
Verse 27
यानेन गच्छन्पुरुषः समभागफलं लभेत् । उपानद्भ्यां चतुर्थांशं गोयाने गोवधादिकम्
వాహనములో వెళ్లిన పురుషుడు సమభాగ ఫలమును పొందును; పాదరక్షలు ధరించి వెళ్లితే చతుర్థాంశ ఫలమే; గోబండిపై (ఎద్దుల బండిలో) వెళ్లితే గోవధాది పాపదోషము కలుగును.
Verse 28
व्यवहर्ता तृतीयांशं सेवयाष्टमभागभाक् । अनिच्छया व्रजंस्तत्र तीर्थमर्धफलं लभेत्
సాంసారిక వ్యవహారాలలో నిమగ్నుడైనవాడు పుణ్యఫలంలో మూడవ భాగమే పొందుతాడు; కేవలం సేవార్థంగా అక్కడికి వెళ్లేవాడు ఎనిమిదవ భాగం పొందుతాడు. కానీ అనిచ్ఛతో ఆ తీర్థానికి వెళ్లినవాడు అర్ధఫలమే పొందుతాడు.
Verse 29
यथायथं प्रकर्तव्या तीर्थानामभियात्रिका । पापक्षयो भवत्येव विधिदृष्ट्या विशेषतः
తీర్థయాత్రను యథావిధిగా, యథాక్రమంగా చేయవలెను. నియమబద్ధమైన విధి ప్రకారం విశేషంగా కర్మాచరణ చేస్తే పాపక్షయం నిశ్చయంగా జరుగుతుంది.
Verse 30
तत्र साधून्नमस्कुर्यात्पादवंदनसेवनैः । तद्द्वारा हरिभक्तिर्हि प्राप्यते पुरुषोत्तमे
అక్కడ సాధువులకు నమస్కరించాలి—ప్రణామంతో, వారి పాదవందనంతో, సేవతో. ఎందుకంటే వారి ద్వారానే, ఓ పురుషోత్తమా, హరి భక్తి నిశ్చయంగా లభిస్తుంది.
Verse 31
इति तीर्थविधिः प्रोक्तः समासेन न विस्तरात् । एवं विधिं समाश्रित्य गच्छ त्वं पुरुषोत्तमम्
ఇలా తీర్థవిధి సంక్షేపంగా చెప్పబడింది, విస్తారంగా కాదు. ఈ విధిని ఆశ్రయించి నీవు, ఓ శ్రేష్ఠ పురుషా, పురుషోత్తముని చేరుము.
Verse 32
तुभ्यं तुष्टो महाराज दास्यते भक्तिमच्युतः । यथा संसारनिर्वाहः क्षणादेव भविष्यति
ఓ మహారాజా, నీపై ప్రసన్నుడైన అచ్యుతుడు నీకు భక్తిని ప్రసాదిస్తాడు; దాని వల్ల సంసారనిర్వాహం, అంటే సంసారాన్ని దాటడం, క్షణమాత్రంలోనే సక్రమంగా జరుగుతుంది.
Verse 33
तीर्थयात्राविधिं श्रुत्वा सर्वपातकनाशनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्य उग्रेभ्यः पुरुषर्षभ
హే పురుషర్షభా! సమస్త మహాపాతకాలను నశింపజేసే తీర్థయాత్రా విధానాన్ని విని, మనిషి భయంకరమైనవాటితో సహా అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.
Verse 34
सुमतिरुवाच । इति वाक्यं समाकर्ण्य ववंदे चरणौ महान् । तत्तीर्थदर्शनौत्सुक्य विह्वलीकृतमानसः
సుమతి పలికెను—ఈ మాటలు విని ఆ మహనీయుడు పాదములకు నమస్కరించాడు; ఆ తీర్థ దర్శనానికి ఉన్న ఉత్సుకతతో అతని మనస్సు వ్యాకులమైంది.
Verse 35
आदिदेश निजामात्यं मंत्रवित्तममुत्तमम् । तीर्थयात्रेच्छया सर्वान्सह नेतुं मनो दधत्
తీర్థయాత్ర కోరికతో అతడు తన స్వంత మంత్రివర్యునికి—మంత్రవిద్యలో నిపుణుడైన ఉత్తమునికి—ఆజ్ఞాపించి, అందరినీ తోడు తీసుకెళ్లాలని మనస్సులో నిర్ణయించాడు.
Verse 36
मंत्रिन्पौरजनान्सर्वानादिश त्वं ममाज्ञया । पुरुषोत्तमपादाब्जदर्शनप्रीतिहेतवे
నా ఆజ్ఞ ప్రకారం నీవు సమస్త మంత్రులకూ నగరవాసులకూ ఆదేశించు; పురుషోత్తముని పదపద్మ దర్శనంతో వారు ఆనందించునట్లు.
Verse 37
ये मदीये पुरे लोका ये च मद्वाक्यकारकाः । सर्वे निर्यांतु मत्पुर्या मया सह नरोत्तमाः
నా నగరంలో ఉన్నవారూ, నా మాటను అనుసరించువారూ—అందరూ, హే నరోత్తమా—నాతో కలిసి నా నగరమునుండి బయలుదేరుగాక.
Verse 38
ये तु मद्वाक्यमुल्लंघ्य स्थास्यंति पुरुषा गृहे । ते दंड्या यमदंडेन पापिनोऽधर्महेतवः
నా ఆజ్ఞను అతిక్రమించి ఇంటిలోనే నిలిచే పురుషులు పాపులు, అధర్మహేతువులు; వారు యమదండంతో దండింపబడుదురు।
Verse 39
किं तेन सुतवृंदेन बांधवैः किं सुदुर्नयैः । यैर्नदृष्टः स्वचक्षुर्भ्यां पुण्यदः पुरुषोत्तमः
పుత్రుల గుంపుతో ఏమి ప్రయోజనం? దుర్నీతిగల బంధువులతో ఏమి పని? తమ కన్నులతో పుణ్యదాత పురుషోత్తముని దర్శించని వారికి.
Verse 40
सूकरीयूथवत्तेषां प्रसूतिर्विट्प्रभक्षिका । येषां पुत्राश्च पौत्रा वा हरिं न शरणं गताः
యెవరి కుమారులు గాని మనుమలు గాని హరిని శరణు పొందలేదు, వారి సంతానం పందుల గుంపులవలె మలభక్షకమగును.
Verse 41
यो देवो नाममात्रेण सर्वान्पावयितुं क्षमः । तं नमस्कुरुत क्षिप्रं मदीयाः प्रकृतिव्रजाः
నామమాత్రంతోనే సమస్తులను పవిత్రం చేయగల దేవునికి, ఓ నా సహజ పరివారమా, త్వరగా నమస్కరించుడి.
Verse 42
इति वाक्यं मनोहारि भगवद्गुणगुंफितम् । प्रजहर्ष महामात्य उत्तमः सत्यनामधृक्
భగవద్గుణాలతో నేయబడిన ఆ మనోహర వాక్యాలను విని, ‘సత్య’ నామధారి మహామంత్రి ఉత్తముడు పరమానందంతో ఉల్లసించాడు.
Verse 43
हस्तिनं वरमारोप्य पटहेन व्यघोषयत् । यदादिष्टं नृपेणेह तीर्थयात्रां समिच्छता
శ్రేష్ఠమైన ఏనుగుపై ఎక్కి అతడు డంకా మ్రోగించి ప్రకటించాడు—తీర్థయాత్ర చేయదలచిన రాజు ఇక్కడ ఆజ్ఞాపించినదాన్ని అందరికీ తెలియజేశాడు।
Verse 44
गच्छंतु त्वरिता लोका राज्ञा सह महागिरिम् । दृश्यतां पापसंहारी पुरुषोत्तमनामधृक्
ప్రజలు త్వరగా రాజుతో కలిసి మహాగిరికి వెళ్లండి; పాపనాశకుడు, ‘పురుషోత్తమ’ నామధారి ప్రభువు దర్శనమివ్వుగాక।
Verse 45
क्रियतां सर्वसंसारसागरो गोष्पदं पुनः । भूष्यतां शंखचक्रादिचिह्नैः स्वस्व तनुर्नरैः
సర్వ సంసారసాగరం మళ్లీ గోఖురముద్రంత చిన్నదిగా చేయబడుగాక; మరియు మనుష్యులు తమ తమ దేహాలను శంఖ-చక్రాది చిహ్నాలతో అలంకరించుకొనుగాక।
Verse 46
इत्यादिघोषयामास राज्ञादिष्टं यदद्भुतम् । सचिवो रघुनाथांघ्रि ध्याननिर्वारितश्रमः
ఇలా మంత్రి రాజు ఆజ్ఞాపించిన ఆ అద్భుత ఆదేశాన్ని ప్రకటించాడు; రఘునాథుని పాదధ్యానంతో అతని శ్రమ తొలగిపోయింది।
Verse 47
तच्छ्रुत्वा ताः प्रजाः सर्वा आनंदरससंप्लुताः । मनो दधुः स्वनिस्तारे पुरुषोत्तमदर्शनात्
అది విని ఆ ప్రజలందరూ ఆనందరసంలో మునిగిపోయారు; పురుషోత్తముని దర్శనంతో తమ విమోచనంపై మనస్సు నిలిపారు।
Verse 48
निर्ययुर्ब्राह्मणास्तत्र शिष्यैः सह सुवेषिणः । आशिषं वरदानाढ्यां ददतो भूमिपं प्रति
అక్కడ సువేషధారులైన బ్రాహ్మణులు శిష్యులతో కలిసి బయలుదేరి, భూపతియైన రాజునకు వరదానసమృద్ధమైన ఆశీర్వాదాలను ప్రసాదించారు।
Verse 49
क्षत्त्रिया धन्विनो वीरा वैश्या वस्तुक्रयाञ्चिताः । शूद्राः संसारनिस्तारहर्षित स्वीयविग्रहाः
క్షత్రియులు ధనుర్ధారులైన వీరులు; వైశ్యులు వస్తువుల క్రయవిక్రయ వ్యాపారాలలో నిమగ్నులు; శూద్రులు సంసారనిస్తారానందంతో తమ నియత సేవాకర్మలో నిబద్ధులు।
Verse 50
रजकाश्चर्मकाः क्षौद्राः किराता भित्तिकारकाः । सूचीवृत्त्या च जीवंतस्तांबूलक्रयकारकाः
ఉతకువారు, చర్మకారులు, నీచ వృత్తులవారు, కిరాతులు, గోడలు కట్టువారు, సూది వృత్తితో జీవించువారు (దర్జీలు), మరియు తాంబూలం క్రయవిక్రయముచేయువారు—అందరూ అక్కడ పేర్కొనబడ్డారు।
Verse 51
तालवाद्यधरा ये च ये च रंगोपजीविनः । तैलविक्रयिणश्चैव वस्त्रविक्रयिणस्तथा
తాళవాద్యములు మొదలైన వాద్యాలను ధరించువారు, రంగస్థల జీవికగలవారు, నూనె విక్రయించువారు మరియు అలాగే వస్త్ర విక్రయించువారూ।
Verse 52
सूता वदंतः पौराणीं वार्तां हर्षसमन्विताः । मागधा बंदिनस्तत्र निर्गता भूमिपाज्ञया
అక్కడ సూతులు ఆనందంతో పౌరాణిక వృత్తాంతాన్ని పలుకుచూ, మాగధులు మరియు బందులు కూడా—రాజాజ్ఞచే—బయలుదేరారు।
Verse 53
भिषग्वृत्त्या च जीवंतस्तथा पाशककोविदाः । पाकस्वादुरसाभिज्ञा हास्यवाक्यानुरंजकाः
వారు వైద్యవృత్తితో జీవించేవారు; పాశకక్రీడలోనూ నిపుణులు. వంటకళలో రుచిరసాల జ్ఞానం కలవారు, హాస్యవాక్యాలతో ఇతరులను ఆకర్షించడంలో దక్షులు.
Verse 54
ऐंद्रजालिकविद्याध्रास्तथा वार्तासुकोविदाः । प्रशंसंतो महाराजं निर्ययुः पुरमध्यतः
ఇంద్రజాల మాయావిద్యల్లో నిపుణులు, వాక్చాతుర్యంలో దక్షులు అయిన వారు మహారాజును స్తుతిస్తూ నగరమధ్యమునుండి బయలుదేరారు.
Verse 55
राजापि तत्र निर्वर्त्य प्रातःसंध्यादिकाः क्रियाः । ब्राह्मणं तापसश्रेष्ठमानिनाय सुनिर्मलम्
అక్కడ రాజు ప్రాతఃసంధ్య మొదలైన నిత్యక్రియలను విధివిధానంగా నిర్వహించాడు. అనంతరం అత్యంత నిర్మలుడు, తపస్వుల్లో శ్రేష్ఠుడని గౌరవింపబడే బ్రాహ్మణుని పిలిపించాడు.
Verse 56
तदाज्ञया महाराजो निर्जगाम पुराद्बहिः । लोकैरनुगतो राजा बभौ चंद्र इवोडुभिः
ఆమె ఆజ్ఞతో మహారాజు నగరము వెలుపలికి బయలుదేరాడు. ప్రజలు అనుసరించగా, రాజు నక్షత్రాల మధ్య చంద్రునివలె ప్రకాశించాడు.
Verse 57
क्रोशमात्रं स गत्वाथ क्षौरं कृत्वा विधानतः । दंडं कमंडलुं बिभ्रन्मृगचर्म तथा शुभम्
ఒక క్రోశ దూరం వెళ్లి అతడు విధిప్రకారం క్షౌరం చేసుకున్నాడు. తరువాత దండం, కమండలువును ధరించి, శుభమైన మృగచర్మమును కూడా గ్రహించాడు.
Verse 58
शुभवेषेण संयुक्तो हरिध्यानपरायणः । कामक्रोधादिरहितं मनो बिभ्रन्महायशाः
శుభవేషంతో అలంకృతుడై హరి-ధ్యానంలో పరాయణుడైన ఆ మహాయశస్సు గలవాడు కామక్రోధాదులేని మనస్సును ధరించాడు।
Verse 59
तदा दुंदुभयो भेर्य आनकाः पणवास्तथा । शंखवीणादिकाश्चैवाध्मातास्तद्वादकैर्मुहुः
అప్పుడు దుందుభి, భేరి, ఆనక, పణవములు అలాగే శంఖం, వీణ మొదలైన వాద్యాలు వాదకులచే మళ్లీ మళ్లీ మ్రోగించబడ్డాయి।
Verse 60
जय देवेश दुःखघ्न पुरुषोत्तमसंज्ञित । दर्शयस्व तनुं मह्यं वदंतो निर्ययुर्जनाः
“జయము దేవేశా! దుఃఖనాశకా, పురుషోత్తమ నామధారివా! నాకు నీ దివ్యరూపాన్ని చూపుము”—అని పలుకుతూ ప్రజలు బయలుదేరారు।