Adhyaya 16

Verse 1

सुमतिरुवाच । एवं तया क्रीडमानः सर्वत्र धरणीतले । नाबुध्यत गतानब्दाञ्छतसंख्या परीमितान्

సుమతి చెప్పింది—ఇలా భూమితలమంతటా ఆమెతో కలిసి క్రీడిస్తూ ఉండగా, వందల సంఖ్యగా లెక్కించదగిన సంవత్సరాలు గడిచిపోయినదాన్ని అతడు గ్రహించలేదు।

Verse 2

ततो ज्ञात्वाथव तद्विप्रः स्वकालपरिवर्तिनीम् । मनोरथैश्च संपूर्णां स्वस्यप्रियतमां वराम्

అనంతరం అది తెలిసికొని ఆ విప్రుడు తన అత్యంత ప్రియమైన ఉత్తమ భార్యను చూచెను—ఆమె కాలప్రవాహంతో మార్పు పొందినదీ, అతని మనోరథాల ప్రకారం సంపూర్ణత పొందినదీ అయింది।

Verse 3

न्यवर्तताश्रमं श्रेष्ठं पयोष्णीतीरसंस्थितम् । निर्वैरजं तु जनतासंकुलं मृगसेवितम्

అతడు పయోష్ణీ నది తీరాన ఉన్న ఆ శ్రేష్ఠ ఆశ్రమానికి తిరిగి వచ్చెను—అది వైరం లేనిది, జనసమూహంతో నిండినది, మృగాలు సంచరించి సేవించే స్థలం।

Verse 4

तत्रावसत्स सुतपाः शिष्यैर्वेदसमन्वितैः । सेवितांघ्रियुगो नित्यं तताप परमं तपः

అక్కడ సుతపా వేదపారంగత శిష్యులతో నివసించాడు; నిత్యం గురుపాదయుగళ సేవచేసి పరమ తపస్సు ఆచరించాడు।

Verse 5

कदाचिदथ शर्यातिर्यष्टुमैच्छत देवताः । तदा च्यवनमानेतुं प्रेषयामास सेवकान्

ఒకసారి రాజు శర్యాతి దేవతల కోసం యజ్ఞం చేయాలని కోరాడు; అప్పుడు చ్యవనుని తీసుకురావడానికి సేవకులను పంపించాడు.

Verse 6

तैराहूतो द्विजवरस्तत्रागच्छन्महातपाः । सुकन्यया धर्मपत्न्या स्वाचार परिनिष्ठया

వారు పిలిచినందున ఆ ద్విజశ్రేష్ఠ మహాతపస్వి అక్కడికి వచ్చాడు; స్వధర్మాచారంలో స్థిరమైన ధర్మపత్ని సుకన్యతో కలిసి.

Verse 7

आगतं तं मुनिवरं पत्न्या पुत्र्या महायशाः । ददर्श दुहितुः पार्श्वे पुरुषं सूर्यवर्चसम्

ఆ మహాయశస్సు గలవాడు భార్యా కుమార్తెతో కలిసి వచ్చిన మునివరుణ్ని చూశాడు; అలాగే కుమార్తె పక్కన సూర్యవర్చస్సుతో ప్రకాశించే ఒక పురుషుణ్ని కూడా చూశాడు.

Verse 8

राजा दुहितरं प्राह कृतपादाभिवंदनाम् । आशिषो न प्रयुंजानो नातिप्रीतमना इव

రాజు తన పాదాలకు నమస్కరించిన కుమార్తెతో మాట్లాడాడు; కానీ ఆశీర్వాదాలు ఇవ్వకుండా, అతడు ఎంతో సంతోషంగా లేనట్టుగా కనిపించాడు.

Verse 9

चिकीर्षितं ते किमिदं पतिस्त्वया । प्रलंभितो लोकनमस्कृतो मुनिः । त्वया जराग्रस्तमसंमतं पतिं । विहाय जारं भजसेऽमुमध्वगम्

నీవు ఏమి చేయదలచుకున్నావు? లోకమంతా నమస్కరించే మునిరూపుడైన నీ భర్తను నీవు మోసగించావు. వృద్ధాప్యంతో క్షీణించిన, నీకు ఇక సమ్మతం కాని భర్తను విడిచి, ఈ మార్గగామి జారుని ఆశ్రయిస్తున్నావు.

Verse 10

कथं मतिस्तेऽवगतान्यथासतां कुलप्रसूतेः कुलदूषणं त्विदम् । बिभर्षि जारं यदपत्रपाकुलं पितुः स्वभर्तुश्च नयस्यधस्तमाम्

హే సత్కులజాతే! నీ బుద్ధి ఎలా విపరీతమైంది, ఈ కార్యం వంశానికి అపకీర్తి అవుతోంది. నీవు లజ్జలేని, కలవరపడే జారుని పోషిస్తున్నావు; దాంతో తండ్రి, స్వభర్త గౌరవాన్ని ఘోరాంధకారంలోకి నెడుతున్నావు.

Verse 11

एवं ब्रुवाणं पितरं स्मयमाना शुचिस्मिता । उवाच तात जामाता तवैष भृगुनंदनः

తండ్రి ఇలా పలుకుతుండగా ఆమె పవిత్రమైన సౌమ్యస్మితంతో నవ్వుతూ చెప్పింది—“నాన్నా, ఇతడే మీ అల్లుడు, భృగునందనుడు.”

Verse 12

शशंस पित्रे तत्सर्वं वयोरूपाभिलंभनम् । विस्मितः परमप्रीतस्तनयां परिषस्वजे

ఆమె తండ్రికి అన్నిటినీ వివరించింది—యౌవనం, సౌందర్యం మళ్లీ లభించిన సంగతి. తండ్రి ఆశ్చర్యంతో పరమానందించి కుమార్తెను ఆలింగనం చేసుకున్నాడు.

Verse 13

सोमेनायाजयद्वीरं ग्रहं सोमस्य चाग्रहीत् । असोमपोरप्यश्विनोश्च्यवनः स्वेन तेजसा

అతడు వీరునితో సోమయాగం చేయించి, సోమగ్రహాన్ని కూడా స్వీకరించాడు. సోమం లేకున్నా చ్యవనుడు తన స్వతేజస్సుతో అశ్వినీకుమారులపై ప్రబలుడయ్యాడు.

Verse 14

ग्रहं तु ग्राहयामास तपोबलसमन्वितः । वज्रं गृहीत्वा शक्रस्तु हंतुं ब्राह्मणसत्तमम्

తపోబల సంపన్నుడైన ఆ ముని (ఇంద్రుని) గ్రహముచే పట్టింపజేసెను. అప్పుడు వజ్రాయుధమును ధరించి ఇంద్రుడు ఆ బ్రాహ్మణోత్తముని చంపుటకు సిద్ధపడెను.

Verse 15

अपंक्तिपावनौ देवौ कुर्वाणं पंक्तिगोचरौ । शक्रं वज्रधरं दृष्ट्वा मुनिः स्वहननोद्यतम्

తనను చంపుటకు సిద్ధపడిన వజ్రధారియైన ఇంద్రుని చూసి, ఆ ముని యజ్ఞ పంక్తికి అనర్హులైన ఆ ఇద్దరు దేవతలను (అశ్వినీకుమారులను) అర్హులుగా చేసెను.

Verse 16

इति श्रीपद्मपुराणे पातालखंडे शेषवात्स्यायनसंवादे रामाश्वमेधे । च्यवनाश्रमे हयगमनोनाम षोडशोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణమునందలి పాతాళఖండమున శేష-వాత్సాయన సంవాదమున రామాశ్వమేధమునందు 'చ్యవనాశ్రమమునకు అశ్వగమనము' అను పదహారవ అధ్యాయము ముగిసెను.

Verse 17

कोपेन श्वसमानोऽहिर्यथा मंत्रनियंत्रितः । तुष्टाव स मुनिं शक्रः स्तब्धबाहुस्तपोनिधिम्

మంత్రముచే కట్టుబడిన పాము కోపముతో బుసలు కొట్టునట్లు, స్తంభించిన చేతులు గల ఇంద్రుడు ఆ తపోనిధియైన మునిని స్తుతించెను.

Verse 18

अश्विभ्यां भागदानं च कुर्वंतं निर्भयांतरम् । कथयामास भोः स्वामिन्दीयतामश्विनोर्बलि

నిర్భయముగా అశ్వినీకుమారులకు యజ్ఞభాగమును ఇచ్చుచున్న ఆ మునిని చూసి, "ఓ స్వామీ! అశ్వినీకుమారులకు హవిస్సు ఇవ్వబడుగాక" అని (ఇంద్రుడు) పలికెను.

Verse 19

मया न वार्यते तात क्षमस्वाघं महत्कृतम् । इत्युक्तः स मुनिः कोपं जहौ तूर्णं कृपानिधिः

నేను నిన్ను ఆపను, తాతా; జరిగిన మహాపాపాన్ని క్షమించు. ఇలా అనగా కరుణానిధి అయిన ముని వెంటనే కోపాన్ని విడిచెను.

Verse 20

इंद्रो मुक्तभुजोऽप्यासीत्तदानीं पुरुषर्षभ । एतद्वीक्ष्य जनाः सर्वे कौतुकाविष्टमानसाः

ఓ పురుషర్షభా! ఆ సమయంలో విముక్త భుజుడైన ఇంద్రుడుకూడా అక్కడే ఉన్నాడు. ఇది చూచి జనులందరూ కుతూహలంతో నిండిన మనస్సులతో చూచిరి.

Verse 21

शशंसुर्ब्राह्मणबलं ते तु देवादिदुर्ल्लभम् । ततो राजा बहुधनं ब्राह्मणेभ्योऽददन्महान्

వారు బ్రాహ్మణబలాన్ని స్తుతించారు—అది దేవతలకైనా దుర్లభమైనది. అప్పుడు మహారాజు బ్రాహ్మణులకు అపార ధనాన్ని దానమిచ్చెను.

Verse 22

चक्रे चावभृथस्नानं यागांते शत्रुतापनः । त्वया पृष्टं यदाचक्ष्व च्यवनस्य महोदयम्

యాగాంతంలో శత్రుతాపనుడు అవభృథస్నానం చేసెను. ఇప్పుడు నిన్ను అడిగినదాన్ని చెప్పు—చ్యవనుని మహోదయాన్ని వివరించు.

Verse 23

स मया कथितः सर्वस्तपोयोगसमन्वितः । नमस्कृत्वा तपोमूर्तिमिमं प्राप्य जयाशिषः

తపస్సు, యోగసాధనలతో కూడిన సమస్త విషయాన్ని నేను నీకు చెప్పితిని. ఈ తపోమూర్తికి నమస్కరించువాడు విజయాశీర్వాదాన్ని పొందును.

Verse 24

प्रेषय त्वं सपत्नीकं रामयज्ञे मनोरमे । शेष उवाच । एवं तु कुर्वतोर्वार्तां हयः प्रापाश्रमं प्रति

“అతనిని భార్యతో కూడి మనోహరమైన రామయజ్ఞానికి పంపుము.” అని. శేషుడు పలికెను—ఆ ఇద్దరు అట్లే నిమగ్నులై ఉండగా, అశ్వము వార్తను తీసుకొని ఆశ్రమమునకు చేరెను.

Verse 25

विदधद्वायुवेगेन पृथ्वीं खुरविलक्षिताम् । दूर्वांकुरान्मुखाग्रेण चरंस्तत्र महाश्रमे

అతడు వాయువేగంతో పరుగెత్తుచూ తన ఖురముద్రలతో భూమిని గుర్తించెను; ఆ మహాశ్రమములో తిరుగుచూ నోటి అగ్రభాగముతో దూర్వా మొలకలను మేయుచుండెను.

Verse 26

मुनयो यावदादाय दर्भान्स्नातुं गता नदीम् । शत्रुघ्नः शत्रुसेनायास्तापनः शूरसंमतः

మునులు పవిత్ర దర్భలను తీసుకొని స్నానార్థం నదికి వెళ్లినంతలో, శూరసమ్మతుడైన శత్రుఘ్నుడు—శత్రుసేనకు తాపనుడు—సేనతో కూడి ముందుకు సాగెను.

Verse 27

तावत्प्राप मुनेर्वासं च्यवनस्यातिशोभितम् । गत्वा तदाश्रमे वीरो ददर्श च्यवनं मुनिम्

అనంతరం అతడు చ్యవన ముని యొక్క అత్యంత శోభితమైన నివాసాశ్రమమునకు చేరెను; ఆ ఆశ్రమములో ప్రవేశించి ఆ వీరుడు చ్యవన మునిని దర్శించెను.

Verse 28

सुकन्यायाः समीपस्थं तपोमूर्तिमिवस्थितम् । ववंदे चरणौ तस्य स्वाभिधां समुदाहरन्

సుకన్య సమీపమున నిలిచిన అతడు తపోమూర్తివలె కనిపించెను; తన నామమును ఉచ్చరించి అతని పాదములకు నమస్కరించెను.

Verse 29

शत्रुघ्नोहं रघुपतेर्भ्राता वाहस्य पालकः

నేను శత్రుఘ్నుడను—రఘుపతి (శ్రీరామ) యొక్క సహోదరుడను, మరియు ‘వాహ’ యొక్క పాలక-రక్షకుడను।

Verse 30

नमस्करोमि युष्मभ्यं महापापोपशांतये । इति वाक्यं समाकर्ण्य जगाद मुनिसत्तमः

మహాపాపాల ఉపశాంతి కోసం నేను మీకు నమస్కరిస్తున్నాను. ఈ మాటలు విని మునిశ్రేష్ఠుడు పలికెను।

Verse 31

शत्रुघ्न तव कल्याणं भूयान्नरवरर्षभ । यज्ञं पालयमानस्य कीर्तिस्ते विपुला भवेत्

హే శత్రుఘ్నా, నరవరశ్రేష్ఠా! నీకు మహా కల్యాణం కలుగుగాక. యజ్ఞాన్ని కాపాడితే నీ కీర్తి విస్తారమగును।

Verse 32

चित्रं पश्यत भो विप्रा रामोऽपि मखकारकः । यन्नामस्मरणादीनि कुर्वंति पापनाशनम्

హే విప్రులారా, ఈ విచిత్రం చూడండి—రాముడూ యజ్ఞకర్తయే; అయినా పాపనాశానికి జనులు ఆయన నామస్మరణాది ఆచరిస్తారు।

Verse 33

महापातकसंयुक्ताः परदाररता नराः । यन्नामस्मरणोद्युक्ता मुक्ता यांति परां गतिम्

మహాపాతకాలతో బరువెక్కిన, పరస్త్రీరతులైన పురుషులైనా—ఆయన నామస్మరణంలో నిమగ్నులైతే—ముక్తులై పరమగతిని పొందుతారు।

Verse 34

पादपद्मसमुत्थेन रेणुना ग्रावमूर्तिभृत् । तत्क्षणाद्गौतमार्धांगी जाता मोहनरूपधृक्

ఆయన పాదపద్మం నుండి లేచిన ధూళి స్పర్శతో, శిలారూపం ధరించిన ఆమె ఆ క్షణమే గౌతముని అర్ధాంగినిగా మారి, మోహనరూపాన్ని ధరించింది।

Verse 35

मामकीयस्य रूपस्य ध्यानेन प्रेमनिर्भरा । सर्वपातकराशिं सा दग्ध्वा प्राप्ता सुरूपताम्

నా రూపధ్యానంలో ప్రేమభరితమై ఆమె సమస్త పాపరాశిని దహించి, సురూపతను పొందింది।

Verse 36

दैत्या यस्य मनोहारिरूपं प्रधनमण्डले । पश्यंतः प्रापुरेतस्य रूपं विकृतिवर्जितम्

ప్రధానమండలంలో ఆయన మనోహరరూపాన్ని దర్శించిన దైత్యులు, వికృతిలేని ఆ రూపదర్శనాన్ని పొందారు।

Verse 37

योगिनो ध्याननिष्ठा ये यं ध्यात्वा योगमास्थिताः । संसारभयनिर्मुक्ताः प्रयाताः परमं पदम्

ధ్యాననిష్ఠులైన యోగులు ఆయనను ధ్యానించి యోగంలో స్థితులై, సంసారభయమునుండి విముక్తులై పరమపదాన్ని చేరారు।

Verse 38

धन्योऽहमद्य रामस्य मुखं द्रक्ष्यामि शोभनम् । पयोजदलनेत्रांतं सुनसं सुभ्रुसून्नतम्

ఈ రోజు నేను ధన్యుడను—రాముని ప్రకాశమయమైన ముఖాన్ని దర్శిస్తాను; కమలదళసమ నేత్రాలు, సుందర నాసిక, సుభ్రువులు మృదువుగా వంగి పైకెత్తినవి।

Verse 39

सा जिह्वा रघुनाथस्य नामकीर्तनमादरात् । करोति विपरीता या फणिनो रसना समा

భక్తితో రఘునాథుని నామకీర్తన చేయని ఆ నాలుక వికృతమైనది—పాము చీలిన నాలుకవలె.

Verse 40

अद्य प्राप्तं तपःपुण्यमद्य पूर्णा मनोरथाः । यद्द्रक्ष्ये रामचंद्रस्य मुखं ब्रह्मादिदुर्ल्लभम्

ఈ రోజు నా తపస్సు పుణ్యం ఫలించింది; ఈ రోజు నా కోరికలు నెరవేరాయి—బ్రహ్మాది దేవులకు కూడా దుర్లభమైన రామచంద్రుని ముఖాన్ని నేను దర్శించబోతున్నాను.

Verse 41

तत्पादरेणुना स्वांगं पवित्रं विदधाम्यहम् । विचित्रतरवार्ताभिः पावये रसनां स्वकाम्

ఆయన పాదధూళితో నా దేహాన్ని పవిత్రం చేసుకుంటాను; ఇంకా మరింత విచిత్రమైన కథలతో నా కోరుకున్న నాలుకను పవనముచేస్తాను.

Verse 42

इत्यादि रामचरणस्मरणप्रबुद्ध । प्रेमव्रजप्रसृतगद्गदवागुदश्रुः । श्रीरामचंद्र रघुपुंगवधर्ममूर्ते । भक्तानुकंपकसमुद्धर संसृतेर्माम्

ఇలా రామపాదస్మరణతో జాగృతుడై, ప్రేమవశంగా గొంతు గద్గదమై కన్నీళ్లు కార్చుతూ ప్రార్థించాడు—“ఓ శ్రీరామచంద్రా, రఘువంశశ్రేష్ఠా, ధర్మమూర్తీ, భక్తానుకంపకా, నన్ను సంసారమునుండి उद्धరించు.”

Verse 43

जल्पन्नश्रुकलापूर्णो मुनीनां पुरतस्तदा । नाज्ञासीत्तत्र पारक्यं निजं ध्यानेन संस्थितः

అప్పుడు మునుల సమక్షంలో కన్నీళ్లతో నిండిన గొంతుతో పలుకుతూ, ధ్యానంలో లీనుడై ఉండటంతో అక్కడ పరాయిదేమి స్వంతదేమి అని అతడు గుర్తించలేదు.

Verse 44

शत्रुघ्नस्तं मुनिं प्राह स्वामिन्नो मखसत्तमः । क्रियतां भवता पादरजसा सुपवित्रितः

శత్రుఘ్నుడు ఆ మునిని ఇలా అన్నాడు—స్వామీ, మా శ్రేష్ఠ యజ్ఞం మీ పాదరజస్సుతో సమ్యక్‌గా సుపవిత్రమగునట్లు చేయండి.

Verse 45

महद्भाग्यं रघुपतेर्यद्युष्मन्मानसांतरे । तिष्ठत्यसौ महाबाहुः सर्वलोकसुपूजितः

మీ మనస్సు అంతర్మందిరంలో సర్వలోకసుపూజితుడైన ఆ మహాబాహువు నివసిస్తే, రఘుపతికి మహద్భాగ్యమే.

Verse 46

इत्युक्तः सपरीवारः सर्वाग्निपरिसंवृतः । जगाम च्यवनस्तत्र प्रमोदह्रदसंप्लुतः

ఇలా పలుకబడిన చ్యవనుడు పరివారంతో కూడి, చుట్టూ పవిత్ర అగ్నులతో ఆవరించబడి, ప్రమోదహ్రద జలంలో మునిగి అక్కడికి వెళ్లాడు.

Verse 47

हनूमांस्तं पदायांतं रामभक्तमवेक्ष्य ह । शत्रुघ्नं निजगादासौ वचो विनयसंयुतः

హనుమంతుడు శత్రుఘ్నుడు పాదయాత్రగా వస్తూ రామభక్తుడని గమనించి, వినయభరితమైన మాటలతో అతనిని సంభోదించాడు.

Verse 48

स्वामिन्कथयसि त्वं चेन्महापुरुषसुंदरम् । रामभक्तं मुनिवरं नयामि स्वपुरीमहम्

స్వామీ, మీరు ఆ సుందర మహాపురుషుడైన రామభక్త మునివరుని వర్ణిస్తే, నేను ఆయనను నా నగరానికి తీసుకెళ్తాను.

Verse 49

इति श्रुत्वा महद्वाक्यं कपिवीरस्य शत्रुहा । आदिदेश हनूमंतं गच्छ प्रापयतं मुनिम्

కపివీరుని ఈ మహత్తర వాక్యాన్ని విని శత్రుహంతుడైన రాముడు హనుమంతునికి ఆజ్ఞాపించాడు— “వెళ్ళి, మునిని త్వరగా ఇక్కడికి తీసుకురా।”

Verse 50

हनूमांस्तं मुनिं स्वीये पृष्ठ आरोप्य वेगवान् । सकुटुंबं निनायाशु वायुः ख इव सर्वगः

వేగవంతుడైన హనుమంతుడు ఆ మునిని తన వెన్నుపై ఎక్కించుకొని, ఆయన కుటుంబంతో సహా, ఆకాశంలో సర్వత్ర సంచరించే వాయువులా త్వరగా తీసుకొచ్చాడు।

Verse 51

आगतं तं मुनिं दृष्ट्वा रामो मतिमतां वरः । अर्घ्यपाद्यादिकं चक्रे प्रीतः प्रणयविह्वलः

ఆ ముని వచ్చినట్లు చూసి, బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముడు ఆనందంతో, స్నేహావేశంతో, అర్ఘ్య-పాద్యాది సంప్రదాయ గౌరవాలను విధిగా సమర్పించాడు।

Verse 52

धन्योऽस्मि मुनिवर्यस्य दर्शनेन तवाधुना । पवित्रितो मखो मह्यं सर्वसंभारसंभृतः

హే మునివర్యా! ఇప్పుడే మీ దర్శనంతో నేను ధన్యుడనయ్యాను; సమస్త సంభారాలతో సిద్ధమైన నా యజ్ఞం కూడా పవిత్రమైంది।

Verse 53

इति वाक्यं समाकर्ण्य च्यवनो मुनिसत्तमः । उवाच प्रेमनिर्भिन्न पुलकांगोऽतिनिर्वृतः

ఈ మాటలు విని మునిశ్రేష్ఠుడైన చ్యవనుడు ప్రేమతో కదిలిన హృదయంతో, రోమాంచిత దేహంతో, అపార ఆనందంతో పలికాడు।

Verse 54

स्वामिन्ब्रह्मण्यदेवस्य तव वाडवपूजनम् । युक्तमेव महाराज धर्ममार्गं प्ररक्षितुः

హే స్వామీ! మీరు బ్రాహ్మణ్యదేవుని భక్తుడు; కాబట్టి, హే మహారాజా, ధర్మమార్గాన్ని రక్షించువారైన మీకు వాడవాగ్ని పూజ నిశ్చయంగా యుక్తమే।