Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Verse 1

वसिष्ठ उवाच । विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः ॥ १ ॥

వసిష్ఠుడు పలికెను—రాజును పాపమునుండి విమోచించి, గృహగోధను చూచి నవ్వినట్లు చేసి, హర్షించి మోహినితో—“శీఘ్రముగా అశ్వమును ఆరూఢమవు” అని అన్నాడు ॥१॥

Verse 2

योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा ॥ २ ॥

క్షణములో దశసహస్ర యోజనములు దాటగల నల్ల అశ్వమువలె (అది వేగము). రాజు వచనము వినగానే మదానందాసక్తి గల మోహినీ (ఉద్వేగితయైంది) ॥२॥

Verse 3

आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी ॥ ३ ॥

ఆ చారుహాసిని తన భర్తతో కలిసి వాయువేగముగల ఆ అశ్వమును ఆరూఢమైంది; అనంతరం రాజైన తన భర్తతో మధుర వచనములు పలికింది ॥३॥

Verse 4

प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते ॥ ४ ॥

ఓ మహీపతే, ఈ వేగవంతమైన అశ్వమును నీ స్వపురమునకు ప్రేరేపించుము. నీకు పుత్రుని ముఖము దర్శించాలనే తీవ్రమైన ఆసక్తి కలిగింది ॥४॥

Verse 5

तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति ॥ ५ ॥

హే నృపశ్రేష్ఠా! నేను మీ అధీనంలోనే ఉన్నాను—మీ మనస్సు ఎక్కడికి కోరుతుందో అక్కడికి వెళ్లండి. మోహినీ వాక్యము విని అతడు నగరమువైపు బయలుదేరెను.

Verse 6

पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि ॥ ६ ॥

అతడు పరమ హర్షంతో చెట్లు, పర్వతాలు, నదులు, అతి విచిత్రమైన వనాలు మరియు అనేక విధాల మృగాలను కూడా దర్శించుచూ సాగెను.

Verse 7

ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान् ॥ ७ ॥

అతడు గ్రామాలు, దుర్గాలు, దేశాలు, శుభ నగరాలు, అలాగే విచిత్ర సరస్సులు మరియు అత్యంత మనోహరమైన భూభాగాలను దర్శించెను.

Verse 8

अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः ॥ ८ ॥

హే భూపతే! కొద్దికాలంలోనే ఆకాశంలో ఉన్న భూమిపాలుడు వామదేవుని ఆశ్రమాన్ని చూచెను; నమస్కరించి త్వరతో ముందుకు సాగెను.

Verse 9

पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान् ॥ ९ ॥

అనంతరం రాజు మళ్లీ వాయువేగంతో దూసుకుపోయే అశ్వంపై ప్రయాణించి, ధనధాన్యసంపన్నమైన అనేక దేశాలను దర్శించుచూ సాగెను.

Verse 10

आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायांतं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्मांगदः सुतः ॥ १० ॥

రాజు వైదీశ నగరాన్ని చేరి దానిని తన వశంలోకి తెచ్చుకున్నాడు. రాజు సమీపిస్తున్నాడని గూఢచారుల ద్వారా విని ధర్మాంగదుని కుమారుడూ ప్రతిస్పందనకు సిద్ధమయ్యాడు.

Verse 11

पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्रकारशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः ॥ ११ ॥

తండ్రి సమక్షంలో ఆనందంతో నిండిన వాడు రాజులకు ఇలా అన్నాడు— “ఓ నృపోత్తములారా, ఈ విధంగా ఉదీచీ, అంటే ఉత్తర దిక్కు చేరబడుతుంది.”

Verse 12

मत्पितुर्वाजिनाक्रांता तत्तेजः परिरंजिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः ॥ १२ ॥

నా తండ్రి గుర్రపు కాళ్లచేత త్రొక్కబడినదీ, దాని తేజస్సుతో రంజింపబడినదీ ఈ భూమి. అందువల్ల మనమందరం భూపతిరాజు సమక్షానికి వెళ్లి దర్శనం చేసుకుందాం.

Verse 13

पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिंद्राश्चतुर्द्दशा ॥ १३ ॥

తండ్రి ఇప్పుడే వచ్చిన వేళ కుమారుడు నేరుగా ఎదురుగా వెళ్లకూడదు. అలా చేసినవాడు పద్నాలుగు ఇంద్రుల కాలం వరకు ఘోర నరకాన్ని పొందుతాడు.

Verse 14

संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः ॥ १४ ॥

తండ్రిని కలవడానికి ముందుకు సాగుతున్న కుమారుని గురించి పురాణజ్ఞ ద్విజులు— “ప్రతి అడుగులో యజ్ఞఫలం లభిస్తుంది” అని ప్రకటించారు.

Verse 15

उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता ॥ १५ ॥

లేచిరండి! మీ అందరి పరివారంతో నేను ఇప్పుడు వెళ్తున్నాను; ప్రేమతో నమస్కరించుటకు—ఇయనే నా దేవదేవుడు, పరమ ప్రభువు.

Verse 16

तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा ॥ १६ ॥

ఇలా సమస్త భూపాలులచే సంబోధింపబడి స్తుతింపబడిన రాజకుమారుడు, తండ్రిని ఎదుర్కొనుటకు పాదచారిగా సుమారు ఒక క్రోశం ముందుకు వెళ్లెను.

Verse 17

ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि ॥ १७ ॥

ఆపై వెయ్యి రాజులతో కూడి—మూర్తిమంతుడైన మన్మథుడివలె—దీర్ఘ మార్గం ప్రయాణించి మార్గమధ్యంలోనే రాజును కలిసెను.

Verse 18

संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा ॥ १८ ॥

తండ్రిని కలిసిన వెంటనే స్నేహావేశంతో అతడు నేలపై పడెను; రాజులతో కలిసి శిరస్సు వంచి ప్రణామం చేసెను.

Verse 19

प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो ॥ १९ ॥

అతడు ప్రేమతో సమీపించుటను, ఆపై రాజులతో కలిసి నేలపై పడుటను చూచి, రాజు గుర్రం నుండి దిగెను; ఓ ప్రభూ, కుమారుని లేపి నిలిపెను.

Verse 20

भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वंजत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा ॥ २० ॥

బలమైన, పుష్టమైన భుజాలతో రాజు కుమారుని స్నేహంగా ఆలింగనం చేసుకొని, అతని శిరస్సును ముద్దుగా వాసన చూసి అప్పుడు ఇలా పలికెను।

Verse 21

कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च ॥ २१ ॥

నీవు సమస్త ప్రజలను కాపాడుతున్నావా? శత్రువులను దండిస్తున్నావా? కుమారా, న్యాయసమ్మతంగా సంపాదించిన ధనంతో రాజకోశాన్ని పోషిస్తున్నావా?

Verse 22

कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥

బ్రాహ్మణులకు నీవు ఇచ్చే జీవనోపాధి సమృద్ధిగా, నిరంతరంగా ఉందా? నీ స్వభావం మధురమా, నీ మాటలు ఎప్పుడూ కఠినంగా ఉండవు కదా?

Verse 23

कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चांडलवेश्मानि । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा ॥ २३ ॥

కుమారా, ఆవులు ఎలాంటి అడ్డంకి లేకుండా దూడబడుతున్నాయా, చాండాలుల గృహాలకూ తగిన సంరక్షణ జరుగుతోందా? అలాగే కుమారులు ఎల్లప్పుడూ తండ్రి మాటను చేయువారేనా?

Verse 24

कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज ॥ २४ ॥

కొడలూ అత్త మాట ప్రకారం నడుచుకొని భర్త పట్ల భక్తిగా ఉంటుందా? కుమారా, బ్రాహ్మణుల మధ్య వివాదాలను నీవు సమదృష్టితో చూస్తున్నావా?

Verse 25

कच्चिद्गावो न रुध्यंते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे ॥ २५ ॥

నీ రాజ్యంలో గోవులు బంధింపబడకుండా, వివిధ తృణములను స్వేచ్ఛగా పొందుతున్నాయా? అలాగే అన్నాది సమస్త వస్తువుల తూకాలు‑కొలతలను నీవు సమ్యకంగా పర్యవేక్షిస్తున్నావా?

Verse 26

कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव ॥ २६ ॥

పుత్రా, గృహస్థులను పన్నులతో అతిగా బాధించడంలేదుకదా? అలాగే నీ రాజ్యంలో జూదం, మద్యపానం మొదలైనవి చోటుచేసుకోవడం లేదుకదా?

Verse 27

कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवंति मानवाः ॥ २७ ॥

నీ నగరంలో భిన్న రుచులు, భిన్న మాటలున్న ప్రజలు కూడా దానాలపై లేదా చిరిగిన వస్త్రాలపై ఆధారపడి జీవించాల్సిన పరిస్థితి లేకుండా ఉన్నారా?

Verse 28

कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि ॥ २८ ॥

పుత్రా, నీవే స్వయంగా చూసి ఏనుగులు‑గుర్రాలను రక్షిస్తున్నావా? అలాగే సమస్త మాతృమూర్తులను ఏ భేదం లేకుండా సమానంగా చూసుకుంటున్నావా?

Verse 29

कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुंजंति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः ॥ २९ ॥

పుత్రకా, విష్ణువుకు అంకితమైన దినంలో ప్రజలు భోజనం చేయకుండా నియమంగా ఉంటారా? అలాగే చంద్రుడు క్షీణించినప్పుడు (కృష్ణపక్షంలో) మనుష్యుడు శ్రాద్ధకర్మలో భక్తితో నిమగ్నుడై ఉంటాడా?

Verse 30

कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुंचसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी ॥ ३० ॥

నీవు రాత్రి చివరి ప్రహరంలో ఎల్లప్పుడూ నిద్రను విడిచిపెడుతున్నావా? నిద్ర అధర్మానికి మూలం; నిద్ర పాపాన్ని పెంచుతుంది।

Verse 31

निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम् ॥ ३१ ॥

నిద్ర దారిద్ర్యానికి జనని; నిద్ర శ్రేయస్సు, సమృద్ధిని నాశనం చేస్తుంది। నిద్రలో మునిగిన రాజు భూమిని దీర్ఘకాలం పాలించడు।

Verse 32

पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३२ ॥

ఆమె పుంశ్చలిలా—ఎల్లప్పుడూ భర్తను నాశనం చేసి, ఇహలోక పరలోకాలను రెండింటినీ పాడుచేసేది. అతడు ఇలా పలుకుతుండగా కుమారుడు మాట చెప్పాడు।

Verse 33

धर्मांगदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः ॥ ३३ ॥

ధర్మాంగదుడు మహీపాలునికి మళ్లీ మళ్లీ నమస్కరించి అన్నాడు—తండ్రీ, ఇవన్నీ చేయబడినవి; అయినా నేను మళ్లీ మీ ఆజ్ఞను నెరవేర్చుతాను।

Verse 34

पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३४ ॥

తండ్రి వాక్యాన్ని నెరవేర్చే కుమారులు త్రిలోకాల్లో ధన్యులు. అయితే, ఓ రాజా, తండ్రి ఆజ్ఞకు విరుద్ధంగా చేయకపోవడంలో ఏ పాపం ఉంది?

Verse 35

पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुंक्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः ॥ ३५ ॥

తండ్రి ఆజ్ఞను అవమానించి త్రిమార్గ సంగమ తీర్థంలో స్నానానికి వెళ్లినవాడు, పితృవచనాన్ని ఆచరించకపోతే ఆ తీర్థఫలాన్ని పొందడు।

Verse 36

त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम् ॥ ३६ ॥

నా శరీరం నీ ఆధీనమే, నా జీవితం కూడా నీ ఆధీనమే. నా ధర్మమూ నీ ఆధీనమే; నీవే నా పరమ దైవము।

Verse 37

त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो ॥ ३७ ॥

మూడు లోకాల సంపదను దానమిచ్చినా ఋణంలో జన్మించిన కుమారుడు శుద్ధి పొందడు; మరి హే విభో, దేహధన దానాలు—కేశదానం మొదలైనవి—చేస్తే ఎంత మాత్రం శుద్ధి కలుగుతుంది?

Verse 38

एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्मांगदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना ॥ ३८ ॥

అనేక రాజులతో చుట్టుముట్టబడి ఇలా పలుకుతున్న కుమారుని రుక్మాంగదుడు ఆలింగనం చేసి మళ్లీ ఇలా అన్నాడు—“పుత్రా, నీవు పలికింది సత్యమే; ఇది ధర్మాన్ని తెలిసినవాడి వాక్యం.”

Verse 39

पितुरभ्यधिकं किंचिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं योऽवमन्यते ॥ ३९ ॥

కుమారునికి తండ్రికన్నా ఉన్నతమైన దైవం ఏదీ లేదు. తండ్రిని అవమానించే వాడి పట్ల దేవతలు కూడా విముఖులవుతారు।

Verse 40

सोऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम् ॥ ४० ॥

కాబట్టి, కుమారా, భూమి రక్షణార్థం నీవు నన్ను నీ శిరస్సుపై ధరించితివి. అనేక రాజులతో పరివృతమైన ఈ ద్వీపవతీ భూమిని జయించి నన్ను ఇలా నిలిపితివి.

Verse 41

एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमंडले ॥ ४१ ॥

ఇదే లోకంలో పరమ సౌఖ్యం; ఇదే ధ్రువమైన స్వర్గపదం—భూమండలంలో తండ్రిని మించిన కుమారుడు జన్మించినప్పుడు.

Verse 42

सोऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम् ॥ ४२ ॥

కుమారా, నేను కృతార్థుడనయ్యాను—సద్గుణమార్గం ద్వారా నీవు నన్ను విజయవంతునిగా చేసితివి. నీవు రాజులను సార్థకతకు చేర్చితివి, అలాగే హరి పవిత్ర దినాన్ని శుభంగా ఆచరింపజేసితివి.

Verse 43

तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्मांगदोऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः ॥ ४३ ॥

తండ్రి మాటలు విని కుమారుడు ధర్మాంగదుడు పలికెను—“తండ్రీ, సమస్త సంపద నాకప్పగించి మీరు ఎక్కడికి వెళ్తున్నారు?”

Verse 44

कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः ॥ ४४ ॥

ఓ పదివేల సూర్యుల సమాన ప్రభ కలవాడా, నీవు ఏ స్థలానికి చేరితివి? ఈ సృష్టిని సృజించి ప్రజాపతి నిర్వేదాన్ని పొందినట్లు నాకు అనిపిస్తోంది.

Verse 45

नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा ॥ ४५ ॥

త్రిలోకాల మధ్య ఇంతటి రూపముగల రాజపత్నిని నేను చూడలేదు అని భావిస్తున్నాను. ఈమె పర్వతజాతయై ఉండవచ్చు, లేక సముద్రం నుండి ఉద్భవించినదై ఉండవచ్చు.

Verse 46

माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनिपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते ॥ ४६ ॥

ఇది మయ దైత్యుని మాయయై, స్త్రీరూపంలో నిలిచినదేమో. అహో ప్రభూ! ధాత ఎంత నిపుణుడు—ఈమెను నిర్మించినవాడు; వెంట్రుక చివరి వందవ భాగమంత కూడా లోపం కనిపించదు.

Verse 47

इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्कोऽन्योऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः ॥ ४७ ॥

హే జగత్పతీశా! ఈ స్త్రీ నిజంగా మీ గృహానికి యోగ్యురాలు—బంగారంలా ప్రకాశించే దీప్తితో. ఇలాంటి స్త్రీ నా జననిగా అయితే, నాకంటే భాగ్యవంతుడు మరెవరు?

Verse 48

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते पितापुत्रसंवादो नाम पञ्चदशोऽध्यायः ॥ १५ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణ ఉత్తరభాగంలోని మోహినీచరిత్రంలో “పితాపుత్ర సంభాషణ” అనే పదిహేనవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.