Shloka 22

Dialogue of Father and Son (Pitṛputra-saṃvāda) — Mohinī Episode

Devanagari script

कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्तानपायिनी । कच्चित्ते कांतशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम् ॥ २२ ॥

Transliteration

kaccidvipreṣvatyadhikā vṛttirdattānapāyinī | kaccitte kāṃtaśīlatvaṃ kaccidvaktāḥ na niṣṭhuram || 22 ||

Translation

బ్రాహ్మణులకు నీవు ఇచ్చే జీవనోపాధి సమృద్ధిగా, నిరంతరంగా ఉందా? నీ స్వభావం మధురమా, నీ మాటలు ఎప్పుడూ కఠినంగా ఉండవు కదా?

Word by Word

• कच्चित्: whether
• कच्चित्: प्रश्न-निपात (Interrogative/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-निपात

• विप्रेषु: among the brahmins
• विप्रेषु: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), बहुवचन; among/with brahmins

• अति-अधिका: very abundant
• अति-अधिका: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; comparative/intensive 'very great'; agrees with वृत्तिः

• वृत्तिः: support (maintenance)
• वृत्तिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वृत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; livelihood/support (given)

• दत्ता: given
• दत्ता: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) from √दा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; given

• अपायिनी: unfailing
• अपायिनी: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अपायिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; न-अपायिनी = not diminishing/never failing; agrees with वृत्तिः

• कच्चित्: whether
• कच्चित्: प्रश्न-निपात (Interrogative/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-निपात

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध/Genitive), एकवचन; of you/your

• कान्त-शीलत्वम्: gentle/pleasant nature
• कान्त-शीलत्वम्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कान्त + शील + त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कान्तं शीलं यस्य तत्/कान्तशीलस्य भावः) 'pleasant disposition'

• कच्चित्: whether
• कच्चित्: प्रश्न-निपात (Interrogative/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: कच्चित् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-निपात

• वक्ता: (you) as a speaker
• वक्ता: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वक्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; speaker (you as one who speaks)

• न: not
• न: निषेध (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध (negation particle)

• निष्ठुरम्: harsh (words)
• निष्ठुरम्: क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निष्ठुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/accusative used adverbially), एकवचन; harshly

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: vira

Characters & Entities

• Narada
• Brahmanas (Vipras)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames dharma as both outer conduct and inner refinement: steady charity toward brāhmaṇas and disciplined, non-harsh speech are signs of a sattvic life that supports spiritual progress.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is reinforced through seva expressed as consistent giving and through vāṅ-niyama (restraint of speech); devotion matures when compassion shows in generosity and gentleness.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

While not a technical Vedāṅga lesson, it aligns with śikṣā and vyākaraṇa in spirit by emphasizing disciplined, non-injurious speech (vāṇī-saṃskāra) as a practical rule of conduct.