Bhakti-Śraddhā-Ācāra-Māhātmya and the Commencement of the Mārkaṇḍeya Narrative

Verse 1

सनक उवाच । श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः । श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः ॥ १ ॥

సనకుడు పలికెను—సర్వ ధర్మములు శ్రద్ధాపూర్వకమై, మనోరథఫలములను ప్రసాదించును। శ్రద్ధచేత సమస్తము సిద్ధించును; శ్రద్ధచేత హరి తృప్తి పొందును।

Verse 2

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः । कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजोत्तमाः ॥ २ ॥

భక్తి భక్తిచేతనే చేయవలెను; అలాగే కర్మములును భక్తిభావముతో చేయవలెను। శ్రద్ధలేని కర్మములు సిద్ధించవు, ఓ ద్విజోత్తములారా।

Verse 3

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः । तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम् ॥ ३ ॥

యథా ప్రకాశము ప్రాణుల చేష్టలకు కారణమగునో, అలాగే సమస్త సిద్ధులకు పరమ కారణము భక్తియే।

Verse 4

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम् । तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते ॥ ४ ॥

యథా సమస్త లోకాల జీవనం జలమని స్మృతమో, అలాగే సమస్త సిద్ధుల జీవనం భక్తియే అని ఇష్టమైంది.

Verse 5

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत् ॥ ५ ॥

యథా భూమిని ఆశ్రయించి సమస్త జీవులు జీవిస్తారో, అలాగే భక్తిని ఆశ్రయించి సమస్త కార్యాలను సాధించవచ్చు.

Verse 6

श्रद्धाबँल्लभते धर्म्मं श्रद्धावानर्थमाप्नुयात् । श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात् ॥ ६ ॥

శ్రద్ధచేత ధర్మం లభిస్తుంది; శ్రద్ధావంతుడు అర్థసంపదను పొందుతాడు. శ్రద్ధచేత కోరిక నెరవేరుతుంది; శ్రద్ధావంతుడు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 7

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः । भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः ॥ ७ ॥

ఓ మునిశ్రేష్ఠా! దానములతో గాని, తపస్సులతో గాని, విస్తార దక్షిణలతో కూడిన యజ్ఞములతో గాని—భక్తి లేనివానిపై భగవాన్ హరి తృప్తి చెందడు.

Verse 8

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः । दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता ॥ ८ ॥

మేరు పర్వతమంత బంగారాన్ని కోటి కోటి సహస్రాలుగా దానం చేసినా, భక్తి లేనిచో అది చివరకు ధననాశానికే కారణమవుతుంది.

Verse 9

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम् । अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत् ॥ ९ ॥

భక్తి లేక చేసిన తపస్సు కేవలం దేహశోషణమే; భక్తి లేక సమర్పించిన హవ్యం బూడిదపై ఉంచిన హవిస్సులా నిష్ఫలము.

Verse 10

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म्मश्रद्धयाऽप्यणुमात्रकम् । तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम् ॥ १० ॥

మనిషి శ్రద్ధతో ఏ చిన్న పనినైనా, అణుమాత్రమైనా చేస్తే, అది అతనికి శాశ్వత పుణ్యయశస్సులకు కారణమై గుర్తింపునిస్తుంది.

Verse 11

अश्वमेघसहस्त्रं वा कर्म्म वेदोदितं कृतम् । तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम् ॥ ११ ॥

హే బ్రహ్మన్! వెయ్యి అశ్వమేధ యజ్ఞాలు గానీ, వేదోక్త కర్మలు గానీ చేసినా, భక్తి లేనిచో అవన్నీ నిష్ఫలమే.

Verse 12

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता । तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो ॥ १२ ॥

మనుష్యులకు హరిభక్తి పరమమైనది, కామధేనువలె స్మరించబడింది; అయినా ఆ సత్యభక్తి ఉన్నప్పటికీ అజ్ఞులు—అయ్యో—సంసారవిషాన్ని త్రాగుతారు.

Verse 13

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज । भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता ॥ १३ ॥

హే అజాత్మజా! అసారమైన ఈ సంసారంలో సారం ఇదే—భగవద్భక్తుల సంగం, హరిభక్తి, మరియు స్థిరమైన తితిక్ష (సహనశక్తి).

Verse 14

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकर्म्म यत् । अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः ॥ १४ ॥

ఓ బ్రాహ్మణా! దోషదర్శన అసూయతో నిండిన మనస్సు గలవారు చేసే భక్తి, దానం మొదలైన కర్మలు నిష్ఫలమని తెలుసుకో; వారికి హరి ఎంతో దూరంగా ఉంటాడు।

Verse 15

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम् । मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः ॥ १५ ॥

సంసార కష్టాలతో దగ్ధులైయుండి కూడా దంభాచారంలో రమించి, మోసంతో కర్మలు చేసే వారినుండి హరి ఎంతో దూరంగా ఉంటాడు।

Verse 16

पृच्छतां च महाधर्म्मान्वदतां वै मृषा च तान् । धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः ॥ १६ ॥

మహాధర్మాలను అడిగేవారికైనా, వాటిని చెప్పుతూ కూడా అబద్ధం పలికేవారికైనా, ధర్మకార్యాలలో ఉండి కూడా భక్తిలేని మనస్సు గలవారికైనా—హరి ఎంతో దూరంగా ఉంటాడు।

Verse 17

वेदप्रणिहितो धर्म्मो धर्म्मो वेदो नारायणः परः । तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः ॥ १७ ॥

ధర్మం వేదంలో స్థాపితమైంది; వేదమే ధర్మం; పరముడు నారాయణుడు. కానీ అందులో శ్రద్ధలేని వారు—వారికి హరి ఎంతో దూరంగా ఉంటాడు।

Verse 18

यस्य धर्म्मविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति ॥ १८ ॥

ధర్మం లేని రోజులు వచ్చి పోయే వాడు, లోహకారుడి బస్తా వలె—శ్వాస తీసి విడిచినా నిజంగా జీవించడు।

Verse 19

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः । श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दन ॥ १९ ॥

ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం—ఇవి శాశ్వత పురుషార్థాలు. ఓ బ్రహ్మనందన, ఇవి శ్రద్ధగలవారికే సిద్ధిస్తాయి; ఇతరథా కాదు.

Verse 20

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः । स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः ॥ २० ॥

తన స్వాచారాన్ని అతిక్రమించకుండా హరిభక్తిలో నిమగ్నుడైనవాడు విష్ణుభవనానికి చేరుతాడు—ఆ లోకాన్ని సూరులు దర్శిస్తారు.

Verse 21

कुर्वन्वेदोदितान्धर्म्मान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान् । हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम् ॥ २१ ॥

ఓ మునీంద్రా, తన ఆశ్రమానికి తగిన వేదోక్త ధర్మాలను ఆచరిస్తూ హరిధ్యానంలో పరాయణుడైనవాడు పరమ పదాన్ని పొందుతాడు.

Verse 22

आचारप्रभवो धर्मः धर्म्मस्य प्रभुरच्युतः । आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः ॥ २२ ॥

ధర్మం ఆచారమునుండి పుడుతుంది; ధర్మానికి పరమ ప్రభువు అచ్యుతుడు. కాబట్టి ఆశ్రమాచారంతో యుక్తుడై హరిని సదా పూజించాలి.

Verse 23

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगोऽपि वा । स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः ॥ २३ ॥

తన స్వాచారంనుండి భ్రష్టుడైనవాడు సాంగ వేదాంతజ్ఞుడైనా—అతడే పతితుడని తెలుసుకోవాలి; ఎందుకంటే అతడు కర్మానుష్ఠానానికి బహిష్కృతుడు.

Verse 24

हरिभक्तिपरि वाऽपि हरिध्यानपरोऽपि वा । भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सोऽभिधीयते ॥ २४ ॥

ఎవడు హరిభక్తిలో నిమగ్నుడై ఉన్నా, లేదా హరిధ్యానంలో తత్పరుడై ఉన్నా, తన ఆశ్రమాచారాన్ని విడిచిపెట్టి భ్రష్టుడైతే అతడు ‘పతితుడు’ అని చెప్పబడును.

Verse 25

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे । आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम ॥ २५ ॥

హే ద్విజోత్తమా! వేదమో, హరిభక్తియో, మహేశ్వరభక్తియో—ఆచారమునుండి పతితుడైన మూర్ఖుణ్ని ఇవేవీ శుద్ధి చేయవు.

Verse 26

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम् । यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति ॥ २६ ॥

హే బ్రాహ్మణా! పుణ్యక్షేత్ర దర్శనం, పుణ్యతీర్థ సేవనం, లేదా నానావిధ యజ్ఞములు కూడా—ఆచారాన్ని త్యజించినవానిని రక్షించవు.

Verse 27

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम् । आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते ॥ २७ ॥

ఆచారమువలన స్వర్గము లభించును, ఆచారమువలన సుఖము లభించును; ఆచారమువలన మోక్షము లభించును—ఆచారమువలన ఏమి లభించదు?

Verse 28

आचाराणांतु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम् । हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते ॥ २८ ॥

హే సత్తమా! సమస్త ఆచారములలోను, సమస్త యోగములలోను నిర్ణాయక కారణముగా ‘భక్తి’యే అంగీకరింపబడెను—ప్రత్యేకించి హరిభక్తి.

Verse 29

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः । तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते ॥ २९ ॥

విష్ణువు భక్తితోనే పూజింపబడతాడు; ఆయన కోరిన ఫలములను ప్రసాదించువాడు. అందుచేత సమస్త లోకాలకు భక్తి ‘మాత’ అని కీర్తించబడుతుంది.

Verse 30

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः । तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धार्म्मिकाः ॥ ३० ॥

ఎలా సమస్త జీవులు తల్లిని ఆశ్రయించి జీవిస్తారో, అలాగే సమస్త ధార్మికులు భక్తిని ఆశ్రయించి జీవిస్తారు.

Verse 31

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत् । न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशोऽस्त्यजनन्दन ॥ ३१ ॥

హే అజనందన! స్వాశ్రమాచారంలో స్థితుడైనవానిలో హరిభక్తి కలిగినప్పుడు, మూడు లోకాలలో అతనికి సమానుడు ఎవరూ ఉండరు.

Verse 32

भक्त्या सिध्यन्ति कर्म्माणि कर्म्माणि कर्म्माभिस्तुष्यते हरिः । तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते ॥ ३२ ॥

భక్తిచేత కర్మలు సిద్ధిస్తాయి; ఆ కర్మలచేత హరి సంతోషిస్తాడు. ఆయన సంతోషించినప్పుడు జ్ఞానం కలుగుతుంది; ఆ జ్ఞానంతో మోక్షం లభిస్తుంది.

Verse 33

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते । सत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः ॥ ३३ ॥

భక్తి నిజంగా భగవద్భక్తుల సంగమం వల్లనే జన్మిస్తుంది. అలాంటి సత్సంగం మనుష్యునికి పూర్వసంచిత పుణ్యాల వల్ల లభిస్తుంది.

Verse 34

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः । कामादिदोष्नि र्मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः ॥ ३४ ॥

వర్ణాశ్రమాచారాలలో నిమగ్నులై, భగవద్భక్తికి ఆకాంక్షతో, కామాది దోషాల నుండి విముక్తులైనవారే నిజమైన సంతులు; వారు లోకానికి ఉపదేశకులు.

Verse 35

सत्ङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम् । यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम् ॥ ३५ ॥

హే బ్రాహ్మణా! సత్సంగమే పరమ శ్రేయస్సు; కానీ అంతఃకరణం శుద్ధి కానివారికి అది లభించదు. ఎవరికైనా లభిస్తే, అది పూర్వజన్మ పుణ్యఫలమని తెలుసుకో.

Verse 36

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै । सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा ॥ ३६ ॥

ఎవరికైతే సత్సంగతి కలుగుతుందో, అతని పూర్వార్జిత పాపాలు నిశ్చయంగా నశించసాగుతాయి. అతనికే ఈ పవిత్ర సంగమం కలుగుతుంది; ఇది వేరేలా జరగదు.

Verse 37

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः । सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा ॥ ३७ ॥

సూర్యుడు తన కిరణజాలంతో పగలు బయటి చీకటిని తొలగించినట్లే, సంతులు సుభాషిత వాక్యకిరణాలతో ఎల్లప్పుడూ అంతర చీకటైన అజ్ఞానాన్ని తొలగిస్తారు.

Verse 38

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः । तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती ॥ ३८ ॥

ఈ లోకంలో భగవద్భక్తికి ఆకాంక్షించే వారు నిజంగా దుర్లభులు. అలాంటి భక్తుల సంగం ఎవరికైతే లభిస్తుందో, అతనికి శాశ్వత శాంతి కలుగుతుంది.

Verse 39

नारद उपाच । किंलक्षणा भागवतास्ते च किं कर्म्म कुर्वते । तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः ॥ ३९ ॥

నారదుడు పలికెను—భగవంతుని భక్తులు (భాగవతులు) ఏ లక్షణములు కలవారు? వారు ఏ కర్మలు ఆచరిస్తారు? వారు ఏ లోకము (గతి) పొందుతారు? ఇవన్నీ సత్యానుసారంగా నాకు చెప్పుము।

Verse 40

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चक्रिणः । एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिकोऽपरः ॥ ४० ॥

ఎందుకంటే మీరు రమేశుడు—దేవదేవుడు, చక్రధారి ప్రభువు—యొక్క భక్తుడు. ఈ విషయాలను ప్రకటించుటకు మీరు సమర్థులు; ఇందులో మీకంటే అధికుడూ లేడు, సముడూ లేడు।

Verse 41

सनक उवाच । श्रृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः । यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः ॥ ४१ ॥

సనకుడు పలికెను—ఓ బ్రాహ్మణా, ధీమంతుడైన మార్కండేయుని పరమ గూఢ ఉపదేశాన్ని వినుము; యోగనిద్ర నుండి విముక్తుడైన జగన్నాథుడు అతనితో పలికినది అది।

Verse 42

योऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः । जगदूपी जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान् ॥ ४२ ॥

ఆ విష్ణువే పరమ జ్యోతి—దేవదేవుడు, సనాతనుడు. ఆయనే జగద్రూపుడు, జగత్కర్త, మరియు శివ-బ్రహ్మ స్వరూపములను కూడా ధరించినవాడు।

Verse 43

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डलसबृंहितः । जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे ॥ ४३ ॥

యుగాంతంలో ఆయన రౌద్రరూపం ధరించి సమస్త బ్రహ్మాండాన్ని నింపుతాడు; జగత్తు ఒకే మహాసముద్రంగా మారి స్థావర-జంగమ సమస్త జీవులు నశించినప్పుడు—

Verse 44

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः । असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः ॥ ४४ ॥

భగవాన్ హరియే శేషాత్మ స్వరూపుడై వటపత్రంపై శయనిస్తాడు; ఆయన దివ్యదేహం అసంఖ్య పద్మజన్మాది శుభలక్షణాలతో అలంకృతమై ఉంది।

Verse 45

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः । सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः ॥ ४५ ॥

య whose పాదాంగుష్ఠాగ్రం నుండి శీతల జలమయ గంగా ప్రవహించి పావనమగుచున్నదో—ఆ దేవుడు సూక్ష్మాతిసూక్ష్ముడు; అయినా బ్రహ్మాండాన్ని గ్రసించగల విరాటుడు।

Verse 46

वटच्छदे शयानोऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः । तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः । मार्कंडेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महेशितुः ॥ ४६ ॥

వటవృక్ష ఛత్రఛాయలో శయనిస్తూ ఆయన సర్వశక్తులతో సమన్వితుడయ్యాడు. అదే స్థలంలో నారాయణపరాయణుడైన మహాభాగ్యుడు మార్కండేయ ఋషి పరమేశ్వరుని లీలలను దర్శిస్తూ నిలిచెను।

Verse 47

ऋषय ऊचुः । तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे । हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम ॥ ४७ ॥

ఋషులు పలికిరి—హే మునీ! ఆ మహాఘోర కాలంలో స్థావరజంగమములు అన్నీ నశించినప్పుడు హరియే ఒక్కడే నిలిచియున్నాడని మేము పూర్వమే వినియున్నాము।

Verse 48

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरंजगमे । सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सोऽवशेषितः ॥ ४८ ॥

జగత్తు ఏకార్ణవమై స్థావరజంగమములు నశించినప్పుడు, సమస్తాన్ని గ్రసించిన హరి అతనినే ఎందుకు అవశేషంగా ఉంచెను?

Verse 49

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्ततेऽतीव सूत नः । हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजायते ॥ ४९ ॥

హే సూతా! ఇక్కడ మాకు పరమ ఉత్సుకత అత్యంతంగా కలిగింది. హరి కీర్తి అనే అమృతాన్ని పానంచేసేటప్పుడు ఎవరికీ ఆలస్యం ఎలా పుడుతుంది?

Verse 50

सूत उवाच । आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः । शालग्रामे महातीर्थे सोऽतप्यत महातपाः ॥ ५० ॥

సూతుడు పలికెను: మృకండుడు అనే పేరుతో ప్రసిద్ధుడైన మహాభాగ్యశాలి ముని ఒకడు ఉండెను. ఆ మహాతపస్వి శాలగ్రామ మహాతీర్థంలో ఘోర తపస్సు చేసెను.

Verse 51

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम् ॥ट । निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ ५१ ॥

హే బ్రాహ్మణా! అతడు పది వేల యుగాల పాటు సనాతన బ్రహ్మను స్తుతించెను—నిరాహారుడై, క్షమాశీలుడై, సత్యనిష్ఠుడై, ఇంద్రియజయుడై।

Verse 52

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः । सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः ॥ ५२ ॥

సర్వభూతాలను తన ఆత్మవలె దర్శించి, విషయాలపై ఆశలేని వాడై, సమస్త జీవుల హితాన్ని కోరే దాంతుడై, అతడు అత్యంత మహత్తర తపస్సు చేసెను.

Verse 53

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा । परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम् ॥ ५३ ॥

ఆ తపస్సు వల్ల భయపడిన ఇంద్రాది సమస్త దేవతలు అప్పుడు పరమేశ్వరుడైన, నిరామయ నారాయణుని శరణు పొందిరి.

Verse 54

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिदिवौकसः । तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम् ॥ ५४ ॥

క్షీరసాగర ఉత్తర తీరానికి చేరిన త్రిదివవాసి దేవతలు దేవదేవేశుడు, పద్మనాభుడు, జగద్గురు శ్రీవిష్ణువును స్తుతించారు।

Verse 55

देवा ऊचुः । नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक । मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान् ॥ ५५ ॥

దేవతలు పలికిరి— ఓ నారాయణా! ఓ అక్షరా, అనంతా! శరణాగతులను కాపాడువాడా! మృకండుని తపస్సుతో భయపడిన మేము శరణాగతులమై ఉన్నాము; మమ్మల్ని రక్షించుము।

Verse 56

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर । जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे ॥ ५६ ॥

జయము దేవాధిదేవేశా! జయము శంఖగదాధరా! జయము లోకస్వరూపా! జయము బ్రహ్మాండహేతవే!

Verse 57

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन । नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे ॥ ५७ ॥

నమస్కారము దేవదేవేశా; నమస్కారము లోకపావనా. నమస్కారము లోకనాథా; నమస్కారము లోకసాక్షీ.

Verse 58

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे । नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे ॥ ५८ ॥

నమస్కారము ధ్యానముచే గమ్యుడవైన నీకు; నమస్కారము ధ్యానహేతువైన నీకు. నమస్కారము ధ్యానస్వరూపుడవైన నీకు; నమస్కారము ధ్యానానికి పక్షంలా ఆధారమగు నీకు.

Verse 59

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने । नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे ॥ ५९ ॥

కేశీహంతా, మధుహంతా పరమాత్మా—నీకు నమస్కారం. భూమ్యాది తత్త్వరూపుడవు, శుద్ధ చైతన్యస్వరూపుడవు—నీకు నమస్కారం.

Verse 60

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने । अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः ॥ ६० ॥

అత్యంత ప్రాచీనుడా, పరమ శుద్ధుడా—నీకు నమస్కారం. నిర్గుణుడవైనా గుణాంతర్యామివి; అరూపుడవైనా స్వస్వరూపుడవు; ఏకుడవైనా బహురూపుడవు—నీకు నమస్కారం.

Verse 61

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नम्नोमः ॥ ६१ ॥

బ్రాహ్మణ్యదేవా, గో-బ్రాహ్మణ హితైషీ, జగత్‌ మంగళకర్త—శ్రీకృష్ణ గోవిందునకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం.

Verse 62

नमो हिरण्यगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे । नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः ॥ ६२ ॥

హిరణ్యగర్భునకు నమస్కారం; బ్రహ్మాది దేవరూపధారికి నమస్కారం. సూర్యాది రూపుడికి నమస్కారం; దేవ-పితృ హవ్యకవ్యాలను భుజించువాడికి నమస్కారం.

Verse 63

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे । नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः ॥ ६३ ॥

నిత్యుడా, వందనీయుడా, సదా ఆనందైకస్వరూపుడా—నీకు నమస్కారం. నిన్ను స్మరించువారి ఆర్తిని నశింపజేసేవాడా—మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం, నమస్కారం.

Verse 64

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः । प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः ॥ ६४ ॥

ఇలా దేవస్తుతిని విని భగవాన్ కమలాపతి వారి ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు—శంఖచక్రగదాధారి।

Verse 65

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम् । सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् ॥ ६५ ॥

ఆయన నేత్రాలు వికసించిన కమలపత్రాలవంటి; ఆయన కాంతి కోటి సూర్యుల సమానము. సమస్త అలంకారాలతో విభూషితుడు, వక్షస్థలంలో శ్రీవత్సచిహ్నం మెరిసింది.

Verse 66

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् । स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम् ॥ ६६ ॥

ఆయన పీతాంబరం ధరించి, సౌమ్యమూ మంగళమయమూ గల రూపంతో, స్వర్ణ యజ్ఞోపవీతాన్ని ధరించాడు. మునివరులు స్తుతించగా, శ్రేష్ఠ పార్షదులు చుట్టుముట్టి ఉన్నారు.

Verse 67

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः । नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टांगौरवनिं गताः ॥ ६७ ॥

ఆయనను చూచి ఆ దేవసంఘాలు—వారి తేజస్సు ఆయన తేజస్సు ముందు మసకబారగా—ఆనందంతో నమస్కరించి, భక్తితో అష్టాంగ ప్రణామం చేసి భూమిపై పడ్డారు.

Verse 68

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः । उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान् ॥ ६८ ॥

అప్పుడు మేఘగంభీర ధ్వనిగల భగవాన్ ప్రసన్నుడై, ఇంద్రుడు ముందుండగా నమస్కరించిన దేవులను సంతోషపరుస్తూ ఇలా పలికాడు.

Verse 69

श्रीभगवानुवाच । जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोद्गम् । युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः ॥ ६९ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—మృకండుని తపస్సు వల్ల పుట్టిన మీ మనస్సు దుఃఖాన్ని నేను ఎరుగుదును. దేవతలు మిమ్మల్ని బాధించరు; ఆ ఋషి సజ్జనులలో అగ్రగణ్యుడు.

Verse 70

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः । सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्नेऽपि सुरसत्तमाः ॥ ७० ॥

సంపదలతో కూడినవారైనా, విపత్తులతో బాధపడుతున్నవారైనా, సజ్జనులు ఏ విధంగానూ ఇతరులను బాధించరు—హే దేవశ్రేష్ఠా, స్వప్నంలో కూడా కాదు.

Verse 71

सततं बाध्यमानोऽपि विषयाख्यैररातिभिः । अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः ॥ ७१ ॥

విషయములనే శత్రువులు నిరంతరం బాధిస్తున్నప్పటికీ, ముందుగా తన రక్షణను ఏర్పాటు చేయకుండానే, జ్ఞాని ఇతరులను ఎలా ద్వేషించగలడు?

Verse 72

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः । अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः ॥ ७२ ॥

త్రితాపమని పిలువబడే మూడు విధాల దుఃఖాలతో బాధపడే మనిషి, హే సత్తమా, ఇతరునితో క్రీడించడానికి ఎలా శక్తిమంతుడవుతాడు?

Verse 73

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान् । नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः ॥ ७३ ॥

కర్మతో, మనసుతో, వాక్కుతో ఎల్లప్పుడూ ఇతరులను బాధించే వాడు, నిత్యం కామాది వికారాలతో బంధింపబడినవాడు—అతడు ‘మూఢబుద్ధి’ అని చెప్పబడతాడు.

Verse 74

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः । निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः ॥ ७४ ॥

లోకహితము చేయు మానవుడు, అసూయా-మత్సరములేని వాడు, ఆసక్తిరహితుడు—అటువంటివాడే ఈ జన్మలోనే సజ్జనులచే ‘సత్తముడు’ అని ప్రకటింపబడును।

Verse 75

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमाप्नुयात् । गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः ॥ ७५ ॥

సందేహభరితుడు ఎల్లప్పుడూ దుఃఖి; నిస్సందేహుడు సుఖమును పొందును। మీరు నిశ్చింతగా మీ మీ ఇళ్లకు వెళ్లండి—అతడు ఇక మిమ్మల్ని వేధించడు।

Verse 76

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम् । इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः ॥ ७६ ॥

“నేను కూడా మీ రక్షకుడను; మీరు యథాసుఖంగా విహరించండి।” అని వరమిచ్చి, అతసీ పుష్పప్రభతో ప్రకాశించే ప్రభువు (హరి) వారిని అనుగ్రహించాడు।

Verse 77

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत । तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम् ॥ ७७ ॥

దేవతలు చూస్తుండగానే ఆయన అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు. ఆనందచిత్తులైన దేవగణములు వచ్చినట్లే స్వర్గలోకమునకు తిరిగి వెళ్లిరి।

Verse 78

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात् । अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम् ॥ ७८ ॥

మృకండుపై కూడా ప్రసన్నుడై హరి ప్రత్యక్షమయ్యాడు—ఆయన అరూపుడు, పరబ్రహ్మ, స్వప్రకాశుడు, నిరంజనుడు।

Verse 79

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्युतम् । दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितोऽभवत् ॥ ७९ ॥

అతసీపుష్పసమాన కాంతితో, పీతాంబరధారి అచ్యుతుడిని, దివ్యాయుధధారిగా దర్శించి మృకండుడు విస్మయంతో నిండిపోయెను।

Verse 80

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः । प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम् ॥ ८० ॥

ధ్యానమునుండి నేత్రాలు విప్పి అతడు ముందర హరిని చూచెను—ప్రసన్నవదనుడు, శాంతస్వరూపుడు, ధాత, విశ్వతేజస్సుతో ప్రకాశించువాడు।

Verse 81

रोमाञ्चितशरीरोऽसावानन्दाश्रुविलोचनः । ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम् ॥ ८१ ॥

అతని శరీరం రోమాంచితమై, నేత్రాలు ఆనందాశ్రువులతో నిండెను; భూమిపై దండవత్ పడి సనాతన దేవదేవునికి నమస్కరించెను।

Verse 82

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः । शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे ॥ ८२ ॥

హర్షసంభవమైన కన్నీళ్లతో ఆయన పాదయుగ్మాన్ని కడిగి, అంజలిని శిరస్సుపై ఉంచి స్తోత్రం ప్రారంభించెను।

Verse 83

मृकण्डुरुवाच । नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय । अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय ॥ ८३ ॥

మృకండుడు పలికెను—పరమేశ్వరునికి నమస్కారం, పరాత్మస్వరూపుడైనవాడా; పరాత్పరుడా, పరమాతీతుడా, పరమాశ్రయుడా. అపారుని అపారతీరమునకు నమస్కారం, జీవులను పరమపథమునకు నడిపించువాడా; పరాతీతుడవై, పారం చేర్చువాడా, నీకు నమస్కారం।

Verse 84

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः । बहुस्वरुपोऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि ॥ ८४ ॥

నామం, జాతి మొదలైన అన్ని వికల్పాలకతీతుడు, శబ్ద-వాక్కుతో సంబంధించిన దోషాల నివృత్తియే స్వరూపముగా కలవాడు; అనేక రూపాలలో కనిపించినా నిరంజనుడైన ఆ స్తుత్య పరమేశ్వరుని నేను భజించుచున్నాను।

Verse 85

वेदान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम् । अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम् ॥ ८५ ॥

వేదాంతముచే తెలిసికొనబడే పురాతన పురుషుడు, హిరణ్యగర్భాది జగత్తు యావత్తు స్వరూపముగా కలవాడు; అనుపముడు, భక్తజనులపై కరుణ చూపువాడు—ఆ ఆద్య స్తుత్య సర్వేశ్వరుని నేను భజించుచున్నాను।

Verse 86

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च । निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतोऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम् ॥ ८६ ॥

సమస్త దోషములనుండి విముక్తులు, ధ్యానములో ఏకనిష్ఠులు, స్పృహలేని వారు, మోహనివృత్తులు యథార్థంగా దర్శించు ఆ పరమ పవిత్రుడైన, సంసారచక్రాన్ని ప్రవర్తింపజేయు ప్రభువుకు నేను నమస్కరిస్తున్నాను।

Verse 87

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम् । जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम् ॥ ८७ ॥

స్మరణమాత్రమున ఆర్తిని నశింపజేయు విష్ణువు, శరణాగతులను కాపాడు వాడు; జగత్తు సేవించదగినవాడు, జగద్ధాముడు, పరేశుడు, కరుణాకరుడు—ఆయన శరణు నేను పొందుచున్నాను।

Verse 88

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा । अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः ॥ ८८ ॥

ఆ మహర్షి ఈ విధంగా స్తుతించగా, శంఖ-చక్ర-గదాధారి భగవాన్ విష్ణువు పరమ తృప్తిని పొందెను।

Verse 89

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः । उवाच परमं प्रीत्या वरं वरय सुव्रत ॥ ८९ ॥

అప్పుడు ప్రభువు తన నాలుగు దీర్ఘ భుజాలతో మునిని ఆలింగనం చేసి పరమ ప్రీతితో పలికెను— “హే సువ్రతా! నీకు ఇష్టమైన వరాన్ని కోరుకో; వరం ఎంచుకో.”

Verse 90

प्रीतोऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ । मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत ॥ ९० ॥

హే అనఘా! నీ తపస్సు మరియు స్తోత్రంతో నేను సంతోషించితిని. హే సువ్రతా! నీ మనసుకు అభిప్రేతమైన వరాన్ని కోరుకో.

Verse 91

मृकण्डुरूवाच । देवदेव जगन्नाथ कृतार्थोऽस्मि न संशयः । त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम् ॥ ९१ ॥

మృకండుడు పలికెను— హే దేవదేవా, హే జగన్నాథా! నేను కృతార్థుడను, సందేహమే లేదు. పుణ్యహీనులకు నీ దర్శనం దుర్లభమని స్మృతిలో చెప్పబడింది.

Verse 92

ब्रह्माद्या यं न पश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः । धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः ॥ ९२ ॥

యెవనిని బ్రహ్మాది దేవతలు కూడా చూడలేరో, దృఢవ్రతులైన యోగులు కూడా కాదు; ధర్మనిష్ఠులైన దీక్షితులు కూడా కాదు; విరక్తులు, అమత్సరులు కూడా కాదు.

Verse 93

तं पश्यामि परं धाम किमतोऽन्यं वरं वृणे । एतेनैव कृतार्थोऽस्मि जनार्दन जगद्गुरो ॥ ९३ ॥

నేను ఆ పరమ ధామాన్ని దర్శిస్తున్నాను; దీనికన్నా మరొక వరం ఏమి కోరుదును? ఇదే నాకు కృతార్థత, హే జనార్దనా, హే జగద్గురో।

Verse 94

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनोऽपि ये । तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किमुनाच्युत ॥ ९४ ॥

అక్కడ నీ స్మరణమాత్రంతోనే మహాపాతకులైనవారికూడా నీ పాదాల పరమపదాన్ని పొందుతారు; హే అచ్యుతా, నిన్ను దర్శించిన తరువాత వారు ఏమి పొందలేరు?

Verse 95

श्रीभगवानुवाच । सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीतीऽस्मि तव पण्डित । मद्दर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति ॥ ९५ ॥

శ్రీభగవానుడు పలికెను—హే బ్రాహ్మణా, నీవు సత్యమే చెప్పితివి; హే పండితా, నేను నీపై ప్రసన్నుడను. నా దర్శనం ఎప్పుడూ విఫలమగదు—ఏ కాలములోనూ వ్యర్థం కాదు.

Verse 96

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा । तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत् ॥ ९६ ॥

వివేకులు ఎల్లప్పుడూ అంటారు—“విష్ణువు భక్తుల కుటుంబీ.” ఆ సత్యాన్నే నేను కాపాడుతాను; నావారెవ్వరూ అసత్యం పలకరాదు.

Verse 97

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम् । समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान् ॥ ९७ ॥

కాబట్టి నీ తపస్సుతో సంతుష్టుడనై నేను నీ కుమారుడిగా జన్మిస్తాను—సమస్త గుణసంపన్నుడై, దీర్ఘాయుష్మంతుడై, ప్రకాశమయ స్వరూపంతో।

Verse 98

मम जन्म कुले यस्य तत्कुलं मोक्षगामि वै । मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ट किमसाध्यं जगत्रये ॥ ९८ ॥

నేను ఏ కులంలో జన్మిస్తానో ఆ కులమంతా నిశ్చయంగా మోక్షగామి అవుతుంది. హే మునిశ్రేష్ఠా, నేను ప్రసన్నుడైతే త్రిలోకాల్లో అసాధ్యం ఏముంది?

Verse 99

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः । अंतर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत ॥ ९९ ॥

ఇట్లు పలికి దేవదేవుడు, ముని చూస్తుండగానే అంతర్ధానమయ్యెను; మృకండువూ తదనంతరం తపస్సులో సంపూర్ణంగా నిమగ్నుడయ్యెను।

Verse 100

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे भक्तिवर्णनप्रसङ्गेन मार्कण्डेयचरितारम्भो नाम चतुर्थोऽध्यायः ॥ ४ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయపురాణము పూర్వభాగము, ప్రథమపాదములో భక్తివర్ణనప్రసంగమున ‘మార్కండేయచరితారంభ’ నామక చతుర్థ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।