The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months (Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas)

Verse 1

सनातन उवाच । अथ व्रतानि द्वादश्याः कथयामि तवानघ । यानि कृत्वा नरो लोके विष्णोः प्रियतरो भवेत् ॥ १ ॥

సనాతనుడు పలికెను— ఓ అనఘా! ఇప్పుడు నేను నీకు ద్వాదశీ వ్రతాలను చెప్పుదును; వాటిని ఆచరించినవాడు ఈ లోకంలో విష్ణువుకు మరింత ప్రియుడగును।

Verse 2

चैत्रस्य शुक्लद्वादश्यां मदनव्रतमाचरेत् । स्थापयेदव्रणं कुंभं सिततंदुलपूरितम् ॥ २ ॥

చైత్రమాస శుక్ల ద్వాదశీన మదనవ్రతం ఆచరించాలి. దోషరహిత కలశాన్ని స్థాపించి, తెల్ల బియ్యంతో నింపాలి।

Verse 3

नानाफलयुतं तद्वदिक्षुदंडसमन्वितम् । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितचंदनचर्च्चितम् ॥ ३ ॥

దానిని నానావిధ ఫలాలతో అలంకరించి, చెరకు కాండాలతో కూడ ఉంచాలి. రెండు తెల్ల వస్త్రాలతో కప్పి, తెల్ల చందనంతో లేపనం చేయాలి।

Verse 4

नानाभक्ष्यसमोपेतं सहिरण्यं स्वशक्तितः । ताम्रपात्रं गुडोपेतं तस्योपरि निवेशयेत् ॥ ४ ॥

తన శక్తి మేరకు నానావిధ భక్ష్యాలతోను స్వర్ణంతోను కూడిన అర్పణాన్ని సిద్ధం చేసి, దాని మీద గూడుతో కూడిన తామ్రపాత్రను స్థాపించాలి।

Verse 5

तत्र संपूजयेद्देवं कामरूपिणमच्युतम् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु सोपवासो परेऽहनि ॥ ५ ॥

అక్కడ కోరిన రూపాన్ని ధరించే అచ్యుత దేవుని గంధాది ఉపచారాలతో సమ్యక్‌గా పూజించాలి; తదుపరి రోజున ఉపవాసం ఆచరించాలి।

Verse 6

पुनः प्रातः समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् । ब्रह्मणान्भोजयेच्चैव तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ६ ॥

మళ్లీ ఉదయాన్నే సమ్యక్‌గా అర్చన చేసి, నైవేద్యాన్ని బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి; బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి వారికి దక్షిణ ఇవ్వాలి।

Verse 7

वर्षमेवं व्रतं कृत्वा घृतधेनुसमन्विताम् । शय्यां तु दद्याद्गुरवे सर्वोपस्करसंयुताम् ॥ ७ ॥

ఇలా ఒక సంవత్సరం వ్రతాన్ని ఆచరించి, నెయ్యి ఇచ్చే ధేనువుతో కూడిన, సమస్త ఉపకరణాలతో యుక్తమైన శయ్యను గురువుకు దానం చేయాలి।

Verse 8

कांचनं कामदेवं च शुक्तां गां च पयस्विनीम् । वासोभिर्द्विजदांपत्यं पूजयित्वा समर्पयेत् ॥ ८ ॥

స్వర్ణం, కామదేవుని ప్రతిమ, శుక్తి (ముత్యపు శంఖం/ఓయిస్టర్) మరియు పాలు ఇచ్చే ఆవును దానం చేయాలి; వస్త్రాలతో బ్రాహ్మణ దంపతిని సత్కరించి ఈ దానాలను వారికి సమర్పించాలి।

Verse 9

प्रीयतां कामरूपी मे हरिरित्येवमुच्चरन् । यः कुर्याद्विधिनाऽनेन मदनद्वादशीव्रतम् ॥ ९ ॥

“కామరూపాన్ని ధరించిన హరి నాపై ప్రసన్నుడగుగాక”—అని ఇలా ఉచ్చరిస్తూ, విధిపూర్వకంగా ఈ మదన-ద్వాదశీ వ్రతాన్ని ఆచరించువాడు దాని పుణ్యఫలాన్ని పొందును।

Verse 10

स सर्वपापनिर्भुक्तः प्राप्नोति हरिसाम्यताम् । अस्यामेव समुद्दिष्टं भर्तृद्वादशिकाव्रतम् ॥ १० ॥

అతడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడై హరి (విష్ణు) సమ్యాన్ని పొందును। ఇదే సందర్భంలో ‘భర్తృ-ద్వాదశికా వ్రతం’ అని వ్రతం నిర్దేశించబడింది।

Verse 11

स्वास्तृतां तत्र शय्यां तु कृत्वात्र श्रीयुतं हरिम् । संस्थाप्य मंडपं पुष्पैस्तदुपर्प्युपकल्पयेत् ॥ ११ ॥

అక్కడ బాగా పరచిన శయ్యను సిద్ధం చేసి, దానిపై శ్రీ (లక్ష్మీ) సహిత హరిని ప్రతిష్ఠించి, మండపాన్ని ఏర్పాటుచేసి, దాని మీద పుష్పాలను అర్పణగా అలంకరించాలి।

Verse 12

ततः संपूज्य गंधाद्यैर्व्रती जागरणं निशि । नृत्यवादित्रगीताद्यैस्ततः प्रातः परेऽहनि ॥ १२ ॥

ఆపై గంధాది ఉపచారాలతో సమ్యకంగా పూజించి, వ్రతధారి రాత్రి జాగరణ చేయాలి—నృత్యం, వాద్యాలు, గీతాలు మొదలైనవాటితో; తరువాత మరునాడు ఉదయాన (వ్రతక్రియ) పూర్తిచేయాలి।

Verse 13

सशय्यं श्रीहरिं हैमं द्विजग्र्याय निवेदयेत् । द्विजान्संभोज्य विसृजद्दक्षिणाभिः प्रतोषितान् ॥ १३ ॥

శయ్యతో కూడిన స్వర్ణమయ శ్రీహరి ప్రతిమను శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణునికి నివేదించాలి। తరువాత బ్రాహ్మణులను భోజనంతో సత్కరించి, దక్షిణలతో సంతృప్తిపరచి పంపివేయాలి।

Verse 14

एवं कृतव्रतस्यापि दांपत्यं जायते स्थिरम् । सप्तजन्मसु भुंक्ते च भोगान् लोकद्वयेप्सितान् ॥ १४ ॥

ఈ విధంగా విధివిధానంగా వ్రతం ఆచరించినవాడికి దాంపత్యం స్థిరమవుతుంది; మరియు అతడు ఏడు జన్మల వరకు ఇహలోక–పరలోక రెండింటిలోనూ కోరిన భోగాలను అనుభవిస్తాడు।

Verse 15

वैशाखशुक्लद्वादश्यां सोपवासो जितेंद्रियः । संपूज्य माधवं भक्त्या गंधाद्यैरुपचारकैः ॥ १५ ॥

వైశాఖ మాస శుక్ల ద్వాదశినాడు ఉపవాసంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో; గంధాది ఉపచారాలతో భక్తితో మాధవుని సమ్యక్గా సంపూర్ణంగా పూజించాలి।

Verse 16

पक्कान्नं तृप्तिजनकं मधुरं सोदकुंभकम् । विप्राय दद्याद्विधिवन्माधवः प्रीयतामिति ॥ १६ ॥

విధివిధానంగా బ్రాహ్మణునికి తృప్తినిచ్చే మధురమైన పక్వాన్నం మరియు జలకుంభం దానం చేసి, ‘మాధవుడు ప్రసన్నుడగుగాక’ అని ప్రార్థించాలి।

Verse 17

द्वादश्यां ज्येष्ठशुक्लायां पूजयित्वा त्रिविक्रमम् । गंधाद्यैर्मधुरान्नाढ्यं करक विनिवेदयेत् ॥ १७ ॥

జ్యేష్ఠ మాస శుక్ల ద్వాదశినాడు త్రివిక్రముని పూజించి, గంధాదులతో కూడి మధురాన్నంతో నిండిన కరక పాత్రను నివేదించాలి।

Verse 18

व्रती द्विजाय तत्पश्चादेकभक्तं समाचरेत् । व्रतेनानेन संतुष्टो देवदेवस्त्रिविक्रमः ॥ १८ ॥

తదనంతరం వ్రతధారి బ్రాహ్మణునికి (యథావిధి) సమర్పించి, ఏకభక్తం—రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం—ఆచరించాలి। ఈ వ్రతంతో దేవదేవుడు త్రివిక్రముడు ప్రసన్నుడవుతాడు।

Verse 19

ददाति विपुलान्भोगानंते मोक्षं च नारद । आषाढशुक्लद्वादश्यां द्विजान्द्वादश भोजयेत् ॥ १९ ॥

ఓ నారదా, ఇది అపార భోగాలను ప్రసాదించి, చివరికి మోక్షమును కూడా ఇస్తుంది. ఆషాఢ శుక్ల ద్వాదశినాడు పన్నెండు ద్విజులకు భోజనం పెట్టవలెను.

Verse 20

मधुरान्नेन तान्पूज्य पृथग्गंधादिकैः क्रमात् । तेभ्यो वासांसि दंडांश्च ब्रह्मसूत्राणि मुद्रिकाः ॥ २० ॥

మధురాన్నంతో వారిని పూజించి, తరువాత క్రమంగా వేర్వేరుగా గంధాది ద్రవ్యాలను సమర్పించాలి. వారికి వస్త్రాలు, దండాలు, యజ్ఞోపవీతాలు (బ్రహ్మసూత్రాలు), ముద్రికలు దానం చేయాలి.

Verse 21

पात्राणि च ददेद्भक्त्या विष्णुर्मे प्रीयतामिति । द्वादश्यां तु नभःशुक्ले श्रीधरं पूजयेद्व्रती ॥ २१ ॥

భక్తితో పాత్రలను కూడా దానం చేసి—“విష్ణువు నాపై ప్రసన్నుడగుగాక” అని ప్రార్థించాలి. అలాగే నభః (శ్రావణ) శుక్ల ద్వాదశినాడు వ్రతధారి శ్రీధరుని (విష్ణువును) పూజించాలి.

Verse 22

गंधाद्यैस्तत्परो भक्त्या दधिभक्तैर्द्विजोत्तमान् । संभोज्य दक्षिणा रौप्यां दत्वा नत्वा विसर्ज्जयेत् ॥ २२ ॥

ఆయనపై ఏకాగ్ర భక్తితో గంధాది ద్రవ్యాలతో ఉత్తమ ద్విజులను సత్కరించి, దధి-భక్తం (పెరుగు అన్నం)తో భోజనం పెట్టి, వెండి దక్షిణను ఇచ్చి, నమస్కరించి మర్యాదగా పంపివేయాలి.

Verse 23

व्रतेनानेन देवेशः श्रीधरः प्रीयतामिति । द्वादश्यां नभस्यशुक्ले व्रती संपूज्य वामनम् ॥ २३ ॥

“ఈ వ్రతముచేత దేవేశుడు శ్రీధరుడు ప్రసన్నుడగుగాక” అని ప్రార్థిస్తూ, నభస్య (శ్రావణ) శుక్ల ద్వాదశినాడు వ్రతధారి వామనుని విధివిధానంగా పూజించాలి.

Verse 24

तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पायसैर्द्वादशैव च । सौवर्णी दक्षिणां दत्वा विष्णुप्रीतिकरो भवेत् ॥ २४ ॥

అనంతరం ద్వాదశ భాగాల పాయసం (క్షీరం)తో బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి; స్వర్ణదక్షిణా సమర్పిస్తే శ్రీవిష్ణువు ప్రీతికి కారణమగును।

Verse 25

द्वादश्यामिषशुक्लायां पद्मनाभं समर्चयेत् । गंधाद्यैरुपचारैस्तु तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ २५ ॥

శుక్లపక్ష ద్వాదశీ నాడు పద్మనాభుడు (శ్రీవిష్ణువు)ను భక్తితో సమర్చించాలి; గంధాది ఉపచారాలు సమర్పించి, ఆయన సన్నిధిలో ద్విజులకు భోజనం పెట్టాలి।

Verse 26

मधुरान्नेन वस्त्राढ्यां सौवर्णीं दक्षिणां ददेत् । व्रतेनैतेन संतुष्टः पद्मनाभो द्विजोत्तम ॥ २६ ॥

మధురాన్నం, ఉత్తమ వస్త్రాలతో కూడిన స్వర్ణదక్షిణా ఇవ్వాలి. ఓ ద్విజోత్తమా! ఈ వ్రతంతో పద్మనాభుడు (విష్ణువు) సంతుష్టుడగును।

Verse 27

श्वेतद्वीपगतिं दद्याद्देहभोगांश्च वांछितान् । कार्तिके कृष्णपक्षे तु गोवत्सद्वादशीव्रतम् ॥ २७ ॥

కార్తిక మాసం కృష్ణపక్షంలో ఆచరించే గోవత్స-ద్వాదశీ వ్రతం శ్వేతద్వీప గమనాన్ని ప్రసాదించి, దేహధారులకై కోరిన భోగసుఖాలను కూడా ఇస్తుంది।

Verse 28

तत्र वत्सयुतां गां तु समालिख्य सुगंधिभिः । चंदनाद्यैस्तथा पुष्पमालाभिः प्रार्च्य ताम्रके ॥ २८ ॥

అక్కడ దూడతో కూడిన ఆవు చిత్రాన్ని గీసి తామ్రపాత్రంపై ఉంచాలి; తరువాత చందనాది సుగంధ ద్రవ్యాలు మరియు పుష్పమాలలతో ఆమెను పూజించాలి।

Verse 29

पात्रे पुष्पाक्षततिलैरर्घ्यं कृत्वा विधानतः । प्रदद्यात्पादमूलेऽस्या मन्त्रेणानेन नारद ॥ २९ ॥

పుష్పాలు, అక్షతలు, నువ్వులతో పాత్రలో విధిపూర్వకంగా అర్ఘ్యాన్ని సిద్ధం చేసి, ఓ నారదా, ఈ మంత్రాన్ని జపిస్తూ ఆమె పాదమూలంలో సమర్పించాలి।

Verse 30

क्षीरोदार्णवसंभूते सुरासुरनमस्कृते । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३० ॥

క్షీరసాగరంలో జన్మించిన దేవీ, దేవాసురులచే నమస్కరింపబడినవే! సర్వదేవమయి దేవీ, సమస్త దేవతలచే అలంకరింపబడి గౌరవింపబడినవే!

Verse 31

मातर्मातर्गवां मातर्गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते । ततो माषादिसंसिद्धान्वटकांश्च निवेदयेत् ॥ ३१ ॥

ఓ మాతా, ఓ గోవుల మాతా, ఓ మాతా! ఈ అర్ఘ్యాన్ని స్వీకరించుము—నీకు నమస్కారం. అనంతరం మాషము మొదలైన వాటితో చేసిన వడకలను నివేదించాలి।

Verse 32

एवं पञ्च दशैकं वा यथाविभवमात्मनः । सुरभि त्वं जगन्माता नित्यं विष्णुपदे स्थिता ॥ ३२ ॥

ఇలా తన సామర్థ్యాన్ని బట్టి ఐదు, పది లేదా ఒక్కటైనా సమర్పించాలి। ఓ సురభీ, నీవే జగన్మాత; నిత్యం విష్ణుపదంలో స్థితురాలివి।

Verse 33

सर्वदेवमये ग्रासं मया दत्तमिमं ग्रस । सर्वदेवमये देवि सर्वदेवैरलंकृते ॥ ३३ ॥

సర్వదేవమయి దేవీ, సమస్త దేవతలచే అలంకరింపబడినవే! నేను ఇచ్చిన ఈ గ్రాసాన్ని స్వీకరించి భుజించుము; ఈ గ్రాసమూ సర్వదేవమయమే।

Verse 34

मातर्ममाभिलषितं सफलं कुरु नंदिनी । तद्दिने तैलपक्वं च स्थालीपक्वं द्विजोत्तम ॥ ३४ ॥

మాతా నందినీ, నా అభిలాషను ఫలింపజేయుము. ఆ రోజునే, ఓ ద్విజోత్తమా, నూనెలో వండినదీ, పాత్రలో ఉడికించినదీ అయిన అన్నాన్ని భోగంగా అర్పించుము.

Verse 35

गोक्षीरं गोघृतं चैव दधि तक्रं च वर्जयेत् । द्वादश्यामूर्जशुक्लायां देवं दामोदरं द्विज ॥ ३५ ॥

ఆవుపాలు, ఆవునెయ్యి, పెరుగు, మజ్జిగ—ఇవన్నీ వర్జించాలి. ఊర్జ మాస శుక్ల ద్వాదశీన, ఓ ద్విజా, శ్రీ దామోదర దేవుని ఆరాధించాలి.

Verse 36

समभ्यर्च्योपचारैस्तु गंधाद्यैः सुसमाहितः । तदग्रे भोजयेद्विप्रान्पक्वान्नेनार्कसंख्यकान् ॥ ३६ ॥

సుగంధాది ఉపచారాలతో ఏకాగ్రచిత్తుడై సమ్యకంగా ఆరాధించి. అనంతరం ఆయన సన్నిధిలో పక్వాన్నంతో సూర్యసంఖ్యగా (పన్నెండు) బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి.

Verse 37

ततः कुंभानपांपूर्णान्वस्त्राच्छन्नान्समर्चितान् । सपूगमोदकस्वर्णांस्तेभ्यः प्रीत्या समर्पयेत् ॥ ३७ ॥

తర్వాత నీటితో నిండిన కుంభాలను వస్త్రంతో కప్పి గౌరవించి వారికి దానమివ్వాలి. అలాగే వక్కలు, మోదకాలు (మిఠాయి) మరియు స్వర్ణాన్ని కూడా ప్రీతితో సమర్పించాలి.

Verse 38

एवं कृते प्रियो विष्णोर्जायतेऽखिलभोगभुक् । देहांते विष्णुसायुज्यं लभते नात्र संशयः ॥ ३८ ॥

ఇలా చేసినవాడు విష్ణువుకు ప్రియుడవుతాడు, సమస్త భోగసంపదలను అనుభవిస్తాడు. దేహాంతంలో విష్ణు-సాయుజ్యాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 39

नीराजनव्रतं चात्र गदितं तन्निबोध मे । सुप्तोत्थितं जगन्नाथमलंकृत्य निशागमे ॥ ३९ ॥

ఇక్కడ నీరాజన వ్రతమును కూడా చెప్పుచున్నాను—నావలన దానిని గ్రహించుము. రాత్రి సమయమందు, నిద్రనుండి లేచిన జగన్నాథుని అలంకరించి (ఈ కర్మ చేయవలెను)।

Verse 40

अलंकृतो नवं वह्निमुत्पाद्याभ्यर्च्य मन्त्रतः । हुत्वा तत्र समुद्दीप्ते रौप्य दीपिकया मुने ॥ ४० ॥

అలంకృతుడై శుద్ధుడై, కొత్త పవిత్ర అగ్నిని వెలిగించి, మంత్రాలతో ఆ అగ్నిని ఆరాధించి, అందులో ఆహుతులు సమర్పించాలి; అగ్ని బాగా జ్వలించినప్పుడు, ఓ మునీ, వెండి దీపికతో (నీరాజనం) చేయాలి।

Verse 41

गंधपुष्पाद्यर्चितया जनैर्नीराजयेद्धरिम् । तत्रैवानुगतां लक्ष्मीं ब्रह्माणीं चंडिकां तथा ॥ ४१ ॥

గంధము, పుష్పములు మొదలైనవాటితో సమ్యక్ పూజించి ప్రజలు హరికి నీరాజనం చేయాలి; అక్కడే ఆయనతో కూడిన లక్ష్మీదేవి, అలాగే బ్రహ్మాణీ మరియు చండికాదేవులకు కూడా నీరాజనం/గౌరవం చేయాలి।

Verse 42

आदित्यं शंकरं गौरीं यक्षं गणपतिं ग्रहान् । मातॄः पितॄन्नगान्नागान्सर्वान्नीराजयेत्क्रमात् ॥ ४२ ॥

క్రమముగా ఆదిత్యునికి, శంకరునికి, గౌరీదేవికి, యక్షులకు, గణపతికి, గ్రహదేవతలకు, మాతృదేవతలకు, పితృదేవతలకు, పర్వతాలకు, నాగులకు—అందరికీ—నీరాజనం చేయవలెను।

Verse 43

गवां नीराजनं कुर्यान्महिष्यादेश्च मंडलम् । नमो जयेति शब्दैश्च घंटाशंखा दिनिःस्वनैः ॥ ४३ ॥

ఆవులకు నీరాజనం చేయాలి; అలాగే మహిషి మొదలైన పశువులకు రక్షార్థంగా మండలము వేయాలి; ‘నమో’ ‘జయ’ అనే నినాదాలతో, గంటా-శంఖ ధ్వనులతో కూడి।

Verse 44

सिंदूरालिप्तश्रृङ्गाणां चित्राङ्गाणां च वर्णकैः । गवां कोलाहले वृत्ते नीराजनमहोत्सवे ॥ ४४ ॥

నీరాజన మహోత్సవంలో గోవుల ఆనందకోలాహలం చెలరేగింది; కొందరి కొమ్ములు సిందూరంతో లేపబడి, మరికొందరి దేహాలు నానావర్ణాలతో చిత్రించబడి—అంతటా పండుగ సందడి విరాజిల్లింది।

Verse 45

तुरगांल्लक्षणोपेताम् गजांश्च मदविप्लुतान् । राजचिह्नानि सर्वाणि च्छत्रादीनि च नारद ॥ ४५ ॥

ఓ నారదా! అక్కడ శుభలక్షణాలతో కూడిన గుర్రాలు, మదంతో ఉప్పొంగే ఏనుగులు, అలాగే ఛత్రాది సమస్త రాజచిహ్నాలు కూడా (ప్రదర్శింపబడ్డాయి)।

Verse 46

राजा पुरोधसा सार्धं मंत्रिभृत्यपरः सरः । पूजयित्वा यथान्यायं नीरज्य स्वयमादरात् ॥ ४६ ॥

అనంతరం రాజు—పురోహితునితో కలిసి, మంత్రులు సేవకులతో పరివృతుడై—విధివిధానంగా పూజ చేసి, తానే భక్త్యాదరాలతో నీరాజన (ఆరతి) నిర్వహించాడు।

Verse 47

शंखतूर्यादिघोषैश्च नानारत्नविनिर्मिते । सिंहासने नवे क्लृप्ते तिष्ठेत्सम्यगलंकृतः ॥ ४७ ॥

శంఖతూర్యాది నాదాల మధ్య, నానారత్నాలతో నిర్మితమైన కొత్తగా సిద్ధం చేసిన సింహాసనంపై, సమ్యగలంకృతుడై అతడు నిలుచుండాలి।

Verse 48

ततः सुलक्षणैर्युक्ता वेश्या वाथ कुलांगना । शीर्षोपरि नरेंद्रस्य तया नीराजयेच्छनैः ॥ ४८ ॥

అనంతరం శుభలక్షణాలతో కూడిన వేశ్య గానీ లేదా కులాంగన గానీ, రాజు శిరస్సుపై మెల్లగా నీరాజన (ఆరతి) చేయాలి।

Verse 49

एवमेषा महासांतिः कर्तव्या प्रतिवत्सरम् । राज्ञा वित्तवतान्येन वर्षमारोग्यमिच्छता ॥ ४९ ॥

ఇలా ఈ మహాశాంతి కర్మను ప్రతి సంవత్సరము రాజు గానీ, ధనవంతుడు గానీ, సంవత్సరమంతా ఆరోగ్యము మరియు నిరామయత్వము కోరుతూ తప్పక నిర్వహించవలెను।

Verse 50

येषां राष्ट्रे पुरे ग्रामे क्रियते शांतिरुत्तमा । नीराजनाभिधा विप्र तद्रोगा यांति संक्षयम् ॥ ५० ॥

హే విప్రా! ఏ రాజ్యములో, నగరములో లేదా గ్రామములో ‘నీరాజన’ అనే ఉత్తమ శాంతి కర్మ చేయబడుతుందో, అక్కడి రోగములు నశించిపోతాయి।

Verse 51

द्वादश्यां मार्गशुक्लायां साध्यव्रतमनुत्तमम् । मनोभवस्तथा प्राणो नरो यातश्च वीर्यवान् ॥ ५१ ॥

మార్గశీర్ష శుక్ల ద్వాదశీనాడు ‘సాధ్యవ్రతం’ అనే అనుత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించవలెను; దీని ద్వారా మనోభవ, ప్రాణ, నర మరియు వీర్యవంతుడైన యాత (దేవ) ప్రసన్నులగుదురు।

Verse 52

चितिर्हयो नृपश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चापि प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः ॥ ५२ ॥

చితి, హయ, నృప, హంస, నారాయణ, విభు, ప్రభు మరియు సాధ్య—ఇవి ఈ విధంగా పన్నెండు (దివ్య నామరూపాలు)గా కీర్తించబడ్డాయి।

Verse 53

पूजयेद्गंधपुष्पाद्यैरेतांस्तंदुलकल्पितान् । ततो द्विजाग्र्यान्संभोज्य द्वादशात्र सुदक्षिणाः ॥ ५३ ॥

బియ్యంతో రూపొందించిన ఈ అర్పణములను గంధము, పుష్పములు మొదలైనవాటితో పూజించవలెను; అనంతరం శ్రేష్ఠ ద్విజులను భోజింపజేసి ఇక్కడ పన్నెండు ఉత్తమ దక్షిణలను ఇవ్వవలెను।

Verse 54

दत्वा तेभ्यस्तु विसृजेत्प्रीयान्नारयणस्त्विति । एतस्यामेव विदितं द्वादशादित्यसंज्ञितम् ॥ ५४ ॥

వారికి విధివిధానంగా నైవేద్యాదులు సమర్పించి, తరువాత భక్తితో వీడ్కోలు చెప్పి—“నారాయణుడు ప్రసన్నుడగుగాక” అని పలకాలి. ఇదే సందర్భంలో ‘ద్వాదశ ఆదిత్య’ అనే ఉపాసన కూడా బోధించబడింది.

Verse 55

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च । धातामित्रोऽर्यमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः ॥ ५५ ॥

అక్కడ జ్ఞానవంతుడు వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరించి, ద్వాదశ ఆదిత్యులను కూడా ఆరాధించాలి—ధాతా, మిత్ర, అర్యమా, పూషా, శక్ర, అంశ, వరుణ, భగ।

Verse 56

त्वष्टा विवस्वान्सविता विष्णुर्द्वादश ईरिताः । प्रतिमासं तु शुक्लायां द्वादश्यामर्च्य यत्नतः ॥ ५६ ॥

త్వష్టా, వివస్వాన్, సవితా, విష్ణు—ఇలా ద్వాదశ (మాసిక) రూపాలు ప్రకటించబడ్డాయి. ప్రతి నెల శుక్లపక్ష ద్వాదశీనాడు శ్రద్ధతో ఆరాధించాలి.

Verse 57

वर्षं नयेद्व्रतांते तु प्रतिमा द्वादशापि च । हैमीः संपूज्य विधिना भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ॥ ५७ ॥

ఒక సంవత్సరం పాటు వ్రతాన్ని కొనసాగించాలి; వ్రతాంతంలో పన్నెండు బంగారు ప్రతిమలను విధిగా పూజించి, ఉత్తమ ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) భోజనంతో తృప్తిపరచాలి.

Verse 58

मधुरान्नैः सुसत्कृत्य प्रत्येकं चार्पयेद्व्रती । एव व्रतं नरः कृत्वा द्वादशादित्यसंज्ञकम् ॥ ५८ ॥

మధురాన్నాలతో సత్కరించి, వ్రతీ ప్రతి ఒక్కరికీ విడివిడిగా సమర్పించాలి. ఈ విధంగా ఈ వ్రతం చేసినది ‘ద్వాదశ ఆదిత్య వ్రతం’గా ప్రసిద్ధి చెందుతుంది.

Verse 59

सूर्यलोकं समासाद्य भुक्त्वा भोगांश्चरं ततः । जायते भुवि धर्मात्मा मानुष्ये रोगवर्जितः ॥ ५९ ॥

సూర్యలోకాన్ని చేరి అక్కడ కొంతకాలం భోగాలను అనుభవించిన తరువాత, అతడు భూమిపై ధర్మాత్ముడైన మనిషిగా, రోగరహితుడై జన్మిస్తాడు.

Verse 60

ततो व्रतस्य पुण्येन पुनरेव लभेद्व्रतम् । तत्पुण्येन रवेन्भित्वा मंडलं द्विजसत्तम ॥ ६० ॥

ఆ వ్రత పుణ్యబలంతో అతడు మళ్లీ అదే వ్రతాన్ని పొందుతాడు; మరియు అదే పుణ్యంతో, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, సూర్యమండలాన్ని ఛేదించి పరమగతిని చేరుతాడు.

Verse 61

निरंजनं निरा कारं निर्द्वंद्वं ब्रह्म चाप्नुयात् । अत्रैवाखंडसंज्ञं च व्रतमुक्त द्विजोत्तम ॥ ६१ ॥

అతడు మలినరహితమైన, నిరాకారమైన, నిర్ద్వంద్వమైన బ్రహ్మను పొందుతాడు. ఓ ద్విజోత్తమా, ఇక్కడే ‘అఖండ’ అనే వ్రతం ప్రకటించబడింది.

Verse 62

मूर्तिं निर्माय सौवर्णीं जनार्दनसमाह्वयाम् । अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैस्तदग्रे भोजयेद्द्विजान् ॥ ६२ ॥

సువర్ణమయమైన మూర్తిని నిర్మించి అందులో జనార్దనుని ఆహ్వానించాలి; గంధం, పుష్పం మొదలైనవాటితో పూజించి, ఆయన సన్నిధిలో ద్విజులకు (బ్రాహ్మణులకు) భోజనం పెట్టాలి.

Verse 63

द्वादश प्रतिमासं तु नक्ताशीः स्याज्जितेंद्रियः । ततः समांते तां मूर्तिं समभ्यर्च्य विधानतः ॥ ६३ ॥

పన్నెండు నెలలు అతడు ఇంద్రియనిగ్రహంతో రాత్రివేళ మాత్రమే భోజనం చేయాలి. తరువాత సంవత్సరం పూర్తయ్యాక విధివిధానంగా ఆ మూర్తిని సమ్యక్‌గా పూజించాలి.

Verse 64

गुरवे धेनुसहितां दद्यात्संप्रार्थयेत्तथा । शतजन्मसु यत्किंचिन्मयाखंडव्रतं कृतम् ॥ ६४ ॥

గురువుకు దూడతో కూడిన ఆవును దానం చేసి భక్తితో ప్రార్థించాలి—“నూరు జన్మల్లో నేను చేసిన ఏ అఖండవ్రతమైనా దాని పుణ్యం నాకు సంపూర్ణమై ఫలప్రదమగునుగాక।”

Verse 65

भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखंडमिहास्तु मे । ततः संभोज्य विप्राग्र्यान्सखंडाढ्यैस्तु पायसैः ॥ ६५ ॥

ఓ భగవాన్! మీ ప్రసాదంతో ఆ ఫలం నాకు ఇక్కడ అఖండంగా నిలిచియుండుగాక. తరువాత శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులను భోజనం చేయించి, చక్కెరతో సమృద్ధమైన పాయసంతో తృప్తిపరచాలి।

Verse 66

द्वादशैव हि सौवर्णीं दक्षिणां प्रददेन्नमेत् । इति कृत्वा व्रतं विप्र प्रीणयित्वा जनार्दनम् ॥ ६६ ॥

దక్షిణగా ఖచ్చితంగా పన్నెండు స్వర్ణముద్రలను ఇచ్చి, తరువాత నమస్కరించాలి. ఈ విధంగా, ఓ విప్రా! వ్రతాన్ని ఆచరించి జనార్దనుని ప్రసన్నం చేయడంతో కర్మ సంపూర్ణమగును।

Verse 67

सौवर्णेन विमानेन याति विष्णोः परं पदम् । पौषस्य कृष्णद्वादश्यां रूपव्रतमुदीरितम् ॥ ६७ ॥

అతడు స్వర్ణమయ విమానంలో आरोహించి విష్ణువின் పరమపదాన్ని పొందుతాడు. పౌష మాసంలోని కృష్ణ ద్వాదశీన ఆచరించవలసిన ‘రూపవ్రతం’ ఇట్లు ప్రకటించబడింది।

Verse 68

दशम्यां विधिवत्स्नात्वा गृह्णीयाद्गोमयं व्रती । श्वेताया वैकवर्णाया अन्तरिक्षगतं द्विज ॥ ६८ ॥

దశమీనాడు విధివిధానంగా స్నానం చేసి వ్రతధారి గోమయాన్ని గ్రహించాలి—ఓ ద్విజా! అది తెల్లని లేదా ఏకవర్ణ ఆవునది కావాలి; అది అపవిత్రస్పర్శలేనట్టు అంతరిక్షస్థమైనదిగా శుద్ధమని భావించబడుతుంది।

Verse 69

अष्टोत्तरशतं तेन पिंडिकाः कल्प्य नारद । शोषयेदातपे धृत्वा पात्रे ताम्रेऽथ मृन्मये ॥ ६९ ॥

హే నారదా! ఆ సిద్ధద్రవ్యంతో అష్టోత్తరశతం చిన్న పిండికలను తయారు చేసి, వాటిని తామ్రపాత్రంలో గానీ మట్టిపాత్రంలో గానీ ఉంచి ఎండలో ఎండబెట్టాలి।

Verse 70

एकादश्यां सोपवासः समभ्यर्च्य विधानतः । सौवर्णीं प्रतिमां विष्णोर्निशायां जागरं चरेत् ॥ ७० ॥

ఏకాదశీనాడు ఉపవాసంతో, విధివిధానంగా శ్రీ విష్ణువును ఆరాధించి; విష్ణువు యొక్క స్వర్ణ ప్రతిమను సమర్పించి/స్థాపించి రాత్రంతా జాగరణ చేయాలి।

Verse 71

सुमंगलैर्गीतवाद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः प्रभाते द्वादश्यां तिलपात्रोपरि स्थिताम् ॥ ७१ ॥

శుభమంగళ గీతాలు, వాద్యాలు, స్తోత్రపఠనం, జపాది ఆచారాలతో; తరువాత ద్వాదశీ ఉదయాన తిలలతో నిండిన పాత్రపై స్థితమైన (ఆమెను/దానిని) పూజించాలి।

Verse 72

अंबुपूर्णे घटे न्यस्य पूजयेदुपचारकैः । ततोऽग्निं नवमुत्पाद्य काष्ठसंघर्षणादिभिः ॥ ७२ ॥

నీటితో నిండిన కలశంలో (దానిని) స్థాపించి, ఉపచారాలతో పూజించాలి. తరువాత కట్టెల రాపిడి మొదలైన విధానాలతో కొత్త అగ్నిని ఉత్పత్తి చేయాలి।

Verse 73

तं समभ्यर्च्य विधिवदेकैकां पिंडिकां सुधीः । होमयेत्सतिलाज्यां च द्वादशाक्षरविद्यया ॥ ७३ ॥

ఆయనను విధివిధానంగా ఆరాధించిన తరువాత, జ్ఞానవంతుడు ద్వాదశాక్షర మంత్రాన్ని జపిస్తూ, తిలమిశ్రిత ఘృతంతో ప్రతి పిండికను ఒక్కొక్కటిగా హోమం చేయాలి।

Verse 74

वैष्णव्याथ च पूरणां च शतमष्टोत्तर ततः । भोजयेत्पायसैर्विप्रान्प्रीत्या सुस्निग्धमानसः ॥ ७४ ॥

తదుపరి వైష్ణవసంబంధమైన ఆచారము మరియు నూట ఎనిమిది పురాణిక అర్పణ/పఠనం పూర్తిచేసి, ప్రీతితో స్నిగ్ధమైన హృదయంతో బ్రాహ్మణులకు పాయసం (క్షీరాన్నం) ఆనందంగా భోజనం పెట్టవలెను।

Verse 75

सहितां च घटेनैव प्रतिमां गुरवऽपेयेत् । विप्रेभ्यो दक्षिणां शक्त्या दत्वा नत्वा विसर्जयेत् । नरो वा यदि वा नारी व्रतं कृत्वैवमादरात् ॥ ७५ ॥

ఘటము (కలశము)తో కూడిన ప్రతిమను గురువుకు సమర్పించవలెను। తరువాత తన శక్తి మేరకు బ్రాహ్మణులకు దక్షిణ ఇచ్చి, నమస్కరించి విసర్జన చేయవలెను। పురుషుడైనా స్త్రీయైనా—ఇలా ఆదరంతో వ్రతం చేసినవాడు…

Verse 76

लभते रूपसौभाग्यं नात्र कार्या विचारणा । सहस्ये शुक्लपक्षे तु सुजन्मद्वादशीव्रतम् ॥ ७६ ॥

అతడు/ఆమె రూపసౌభాగ్యాన్ని పొందుతాడు—ఇందులో సందేహం అవసరం లేదు। సహస్య మాస శుక్లపక్షంలో ‘సుజన్మ-ద్వాదశీ’ వ్రతం ఆచరించవలెను।

Verse 77

स्नात्वा विधानेन गृह्णोयाद्वार्षिकव्रतम् । पीत्वा गश्रृंगवार्यादौ तां च कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ७७ ॥

విధి ప్రకారం స్నానం చేసి వార్షిక వ్రతాన్ని స్వీకరించవలెను। తరువాత మొదట గశృంగాది జలాన్ని ఆచమనం చేసి, ఆ పవిత్రస్థలాన్ని ప్రదక్షిణ కూడా చేయవలెను।

Verse 78

प्रतिमासं ततः शुक्लेद्वादश्यां दानमाचरेत् । घृतप्रस्थं तच्चतुष्कं क्रमाद्वीहेर्यवस्य च ॥ ७८ ॥

ఆపై ప్రతి నెల శుక్లపక్ష ద్వాదశీనాడు దానం ఆచరించవలెను। ఒక ప్రస్థ ఘృతాన్ని దానమిచ్చి, అలాగే క్రమంగా నాలుగు కొలతల చొప్పున బియ్యం మరియు యవమును కూడా దానమివ్వవలెను।

Verse 79

द्विरक्तिकं हेम तिलाढकार्द्धं पयसां घटम् । रौप्यस्य माषमेकं च तृप्तिकृन्मिष्टपक्वकम् ॥ ७९ ॥

రెండు రక్తికాల విలువైన స్వర్ణం, నువ్వుల అర్ధ ఆఢకము, పాలతో నిండిన ఘటం, వెండికి ఒక మాషము, అలాగే తృప్తినిచ్చే మిఠాయి పక్వాన్నం సమర్పించాలి।

Verse 80

छत्रं माषार्धहेम्नश्च प्रस्थं फाणितमुत्तमम् । चंदनं पलिकं वस्त्रं पंचहस्तोन्मितं तनुम् ॥ ८० ॥

ఛత్రం, అర్ధ మాష బరువైన స్వర్ణం, ఉత్తమ ఫాణితం ఒక ప్రస్థం, ఒక పలము చందనం, ఐదు హస్తాల పొడవైన సన్నని వస్త్రం—ఇవన్నీ విధిగా దానం చేయాలి।

Verse 81

एवं तु मासिकं दानं कृत्वा प्राश्य यथाक्रमम् । गोमूत्रं जलमाज्यं वा पक्त्वा शाकं चतुर्विधम् ॥ ८१ ॥

ఇలా మాసిక దానాన్ని చేసి, నియమించిన క్రమంలో భోజనం చేయాలి; గోమూత్రం, నీరు లేదా నెయ్యి इनमें ఏదో ఒకదానితో నాలుగు విధాలుగా కూరలను వండి తగినట్లు సేవించాలి।

Verse 82

दधियुक्तं च यावान्नं तिलाज्यं शर्करान्विताम् । दर्भांबुक्षीरमुदितं प्राशनं प्रतिमासिकम् ॥ ८२ ॥

పెరుగు కలిపిన యవాన్నం, నెయ్యితో నువ్వులు మరియు చక్కెర కలిపినది, అలాగే దర్భజలం మరియు పాలు—ఇలా చెప్పిన ప్రాశనం ప్రతి నెలా ఆచరించవలసినది।

Verse 83

एवं कृतव्रतो वर्षं सौवर्णीं प्रतिमां रवेः । कृत्वा वै ताम्रपात्रस्थां न्यस्याभ्यर्च्य विधानतः ॥ ८३ ॥

ఇలా ఒక సంవత్సరం వ్రతాన్ని ఆచరించి, రవిదేవుని స్వర్ణ ప్రతిమను తయారు చేసి, దానిని తామ్ర పాత్రపై ఉంచి, విధిపూర్వకంగా ప్రతిష్ఠించి సమ్యకంగా ఆరాధించాలి।

Verse 84

गुरवे धेनुसहितां प्रत्यर्प्य प्रणमेत्पुरः । विप्रान्द्रादश संभोज्य तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम् ॥ ८४ ॥

గురువుకు గోవును (తగిన ఉపకరణాలతో సహా) సమర్పించి ఆయన ఎదుట నమస్కరించాలి. తరువాత పన్నెండు బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి వారికి విధిపూర్వక దక్షిణ ఇవ్వాలి.

Verse 85

एवं कृतव्रतो विप्र जन्माप्नोत्युत्तमे कुले । निरोगो धनधान्याढ्यो भवेच्चाविकलेद्रियः ॥ ८५ ॥

హే బ్రాహ్మణా! ఈ విధంగా వ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు ఉత్తమ కులంలో జన్మిస్తాడు; రోగరహితుడై, ధనధాన్యసంపన్నుడై, ఇంద్రియాలు అవికలంగా ఉంటాయి.

Verse 86

माघस्य शुक्लद्वादश्यां शालग्रामशिलां द्विज । अभ्यच्य विधिवद्भक्त्या सुवर्णं तन्मुखे न्यसेत् ॥ ८६ ॥

హే ద్విజా! మాఘమాస శుక్ల ద్వాదశినాడు శాలగ్రామ శిలను విధివిధానంగా భక్తితో ఆరాధించి, దాని ముఖంలో స్వర్ణాన్ని ఉంచాలి.

Verse 87

तां स्थाप्य रौप्यपात्रे तु सितवस्त्रयुगावृताम् । प्रदद्याद्वेदविदुषे तं हि संभोजयेत्ततः ॥ ८७ ॥

దానిని వెండి పాత్రలో స్థాపించి, తెల్ల వస్త్రాల జంటతో కప్పి, వేదవిద్వాంసునికి దానం చేయాలి; అనంతరం ఆ పండితునికి విధిపూర్వకంగా భోజనం పెట్టాలి.

Verse 88

पायसान्नेन खंडाज्यसहितेन हितेन च । एवं कृत्वैकभक्तः सन्विष्णु चिंतनतत्परः ॥ ८८ ॥

చక్కెర (ఖండ) మరియు నెయ్యితో కూడిన హితకరమైన పాయసాన్నాన్ని భుజించాలి. ఇలా చేసి ఆ రోజున ఒక్కసారే భోజనం చేసి, శ్రీ విష్ణు ధ్యానంలో నిమగ్నుడై ఉండాలి.

Verse 89

वैष्णवं लभते धाम भुक्त्वा भोगानिहेप्सितान् । अंत्ये सितायां द्वादश्यां सौवर्णीं प्रतिमां हरेः ॥ ८९ ॥

ఇక్కడ కోరిన భోగాలను అనుభవించిన తరువాత చివరికి వైష్ణవ ధామాన్ని పొందుతాడు. శుక్లపక్షంలోని చివరి ద్వాదశీనాడు శ్రీహరి స్వర్ణ ప్రతిమను అర్పించాలి.

Verse 90

अभ्यर्च्य गंधपुष्पाद्यैर्दद्याद्वेदविदे द्विज । द्विषट्कसंख्यान्विप्रांश्च भोजयित्वा च दक्षिणाम् ॥ ९० ॥

సుగంధాలు, పుష్పాలు మొదలైనవాటితో ఆరాధించి వేదవేత్త ద్విజ బ్రాహ్మణునికి దానం ఇవ్వాలి. పన్నెండు మంది బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టి దక్షిణ కూడా సమర్పించాలి.

Verse 91

दत्वा विसर्जयेत्पश्चात्स्वयं भुंजीत बांधवैः । त्रिस्पृशोन्मीलिनी पक्षवर्द्धिनी वंजुली तथा ॥ ९१ ॥

నియమిత దానం ఇచ్చిన తరువాత విధిగా విసర్జన చేయాలి; ఆపై బంధువులతో కలిసి తానే భోజనం చేయాలి. ఈ వ్రతం త్రిస్పృశా, ఉన్మీలినీ, పక్షవర్ధినీ మరియు వంజులీ అని కూడా పిలుస్తారు.

Verse 92

जया च विजया चैव जयंती चापराजिता । एता अष्टौ सदोपोष्या द्वादश्यः पापहारिकाः ॥ ९२ ॥

జయా, విజయా, జయంతీ, అపరాజితా—ఇవీ (మరియు) ఎనిమిది ద్వాదశీ వ్రతాలు ఎల్లప్పుడూ విధిగా ఉపవాసంతో పాటించాలి; ద్వాదశీ పాపహారిణి.

Verse 93

श्रीनारद उवाच । कीदृशं लक्षणं ब्रह्मन्नेतासां किं फलं तथा । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व याश्चन्याः पुण्यदायिकाः ॥ ९३ ॥

శ్రీనారదుడు పలికెను—ఓ బ్రహ్మన్! వీటి లక్షణం ఏ విధంగా ఉంది, వీటి ఫలం ఏమిటి? అలాగే ఇతర పుణ్యదాయక ఆచారాలన్నిటినీ నాకు వివరించండి.

Verse 94

सूत उवाच । इत्थं सनातनः पृष्टो नारदेन द्विजोत्तमः । प्रशस्य भ्रातरं प्राह महाभागवतं मुनिः ॥ ९४ ॥

సూతుడు పలికెను—నారదుడు ఈ విధంగా ప్రశ్నించగా, ద్విజోత్తముడైన సనాతనుడు, మహాభాగవత ముని, తన సోదరుని ప్రశంసించి పలికెను।

Verse 95

सनातन उवाच । साधु पृष्टं त्वया भ्रातः साधूनां संशयच्छिदा । वक्ष्ये महाद्वादशीनां लक्षणं च फलं पृथक् ॥ ९५ ॥

సనాతనుడు పలికెను—ఓ భ్రాతా, నీవు శుభప్రశ్న అడిగితివి; ఇది సాధువుల సందేహాలను ఛేదించేది. మహాద్వాదశీల లక్షణమును, ఫలమును విడివిడిగా చెప్పెదను।

Verse 96

एकादशी निवृत्ता चेत्सूर्यस्योदयतः पुरा । तदा तु त्रिस्पृशा नाम द्वादशी सा महाफला ॥ ९६ ॥

సూర్యోదయానికి ముందే ఏకాదశీ తిథి ముగిసినచో, ఆ ద్వాదశీ ‘త్రిస్పృశా’ అని పిలువబడును; అది మహాఫలప్రదము।

Verse 97

अस्यामुपोष्य गोविन्दं यः पूजयति नारद । अश्वमेधसहस्रस्य फलं लभते ध्रुवम् ॥ ९७ ॥

ఓ నారదా, ఈ దినమున ఉపవాసముండి గోవిందుని పూజించువాడు నిశ్చయంగా సహస్ర అశ్వమేధ యాగఫలమును పొందును।

Verse 98

यदारुणोदये विद्धा दशम्यैकादशी तिथिः । तदा तां संपरित्यज्य द्वादशीं समुपोषयेत् ॥ ९८ ॥

అరుణోదయ సమయంలో ఏకాదశీ తిథి దశమితో విద్ధమై (మిశ్రమమై) ఉంటే, ఆ ఏకాదశీని విడిచి ద్వాదశీన ఉపవాసంగా ఆచరించవలెను।

Verse 99

तत्रेष्ट्वा वासुदेवाख्यं सम्यक्पूजाविधानतः । राजसूयसहस्रस्य फलमुन्मीलिते लभेत् ॥ ९९ ॥

అక్కడ పూజావిధానమును అనుసరించి వాసుదేవనామక ప్రభువును సమ్యక్గా ఆరాధించినవాడు, జాగరణం పొందినపుడు సహస్ర రాజసూయ యజ్ఞఫలసమానమైన పుణ్యాన్ని పొందును।

Verse 100

यदोदये तु सवितुर्याम्या त्वेकादशीं स्पृशेत् । तदा वंजुलिकाख्यां तु तां त्यक्त्वोपोषयेत्सदा ॥ १०० ॥

కాని సూర్యోదయ సమయంలో యామ్యా తిథి ఏకాదశిని స్పృశిస్తే, అప్పుడు ‘వంజులికా’ అనే ఆ ఏకాదశిని విడిచి, యథోచిత దినమునే ఎల్లప్పుడూ ఉపవాసం చేయవలెను।

Verse 101

अस्यां संकर्षणं देवं गंधाद्यैरुपचारकैः । पूजयेत्सततं भक्त्या सर्वस्याभयदं परम् ॥ १०१ ॥

ఈ వ్రతంలో గంధాద్యుపచారములతో భక్తితో సదా సంకర్షణ దేవుని పూజించవలెను; ఆయన పరముడు, సమస్తులకు అభయప్రదుడు।

Verse 102

एषा महाद्वादशी तु सर्वक्रतुफलप्रदा । सर्वपापहरा प्रोक्ता सर्वसंपत्प्रदायिनी ॥ १०२ ॥

ఈ మహాద్వాదశీ సమస్త క్రతుఫలములను ప్రసాదించును; ఇది సర్వపాపహరమని, సర్వసంపదలను ప్రసాదించునని ప్రకటించబడింది।

Verse 103

कुहूराके यदा वृद्धे स्यातां विप्र यदा तदा । पक्षवर्द्धनिका नाम द्वादशी सा महाफला ॥ १०३ ॥

హే విప్రా! కుహూ మరియు రాకా రెండూ వృద్ధస్థితిలో ఉన్నప్పుడు, ఆ ద్వాదశీ ‘పక్షవర్ధ్ధనికా’ అని పిలువబడుతుంది; అది మహాఫలప్రదం।

Verse 104

तस्यां संपूजयेद्देवं प्रद्युम्नं जगतां पतिम् । सर्वैश्वर्य्यप्रदं साक्षात्पुत्र पौत्रविवर्धनम् ॥ १०४ ॥

ఆ పవిత్ర సందర్భంలో జగత్పతి దేవుడు ప్రద్యుమ్నుని విధివిధానంగా పూజించాలి; ఆయన ప్రత్యక్షంగా సమస్త ఐశ్వర్యాలను ప్రసాదించి పుత్రపౌత్ర వృద్ధిని కలిగిస్తాడు।

Verse 105

यदा तु धवले पक्षे द्वादशी स्यान्मधान्विता । तदा प्रोक्ता जया नाम सर्वशत्रुविनाशिनी ॥ १०५ ॥

శుక్ల పక్షంలో ద్వాదశి మధు (చైత్ర) మాసంతో కలిసి వచ్చినప్పుడు, ఆ వ్రతం ‘జయా’ అని చెప్పబడుతుంది; అది సమస్త శత్రువులను నశింపజేస్తుంది।

Verse 106

अस्यां संपूजयेद्देवमनिरुद्धं रमापतिम् । सर्वकामप्रदं नॄणां सर्वसौभाग्यदायकम् ॥ १०६ ॥

ఈ సందర్భంలో రమాపతి భగవాన్ అనిరుద్ధుని విధివిధానంగా పూజించాలి; ఆయన మనుష్యులకు అన్ని కోరికలను ప్రసాదించి సమస్త సౌభాగ్యాన్ని ఇస్తాడు।

Verse 107

श्रवणर्क्षयुता चेत्स्याद्द्वादशी धवले दले । तदा सा विजया नाम तस्यामचेद्गदाधरम् ॥ १०७ ॥

శుక్ల పక్షంలోని ద్వాదశి శ్రవణ నక్షత్రంతో యుక్తమైతే అది ‘విజయా’ అని పిలవబడుతుంది; ఆ రోజున గదాధరుడు (విష్ణువు)ను పూజించాలి।

Verse 108

सर्वसौख्यप्रदं शश्वत्सर्वभोगपरायणम् । सर्वतीर्थफलं विप्र तां चोपोष्याप्नुयान्नरः ॥ १०८ ॥

హే విప్రా! ఈ వ్రతం నిత్యం సమస్త సుఖాలను ప్రసాదించేది, ధర్మసమ్మత భోగాలకు దారి చూపేది, సమస్త తీర్థఫలాన్ని ఇచ్చేది; దీనికి ఉపవాసం చేస్తే మనిషి ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు।

Verse 109

यदा स्याच्च सिते पक्षे प्राजापत्यर्क्षसंयुता । द्वादशी सा महापुण्या जयंती नामतः स्मृता ॥ १०९ ॥

శుక్లపక్షంలో ప్రాజాపత్య నక్షత్రసంయోగంతో ద్వాదశి వచ్చినప్పుడు, ఆ ద్వాదశి మహాపుణ్యదాయిని; ‘జయంతీ’ అనే నామంతో స్మరించబడుతుంది।

Verse 110

यस्यां समर्च्चयेद्देवं वामनं सिद्धिदं नृणाम् । उपोषितैषा विप्रेंद्र सर्वव्रतफलप्रदा ॥ ११० ॥

హే విప్రేంద్రా! ఆ (జయంతీ) ద్వాదశినాడు ఉపవాసంతో సిద్ధిదాత భగవాన్ వామనుని యథావిధిగా ఆరాధిస్తే, ఈ వ్రతం సమస్త వ్రతఫలప్రదమవుతుంది।

Verse 111

सर्वदानफला चापि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी । यदा तु स्यात्सिते पक्षे द्वादशी जीवभान्विता ॥ १११ ॥

ఈ (వ్రతం) సమస్త దానఫలాన్ని ప్రసాదించి, భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ఇస్తుంది. శుక్లపక్షంలో ద్వాదశి గురు మరియు సూర్య సంయోగంతో ఉన్నప్పుడు అది విశేష ఫలప్రదమవుతుంది।

Verse 112

तदापराजिता प्रोक्ता सर्वज्ञानप्रदायिनी । अस्यां समर्चयेद्देवं नारायणमनामयम् ॥ ११२ ॥

అప్పుడు అది ‘అపరాజితా’ అని ప్రకటించబడింది; అది సమస్త జ్ఞానాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. అందులో నిరామయుడైన భగవాన్ నారాయణుని విధివిధానంగా ఆరాధించాలి।

Verse 113

संसारपाशविच्छित्तिकारकं ज्ञानसागरम् । अस्यास्तूपोषणादेव मुक्तः स्याद्विप्र भोजनः ॥ ११३ ॥

ఇది (ఉపదేశం/పురాణం) సంసార బంధాలను ఛేదించే జ్ఞానసాగరం. దీని స్తూపాన్ని కేవలం పోషించి సంరక్షించినంత మాత్రాన బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టేవాడుకూడా ముక్తుడవుతాడు।

Verse 114

यदा त्वाषाढशुक्लायां द्वादश्यां मैत्रभं भवेत् । तदा व्रतद्वयं कार्य्यं न दोषोऽत्रैकदैवतम् ॥ ११४ ॥

ఆషాఢ శుక్లపక్ష ద్వాదశి మైత్ర నక్షత్రంతో కలిసినప్పుడు, రెండు వ్రతాలనూ ఆచరించాలి; ఈ సంయుక్త విధిలో ఒకే అధిదేవతను గ్రహించినా దోషం లేదు।

Verse 115

श्रवणर्क्षयुतायां च द्वादश्यां भाद्रशुक्लके । ऊर्ज्जे सितायां द्वादश्यामंत्यभे च व्रतद्वयम् ॥ ११५ ॥

భాద్రపద శుక్లపక్ష ద్వాదశి శ్రవణ నక్షత్రంతో యుక్తమైతే, అలాగే ఊర్జ (ఆశ్విన) శుక్లపక్ష ద్వాదశి అంత్య నక్షత్రం (రేవతి)లో పడితే—ఈ రెండు సందర్భాల్లో రెండు వ్రతాలను వేరువేరుగా ఆచరించాలి।

Verse 116

एताभ्योऽन्त्र विप्रेंद्र द्वादश्यामेकभुक्तकम् । निसर्गतः समुद्दिष्टं व्रतं पातकनाशनम् ॥ ११६ ॥

హే విప్రేంద్రా! ఈ వ్రతాలలో ద్వాదశి నాడు ‘ఏకభుక్త’ (ఒక్కసారి భోజనం) వ్రతం స్వభావతః పాపనాశకమని ప్రకటించబడింది।

Verse 117

एकादश्या व्रतं नित्यं द्वादश्याः सहितं यतः । नोद्यापनमिहोद्दिष्टं कर्त्तव्यं जीविताविधि ॥ ११७ ॥

ఏకాదశీ వ్రతం ద్వాదశితో కలిసి నిత్యం ఆచరించవలసినదైనందున, ఇక్కడ ప్రత్యేక ఉద్యాపన (సమాప్తి కర్మ) చెప్పబడలేదు; ఇది జీవితాంతం నియమంగా ఆచరించాలి।

Verse 118

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने पूर्वभागे चतुर्थपादे द्वादशमासस्य द्वादशीव्रतनिरूपणं नामैकविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२१ ॥

ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణంలోని బృహదుపాఖ్యానంలో, పూర్వభాగం చతుర్థ పాదంలో ‘ద్వాదశ మాసాల ద్వాదశీ వ్రత నిరూపణ’ అనే నూట ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।