Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 55

The Exposition of the Dvādaśī Vow for the Twelve Months

Dvādaśī-vrata-nirṇaya and Mahā-dvādaśī Lakṣaṇas

Devanagari script

व्रतं तत्रार्चयेद्धीमानादित्यान्द्वादशापि च । धातामित्रोऽर्यमा पूषा शक्रोंऽशो वरुणो भगः ॥ ५५ ॥

Transliteration

vrataṃ tatrārcayeddhīmānādityāndvādaśāpi ca | dhātāmitro'ryamā pūṣā śakroṃ'śo varuṇo bhagaḥ || 55 ||

Translation

అక్కడ జ్ఞానవంతుడు వ్రతాన్ని సక్రమంగా ఆచరించి, ద్వాదశ ఆదిత్యులను కూడా ఆరాధించాలి—ధాతా, మిత్ర, అర్యమా, పూషా, శక్ర, అంశ, వరుణ, భగ।

Word by Word

• व्रतम्: vow/observance
• व्रतम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (locative adverb)

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन

• धीमान्: the wise person
• धीमान्: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धीमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• आदित्यान्: the Ādityas
• आदित्यान्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन

• द्वादश: twelve
• द्वादश: विशेषण (Numeral qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् संख्याशब्दः; पुंलिङ्गे द्वितीया बहुवचनार्थे (agreeing with आदित्यान्)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अपेक्षार्थक निपात (also/even)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• धाता: Dhātā
• धाता: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: धातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मित्रः: Mitra
• मित्रः: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अर्यमा: Aryaman
• अर्यमा: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: अर्यमन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पूषा: Pūṣā (Pūṣan)
• पूषा: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शक्रः: Śakra (Indra)
• शक्रः: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: शक्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अंशः: Aṃśa
• अंशः: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वरुणः: Varuṇa
• वरुणः: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भगः: Bhaga
• भगः: सम्बोधन/नामनिर्देश (Name in list)
• Type: Noun
• Root: भग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: Dvādaśa-Āditya-vrata

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Adityas
• Dhata
• Mitra
• Aryama
• Pusha
• Shakra (Indra)
• Amsha
• Varuna
• Bhaga

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames vrata as disciplined dharma supported by devatā-arcana, specifically aligning the observance with the solar order (Ādityas) that sustains ṛta, vitality, and rightful conduct.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti here is expressed as reverent worship (arcana) performed with discernment (dhīmān), where devotion is made concrete through honoring specific divine powers that uphold cosmic and social harmony.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects ritual application (kalpa-style practice): during a vrata one performs prescribed arcana to specific devatās—in this case the twelve Ādityas—showing how liturgical lists guide correct worship.