The Exposition of the Pratipadā Vrata for the Twelve Months

Verse 1

नारद उवाच । पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो । मरीचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना ॥ १ ॥

నారదుడు పలికెను—ఓ విభో! పరమేష్ఠి బ్రహ్మ మరిచికి చెప్పినట్లే, మీ ముఖమునుండి నేను సమస్త పురాణసూత్రాన్ని విన్నాను।

Verse 2

अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम् । क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः ॥ २ ॥

ఇప్పుడు, ఓ మహాభాగ! తిథుల కథనాన్ని నాకు క్రమంగా వివరించండి, తద్వారా వ్రతనిర్ణయం స్పష్టమగును।

Verse 3

यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उपासिता । यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम् ॥ ३ ॥

ఏ ఏ మాసంలో ఏ పుణ్య తిథి ఉపాస్యమో, ఏ విధానంతో దానిని భక్తితో ఆచరించాలో—పూజాది కర్మల నియమవిధానమంతా ఇప్పుడు నాకు సంపూర్ణంగా చెప్పండి।

Verse 4

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक् । तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम् ॥ ४ ॥

సనాతనుడు పలికెను—ఓ నారదా, విను; తిథుల వ్రతాలను నేను విడివిడిగా వివరిస్తాను. తిథుల అధిపతుల క్రమానుసారమే నడచుట సర్వసిద్ధులను ప్రసాదించును।

Verse 5

चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमेऽहनि । शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति ॥ ५ ॥

చైత్ర మాసంలో, శుక్లపక్షపు మొదటి దినమున, సూర్యోదయ సమయమున జగద్-బ్రహ్మా సమస్త జగత్తును సృష్టించెను।

Verse 6

वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च । पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः ॥ ६ ॥

సంవత్సరారంభంలో, వసంతారంభంలో, అలాగే బలిరాజ్య సంబంధ కాలంలో కూడా—ప్రతిపద తిథిని సదా ‘పూర్వవిద్ధా’ నియమానుసారమే పండితులు ఆచరించాలి।

Verse 7

तत्र कार्या महाशांतिः सर्वकल्मषनाशिनी । सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी ॥ ७ ॥

అక్కడ మహాశాంతి కర్మను చేయవలెను—అది సమస్త కల్మషాలను నశింపజేసేది, అన్ని ఉపద్రవాలను శమింపజేసేది, కలియుగ దుష్కృతఫలాన్ని హరించేది।

Verse 8

आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी । मंगल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा ॥ ८ ॥

ఇది ఆయుష్షును ప్రసాదించి పుష్టిని కలిగిస్తుంది; ధనమూ సౌభాగ్యమూ వృద్ధి చేస్తుంది. ఇది మంగళకరమూ పవిత్రమూ అయి, ఇహలోక–పరలోక రెండింటి శ్రేయస్సుకు దారి చూపుతుంది।

Verse 9

तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः । पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालंकारभोजनैः ॥ ९ ॥

ఆ కర్మలో ముందుగా అగ్నిస్వరూప దేహధారి బ్రహ్మదేవుని విధివిధానంగా పూజించాలి—పాద్యము, అర్ఘ్యము, పుష్పము, ధూపము, అలాగే వస్త్రములు, ఆభరణములు, భోజనములతో।

Verse 10

होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः । ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक् ॥ १० ॥

హోమములతో, బలి-ఉపహారములతో, అలాగే బ్రాహ్మణ తర్పణములతో; ఆ తరువాత క్రమంగా దేవతలకు ఒక్కొక్కరికి వేరువేరుగా పూజ చేయాలి।

Verse 11

कृत्वोंकार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः । सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये ॥ ११ ॥

ఓంకార నమస్కారము చేసి, కుశతో కూడిన జలం, నువ్వులు, అక్షతలతో; తరువాత ద్విజునికి వస్త్రముతో పాటు స్వర్ణమును దానమివ్వాలి।

Verse 12

दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे । एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम् ॥ १२ ॥

వ్రత సంపూర్తి కోసం వేదవిద్వాంసునికి దక్షిణ ఇవ్వాలి. ఈ ప్రత్యేక పూజావిధానంతో ఈ వ్రతం ‘సౌరి-వ్రతం’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధమవుతుంది।

Verse 13

आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने । विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने ॥ १३ ॥

హే విప్రా, హే మునీ! ఈ వ్రతం అదే రోజున మనుష్యులకు ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదిస్తుంది. హే మునీ! ఇదే తిథిలో విద్యా-ప్రాప్తి కోసం ‘విద్యా-व్రతం’ కూడా విధించబడింది.

Verse 14

तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे । अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये ॥ १४ ॥

‘తిలక’ అనే విధిని శ్రీకృష్ణుడు అజాతశత్రువుకు ఉపదేశించాడు. అది జ్యేష్ఠ మాస శుక్లపక్ష అష్టమి తిథి, సూర్యోదయ సమయంలో, ప్రకటించబడింది.

Verse 15

देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत् । रक्ततन्तुरीधानं गंधधूपविलेपनैः ॥ १५ ॥

దేవోദ്യానంలో పుట్టిన హృద్యమైన కరవీర పుష్పంతో భక్తితో సమర్చన చేయాలి; అలాగే ఎర్ర దారంతో కట్టిన సమిధలు, సుగంధ లేపనాలు మరియు ధూపంతో కూడా పూజించాలి.

Verse 16

प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः । अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् ॥ १६ ॥

మొలకెత్తిన ఏడు ధాన్యాలు, దానిమ్మలు మరియు బీజపూరకాలు (నిమ్మ) తో; అక్షత కలిపిన నీటితో అభ్యక్షణ/చల్లడం చేసి, ఈ విధంగా మంత్రంతో క్షమాపణ కోరుతూ శాంతింపజేయాలి.

Verse 17

करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ । दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय ॥ १७ ॥

హే కరవీరా, హే వృషావాసా! హే భానువల్లభా, నీకు నమస్కారం. నీవు వజ్రధారి ఇంద్రుడు, శివుడు, దుర్గాదేవి మొదలైన దేవతలకు ఎల్లప్పుడూ ప్రియుడవు.

Verse 18

आकृष्णेनेति वेदोक्तमंत्रेणेत्थं क्षमापयेत् । एवं भक्त्या समभ्यर्च्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् ॥ १८ ॥

‘ఆకృష్ణేనేతి’ అని ప్రారంభమయ్యే వేదోక్త మంత్రాన్ని జపించి ఈ విధంగా క్షమాపణ కోరాలి. తరువాత భక్తితో సమ్యగారాధన చేసి, పండిత బ్రాహ్మణునికి దక్షిణ ఇవ్వాలి।

Verse 19

प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत् । नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम् ॥ १९ ॥

ఆపై ప్రదక్షిణ చేసి, తరువాత తన ఇంటికి వెళ్లాలి. నభస్ (భాద్రపద) మాస శుక్ల పక్ష ప్రతిపద నాడు చేసిన ఈ ఆచారం లక్ష్మీ మరియు బుద్ధిని ప్రసాదిస్తుంది।

Verse 20

धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम् । सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज ॥ २० ॥

ఓ ద్విజా! ఈ పరమ వ్రతం ధర్మార్థకామమోక్షాలకు మూలకారణం. సోమవారం నుండి ప్రారంభించి సాడె మూడు నెలలు ఆచరించాలి।

Verse 21

कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः । पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम् ॥ २१ ॥

కార్తిక అమావాస్య రాత్రి వ్రతనిష్ఠతో ఉపవాసం చేయాలి. పౌర్ణమి నాడు శివుని ఆరాధించి, స్వర్ణ-వంశం (బంగారు వెదురు/దండం) సహితంగా అర్పించాలి।

Verse 22

वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम् । दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर ॥ २२ ॥

ఓ మునీశ్వరా! ‘వాయన’ అనే దానం అత్యంత పుణ్యప్రదం, దేవతల ప్రీతిని వృద్ధి చేస్తుంది. ధనవృద్ధి సంకల్పంతో దానిని బ్రాహ్మణునికి ఇవ్వాలి।

Verse 23

भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम् । व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोऽर्च्यते ॥ २३ ॥

భాద్రపద శుక్లపక్ష ప్రతిపదనాడు అత్యంత మహత్తరమైన వ్రతం ఉంది. కొందరు దీనిని ‘మౌన వ్రతం’ అంటారు; ఈ వ్రతంలో శివుని ఆరాధిస్తారు.

Verse 24

नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च । फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश ॥ २४ ॥

మౌనాన్ని ఆచరించేవాడు నైవేద్యాన్ని పదహారు యొక్క మూడింతల పరిమాణంలో వండాలి. అలాగే బ్రాహ్మణునికి పదహారు ఫలాలు, పదహారు పిండి-ఆధారిత వండిన పదార్థాలు దానం చేయాలి.

Verse 25

देवाय षोडशान्यानि भुज्यंते षोडशात्मना । सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित् ॥ २५ ॥

విధానాన్ని తెలిసినవాడు అభిషేకిత కుంభంపై స్థాపించిన స్వర్ణమయ శివుని విధిగా ఆరాధించాలి. తరువాత షోడశాత్మక భావంతో దేవునికి పదహారు ఉపచారాలు సమర్పించి, ప్రసాదంగా తానూ భుజించాలి.

Verse 26

तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत् । इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः ॥ २६ ॥

అది అంతటినీ—ఆవుతో సహా—ఆచార్యునికి సమర్పించాలి. ఓ విప్రా! ఈ విధంగా వ్రతం చేసినవాడు దేవదేవుడైన శూలి (శివుడు) కృపను పొందుతాడు.

Verse 27

चतुर्दशाब्दं देहांतं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत् । आश्विने सितपक्षत्यां कृत्वाशोकव्रतं नरः ॥ २७ ॥

ఆశ్విన శుక్లపక్షంలోని (నియత) తిథినాడు అశోక వ్రతం చేసిన మనిషి పద్నాలుగు సంవత్సరాలు భోగసుఖాలను అనుభవిస్తాడు; దేహాంతంలో శివుని చేరుతాడు.

Verse 28

अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः । अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः ॥ २८ ॥

అక్కడ బ్రాహ్మణులు, ధనం, ధాన్యసమృద్ధితో కూడిన అశోకవృక్షం ఉద్భవిస్తుంది. ఆ స్థలంలో నియమనిష్ఠులు అశోకవృక్షపూజ చేయవలెను।

Verse 29

व्रतांते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः । समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते ॥ २९ ॥

వ్రతాంతంలో పన్నెండవ సంవత్సరంలో అశోకశాఖినికి సంబంధించిన మూర్తిని భక్తితో గురువుకు సమర్పిస్తే శివలోకంలో మహిమ పొందుతాడు।

Verse 30

अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत् । पूर्वाह्णे पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम् ॥ ३० ॥

ఈ ప్రతిపద తిథినే నవరాత్ర వ్రతాన్ని ప్రారంభించాలి. పూర్వాహ్నంలో ఘటస్థాపన చేసి దేవిని పూజించాలి.

Verse 31

अंकुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः । ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम् ॥ ३१ ॥

యవాలతో గోధుమలు కలిపి అంకురారోపణ చేసి, తరువాత ప్రతిదినం ఒక్కసారే భోజనం చేయాలి; అది యాచించకుండా లభించినదై ఉండాలి.

Verse 32

उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम् । मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज ॥ ३२ ॥

యథాశక్తి ఉపవాసం చేసి, పూజ, పాఠం, జపం మొదలైన ఆచారాలు చేయాలి. ఓ ద్విజా, మార్కండేయ పురాణంలో చెప్పబడిన చరిత్రత్రయాన్ని కూడా అనుష్ఠించాలి.

Verse 33

पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता । कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः ॥ ३३ ॥

భోగమూ మోక్షమూ కోరువాడు తొమ్మిది రోజులు దీనిని పఠించాలి. ఆ వ్రతంలో భోజనాది ఆతిథ్యంతో కూడిన కుమారీ పూజ విశేషంగా ప్రశంసనీయం.

Verse 34

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः । जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः ॥ ३४ ॥

ఓ విప్రా! ఈ విధంగా వ్రతాన్ని ఆచరించినవాడు సమస్త సిద్ధుల నివాసమై నిలుస్తాడు. దుర్గాదేవి ప్రసాదంతో భూమిపై అట్లే అవుతుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.

Verse 35

अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत् । विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम् ॥ ३५ ॥

తర్వాత ఊర్జ (ఆశ్విన) మాస శుక్లపక్షంలో నవరాత్రి విధించిన వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. విశేషంగా ‘అన్నకూట’ అనే నైవేద్యాన్ని చేయాలి; అది శ్రీ విష్ణువు ప్రీతిని పెంచుతుంది.

Verse 36

सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये । कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने ॥ ३६ ॥

సర్వార్థసిద్ధి కోసం గోవర్ధన సమర్చనలో అన్నకూటాన్ని తప్పక చేయాలి—అన్ని రకాల వంటకాలు, పాకాలు మరియు పాలతో చేసిన సమస్త పదార్థాలతో.

Verse 37

सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम् । समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात् ॥ ३७ ॥

సాయంకాలం గోవులతో కలిసి శ్రీమద్ గోవర్ధనధారి, ధరాధర ప్రభువును విధివిధానంగా సమర్చించాలి. తరువాత దక్షిణా అర్పించి భోగమూ మోక్షమూ పొందాలి.

Verse 38

अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम् । नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम् ॥ ३८ ॥

ఇప్పుడు మార్గశీర్ష మాస కృష్ణపక్ష తిథిలో అనుత్తమమైన ధనవ్రతాన్ని ఆచరించాలి. రాత్రివేళ విష్ణువును హోమాలతో కూడి ఆరాధించి, స్వర్ణ ప్రతిమ/హవిని అగ్నిలో ఆహుతి చేసి అర్పించాలి।

Verse 39

रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत् । एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि ॥ ३९ ॥

ఎర్ర వస్త్రాల జతను (ఆవరణంగా) ద్విజ బ్రాహ్మణునికి సమర్పించాలి. ఇలా చేసినవాడు భూమిపై ధనధాన్యాలతో సమృద్ధుడవుతాడు।

Verse 40

वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते । पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः ॥ ४० ॥

అగ్నిచేత పాపాలు దగ్ధమైనవాడు విష్ణులోకంలో గౌరవింపబడతాడు. పౌష మాస శుక్ల ప్రతిపదన భక్తితో భానువు (సూర్యుడు)ను ఆరాధిస్తే అటువంటి పుణ్యం లభిస్తుంది।

Verse 41

एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात् । माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम् ॥ ४१ ॥

ఏకభక్త వ్రతాన్ని ఆచరించే మానవుడు భానులోకాన్ని (సూర్యలోకం) పొందుతాడు. మాఘ మాస శుక్లపక్ష మొదటి రోజున సాక్షాత్ మహేశ్వరస్వరూపుడైన అగ్నిని ఆరాధించాలి।

Verse 42

समभ्यर्च्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि । अथ फाल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम् ॥ ४२ ॥

విధి ప్రకారం సమ్యకంగా ఆరాధిస్తే భూమిపై సమృద్ధి కలుగుతుంది. తరువాత ఫాల్గుణ మాస శుక్లపక్ష ఆరంభంలో దేవదేవుడైన దిగంబర ప్రభువును పూజించాలి।

Verse 43

धूलिधूसरसर्वांगं जलैरुक्षेत्समंततः । कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः ॥ ४३ ॥

దూళితో కప్పబడిన సర్వాంగమున్నవానిని అన్ని వైపులా నీటితో ప్రోక్షించాలి. ఇలాంటి సాధారణ లోకిక సేవాకర్మంతో కూడ మహేశ్వరుడు (శివుడు) సంతుష్టుడవుతాడు.

Verse 44

स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः । वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम् ॥ ४४ ॥

భక్తితో విధివిధానంగా విశ్వవిహారిణి శ్రీ విష్ణువును సమ్యక్‌గా ఆరాధించినప్పుడు—ప్రత్యేకంగా వైశాఖ మాస శుక్లపక్షాది దినాలలో—ఆయన స్వసాయుజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు.

Verse 45

समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती । एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम् ॥ ४५ ॥

విధివిధానంగా పూజ చేసి భక్తిశీల స్త్రీ బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి. ఈ విధంగా పవిత్ర శుక్లపక్షాది తిథిలో ఆమె జగద్గురు బ్రహ్మను గౌరవిస్తుంది.

Verse 46

विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः । स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ४६ ॥

విష్ణువుతో సహితుడైన బ్రహ్మ—సర్వలోకాధిపతులకూ అధిపతి—భక్తునికి తన స్వసాయుజ్యాన్ని ప్రసాదిస్తాడు. అది పొందినవాడు సంపూర్ణ సిద్ధిని పొందుతాడు.

Verse 47

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम । व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च ॥ ४७ ॥

ఓ ద్విజోత్తమా! ఈ విధంగా పన్నెండు మాసాల ప్రతిపద తిథుల్లో ఆచరించవలసిన వ్రతాలను నీకు చెప్పాను; అవి భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ ప్రసాదిస్తాయి.

Verse 48

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते । भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम् ॥ ४८ ॥

ఈ సమస్త వ్రతాలలో బ్రహ్మచర్యాచరణం విధిగా నిర్దేశించబడింది. భోజన విషయమున సాధారణ నియమముగా హవిష్యాన్నము—సరళ యజ్ఞీయ ఆహారము—సూచించబడింది.

Verse 49

इति श्रीबृहन्ननारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासप्रतिपद्व्रतनिरूपणं नाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ ११० ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణము పూర్వభాగమున, బృహదుపాఖ్యానమున, చతుర్థ పాదమున ‘ద్వాదశమాస ప్రతిపదా వ్రత నిరూపణ’ అను నామముగల నూటపదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది.