Adhyaya 48: The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे प्राकृतवैकृतसर्गो नाम सप्तचत्वारिंशोऽध्यायः । अष्टचत्वारिंशोऽध्यायः— क्रौष्टुकिरुवाच— समासात् कथिता सृष्टिः सम्यग् भगवता मम । देवादीनां भवं ब्रह्मन् विस्तरात्तु ब्रवीहि मे ॥

ఇట్లు శ్రీ మార్కండేయ పురాణంలో ‘ప్రాకృత మరియు వైకృత సృష్టి’ అనే నలభై ఏడవ అధ్యాయం ముగిసింది. నలభై ఎనిమిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమవుతుంది. క్రౌష్టుకి అన్నాడు— ‘భగవంతుడు నాకు సృష్టిని సంక్షేపంగా సరిగ్గా వివరించాడు. ఓ బ్రాహ్మణా, దేవతలు మొదలైనవారి ఉద్భవాన్ని విస్తారంగా చెప్పుము.’

Verse 2

मार्कण्डेय उवाच कुशलाकुशलैर्ब्रह्मन् भाविता पूर्वकर्मभिः । ख्याता तथा ह्यनिर्मुक्ताः प्रलये ह्युपसंहृताः ॥

మార్కండేయుడు అన్నాడు—హే బ్రాహ్మణా, ప్రాణులు పూర్వకర్మలచే—శుభాశుభ కర్మలచే—ఆకృతిపొందుతారు; అందువల్లనే వారు అట్లే ప్రసిద్ధి చెందుతారు. ఆ సంస్కారబంధం నుండి వారు విముక్తులు కారు; ప్రళయకాలంలో నిశ్చయంగా అందులోనే లయమవుతారు.

Verse 3

देवाद्याः स्थावरान्ताश्च प्रजा ब्रह्मंश्चतुर्विधाः । ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसास्तदा ॥

హే బ్రాహ్మణా, దేవతలతో మొదలుకొని స్థావరాల వరకు ఉన్న సృష్టి నాలుగు విధాలుగా ఉండేది. బ్రహ్మ సృష్టికార్యాన్ని నిర్వహిస్తున్నప్పుడు, వారు మనోజులు—మనసునుండి పుట్టిన జీవులుగా—ప్రకటించారు.

Verse 4

ततो देवासुरान् पितॄन् मानुषांश्च चतुष्टयम् । सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ॥

అనంతరం ప్రజాపతి దేవులు, అసురులు, పితృలు, మనుష్యులు—ఈ నాలుగు వర్గాలను సృష్టించాలని కోరుతూ—తన స్వయాన్ని ఆ కార్యంలో నియోగించాడు.

Verse 5

युक्तात्मनस्तमोमात्रा उद्रिक्ता भूत्त् प्रजापतेः । सिसृक्षोर्जघनात् पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ॥

సృష్టికార్యంలో నిమగ్నమైన ప్రజాపతిలో తమోగుణం ప్రబలంగా ఉండటంతో, ఆయన పృష్ఠభాగం నుండి మొదట అసురులు జన్మించారు.

Verse 6

उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनुम् । सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत ॥

తర్వాత ఆయన తమోమయంగా ప్రధానమైన ఆ దేహాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆయన ఆ దేహాన్ని త్యజించిన వెంటనే, క్షణమాత్రంలో రాత్రి ఉద్భవించింది.

Verse 7

अन्यां तनुमुपादाय सिसृक्षुः प्रीतिमाप सः । सत्त्वोद्रेकास्ततो देवा मुखतस्तस्य जज्ञिरे ॥

తర్వాత ఆయన మరొక దేహాన్ని ధరించి, సృష్టి చేయదలచి ప్రసన్నుడయ్యాడు. అప్పుడు సత్త్వప్రధానంగా ఆయన ముఖమునుండి దేవతలు జన్మించారు.

Verse 8

उत्ससर्ज च भूतेशस्तनुं तामप्यसौ विभुः । सा चापविद्धा दिवसṃ सत्त्वप्रायमजायत ॥

ఆ భూతముల మహేశ్వరుడు ఆ దేహమును కూడా విడిచెను. అది విడిచినపుడు సత్త్వప్రధానమైన ‘దినము’ ఉద్భవించింది.

Verse 9

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततोऽन्यां जगृहे तनुम् । पितृवन्मन्यमानस्य पितरस्तस्य जज्ञिरे ॥

అనంతరం ఆయన కేవలం సత్త్వమయమైన మరొక దేహాన్ని ధరించాడు. పితృభావంతో మనసులో సంకల్పించగానే ఆయన నుండి పితృదేవతలు జన్మించారు.

Verse 10

सृष्ट्वा पितॄन् उत्ससर्ज तनुं तामपि स प्रभुः । सा चोत्सृष्टाभवत् सन्ध्या दिवानक्तान्तरस्थिताः ॥

పితృలను సృష్టించిన తరువాత ఆ ప్రభువు ఆ దేహమును కూడా విడిచెను. అది విడుదలైనపుడు దినరాత్రుల మధ్య నిలిచే ‘సాయంసంధ్య’ ఉద్భవించింది.

Verse 11

रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजेऽथ स प्रभुः । ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः ॥

తర్వాత ఆ ప్రభువు రజోమయమైన మరొక దేహాన్ని ధరించాడు. దానినుండి రజస్సు పరిమాణముచే జన్మించిన మనుష్యులు ఉద్భవించారు.

Verse 12

सृष्ट्वा मनुष्याञ् स विभुरुत्ससर्ज तनुं ततः । ज्योत्स्ना समभवत् सा च नक्तान्तेऽहर्मुखे च या ॥

మనుష్యులను సృష్టించిన ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు తరువాత ఒక దేహాన్ని విడిచిపెట్టాడు. ఆ దేహం నుండి జ్యోత్స్న (చంద్రప్రకాశం) ఉద్భవించింది; అది రాత్రి అంత్యంలో మరియు దినారంభంలో ప్రకాశిస్తుంది.

Verse 13

इत्येतास्तनवस्तस्य देवदेवस्य धीमतः । ख्याता रात्र्यहनी चैव सन्ध्या ज्योत्स्ना च वै द्विज ॥

ఇలా దేవాధిపతి అయిన ఆ జ్ఞానవంతుడైన ప్రభువు యొక్క దేహాలు ప్రకటించబడ్డాయి—పగలు-రాత్రి, సంధ్య, మరియు జ్యోత్స్న, ఓ ద్విజా.

Verse 14

ज्योत्स्ना सन्ध्या तथैवाह—सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् । तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मात् त्रियामिका ॥

జ్యోత్స్న, సంధ్య, అలాగే పగలు—ఈ మూడు సత్త్వప్రధానమని చెప్పబడుతున్నాయి. రాత్రి మాత్రం తమోప్రధానం; అందుకే దానిని ‘త్రియామా’ (మూడు యామాలు) అని అంటారు.

Verse 15

तस्माद् देवा दिवा रात्रावसुरास्तु बलान्विताः । ज्योत्स्नागमे च मनुजाः सन्ध्यायां पितरस्तथा ॥

అందువల్ల పగలు దేవతలు బలవంతులు, రాత్రి అసురులు బలవంతులు. జ్యోత్స్న వచ్చినప్పుడు మనుష్యులు (బలవంతులు), సంధ్య సమయంలో పితృదేవతలు కూడా అలాగే (బలవంతులు).

Verse 16

भवन्ति बलिनोऽधृष्या विपक्षाणां न संशयः । तद्विपर्यमासाद्य प्रयान्ति च विपर्ययम् ॥

వారు తమ ప్రత్యర్థులకు బలవంతులుగా, అజేయులుగా మారుతారు—ఇందులో సందేహం లేదు. కానీ విరుద్ధ కాలం వచ్చినప్పుడు వారికీ కూడా పరివర్తనం/విపర్యయం కలుగుతుంది.

Verse 17

ज्योत्स्नो रात्र्यहनी सन्ध्या चत्वार्येतानि वै प्रभोः । ब्रह्मणस्तु शरीराणि त्रिगुणोपश्रितानि तु ॥

చంద్రప్రకాశం, రాత్రి-పగలు, సంధ్య—ఈ నాలుగూ నిజంగా ప్రభువు యొక్క దేహాలు; ఇవి బ్రహ్మదేవుని దేహాలే, త్రిగుణాలపై ఆధారపడినవి।

Verse 18

चत्वार्येतान्यथोत्पाद्य तनुमन्यां प्रजापतिः । रजस्तमोमयीं रात्रौ जगृहे क्षुत्तृडन्वितः ॥

ఈ నాలుగును సృష్టించిన తరువాత ప్రజాపతి రాత్రివేళ రజస్సు-తమస్సులతో నిర్మితమైన మరో దేహాన్ని ధరించాడు; అది ఆకలి, దాహాలతో యుక్తమైంది।

Verse 19

तदन्धकारे क्षुत्क्षामानसृजद् भगवानजः । विरूपान् श्मश्रुलानत्तुमारब्धास्ते च तां तनुम् ॥

ఆ అంధకారంలో భగవాన్ అజుడు (అజన్ముడు) ఆకలిచేత క్షీణించిన, వికృతాకారమైన, గడ్డమున్న జీవులను సృష్టించాడు; వారు ఆ దేహాన్ని భక్షించుటకు పూనుకున్నారు।

Verse 20

रक्षाम इति तेभ्योऽन्ये य ऊचुस्ते तु राक्षसाः । खादाम इति ये चोचुस्ते यक्षा यक्षणात् द्विज ॥

వారిలో ‘రక్షిద్దాం’ అని చెప్పినవారు రాక్షసులయ్యారు. ‘తిందాం’ అని చెప్పినవారు యక్షులయ్యారు—భక్షణక్రియ వల్లనే ఆ నామం, ఓ ద్విజా।

Verse 21

तान् दृष्ट्वा ह्यप्रियेनास्य केशाः शीर्यन्त वेधसः । समारोहणहीनाश्च शिरसो ब्रह्मणस्तु ते ॥

వారిని చూసి స్రష్ట అయిన వేదహసునకు అసంతృప్తి కలిగింది, అతని కేశాలు రాలిపోయాయి; అందువల్ల బ్రహ్మదేవుని ఆ శిరస్సులు కేశరహితంగా (ముండగా) అయ్యాయి।

Verse 22

सर्पणात्तेऽभवन् सर्पा हीनत्वादहयः स्मृताः । सर्पान् दृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्ममे ॥

వారి సర్పణగతివల్ల వారు ‘సర్పులు’ అయ్యారు; మరియు భూమికి దగ్గరగా ఉండే నీచస్థితివల్ల వారు ‘అహయః’ అని స్మరించబడతారు. ఆ సర్పులను చూసి అతడు కోపంతో కోపస్వభావముగల జీవులను సృష్టించాడు.

Verse 23

वर्णेन कपिलेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः । ध्यायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः ॥

ఆ భయంకరమైన పింగళవర్ణ జీవులు మాంసాహారులయ్యారు. తరువాత అతడు గోవును ధ్యానించగా, అతని కుమారులుగా గంధర్వులు జన్మించారు.

Verse 24

जज्ञिरे पिबतो वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः । अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ॥

అతడు వాణిని నెమరు వేసి ‘తాగినట్లు’ అయినప్పుడు వారు జన్మించారు; అందువల్ల వారు ‘గంధర్వులు’ అని స్మరించబడతారు. ఈ ఎనిమిది దివ్య యోనులు (వర్గాలు) సృష్టించబడిన తరువాత, భగవాన్ యథాక్రమంగా ముందుకు సాగాడు.

Verse 25

ततः स्वदेहतोऽन्यानि वयांसि पशवोऽसृजत् । मुखतोऽजाः ससर्जाथ वक्षसश्चावयोऽसृजत् ॥

తర్వాత అతడు తన స్వశరీరమునుండి ఇతర పక్షులు, పశువులను సృష్టించాడు. తన ముఖమునుండి మేకలను, తన వక్షస్థలమునుండి గొర్రెలను సృష్టించాడు.

Verse 26

गावश्चैवोदराद् ब्रह्मा पार्श्वाभ्याञ्च विनिर्ममे । पद्भ्याञ्चाश्वान् स मातङ्गान् रासबान् शशकान् मृगान् ॥

మరియు బ్రహ్మా తన ఉదరమునుండి, తన పార్శ్వముల నుండికూడా, ఆవులను సృష్టించాడు. తన పాదముల నుండీ అతడు గుర్రాలు, ఏనుగులు, గాడిదలు, కుందేళ్లు, జింకలు/మృగాలను పుట్టించాడు.

Verse 27

उष्ट्रानश्वतरांश्चैव नानारूपाश्च जातयः । ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे ॥

ఒంటెలు, ఖచ్చరములు మరియు మరెన్నో విధాలైన విభిన్న రూపాలు సృష్టింపబడినవి. ఆయన కేశముల నుండే ఫలమూలధారిణ్యైన ఔషధి వనస్పతులు జన్మించెను.

Verse 28

एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा ह्ययजच्चाध्वरे विभुः । तस्मादादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखे तदा ॥

ఇట్లు పశువులను మరియు ఔషధి వనస్పతులను సృష్టించి ప్రభువు విధిపూర్వకంగా యజ్ఞాన్ని ఆచరించెను. అందువల్ల కల్పారంభమున, అనగా త్రేతాయుగ ప్రారంభముననే, ఈ యజ్ఞక్రమము ప్రవృత్తమైంది.

Verse 29

गौरजः पुरुषो मेषो अश्वाश्वतरगर्दभाः । एतान् ग्राम्यान् पशूनाहुरारण्यांश्च निबोध मे ॥

ఆవు, మేక, మనుష్యుడు, గొర్రెపొట్టేలు, గుర్రము, ఖచ్చరము, గాడిద—ఇవన్నీ గృహ్య (గ్రామ్య) పశువులని ప్రకటించబడినవి. ఇక అడవి పశువులను నా నుండి గ్రహించుము.

Verse 30

श्वापदं द्विखुरं हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः । औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः ॥

హింసక మృగములు, ద్విఖుర జంతువులు, ఏనుగులు, వానరములు; ఐదవ వర్గము పక్షులు. ఆరవ వర్గము జలచరములు; ఏడవ వర్గము సర్పాది సరిసృపములు/సర్పణజీవులు అని చెప్పబడెను.

Verse 31

गायत्रीञ्च ऋचञ्चैव त्रिवृत् सोमं रथन्तरम् । अग्निष्टोमञ्च यज्ञानां निर्ममे प्रथमांमुखात् ॥

ఆయన తన ప్రధాన ముఖమునుండి గాయత్రీను, ఋక్మంత్రాలను, త్రివృత్‌ను, సోమాన్ని, రథంతరాన్ని, మరియు యజ్ఞములలో అగ్నిష్టోమాన్ని సృష్టించెను.

Verse 32

यजूṃषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । बृहत्साम तथोकथञ्च दक्षिणादसृजन्मुखात् ॥

ఆయన దక్షిణ ముఖమునుండి యజుః మంత్రములు, త్రిష్టుభ్ ఛందస్సు, పంచదశ-స్తోమము, బృహత్ సామగానం మరియు యజ్ఞదక్షిణా ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 33

सामानि जगतीच्छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा । वैरूपमतिरात्रञ्च निर्ममे पश्चिमान्मुखात् ॥

ఆయన పశ్చిమ ముఖమునుండి సామగానములు, జగతీ ఛందస్సు, పంచదశ-స్తోమము, అలాగే వైరూప (స్తోమ/గానరూపము) మరియు అతిరాత్ర (రాత్రి పొడవునా సోమయాగము) నిర్మించబడెను.

Verse 34

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामाणमेव च । अनुष्टुभं सवैराजमुत्तरादसृजन्मुखात् ॥

ఆయన ఉత్తర ముఖమునుండి అథర్వవేదము, ఏకవింశ (ఇరవై ఒకటి-స్తోమము), ఆప్తోర్యామ యాగము, అనుష్టుభ్ ఛందస్సు మరియు వైరాజ (స్తోమ/గానరూపము) ప్రాదుర్భవించెను.

Verse 35

विद्युतोऽशनिमेघाश्च रोहितेन्द्रधनूंषि च । वयांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान् विभुः ॥

కల్పారంభమున సర్వవ్యాపి భగవానుడు విద్యుత్తు, గర్జన, మేఘములు, అరుణ కాంతి మరియు ఇంద్రధనుస్సులు, వర్షము, అలాగే పక్షులను సృష్టించెను.

Verse 36

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे । सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरपितॄन् प्रजाः ॥

ఆయన అవయవములనుండి ఉత్తమ-అధమ భేదముతో జీవులు జన్మించిరి. మొదట దేవులు, అసురులు, పితృదేవతలు, ప్రజలు అనే చతుర్వర్గమును సృష్టించి, తరువాత మరింత సృష్టి కొనసాగించెను.

Verse 37

ततोऽसृजत स भूतानि स्थावराणि चराणि च । यक्षान् पिशाचान् गन्धर्वांस्तथैवाप्सरसांगणान् ॥

అప్పుడు ఆయన స్థావరములు, జంగమములు అనే రెండు విధాల భూతములను సృష్టించాడు—యక్షులు, పిశాచులు, గంధర్వులు, అలాగే అప్సరసల గణములు కూడా।

Verse 38

नरकिन्नररक्षांसि वयः पशुमृगोरगान् । अव्ययं च व्ययं चैव यदिदं स्थाणुजङ्गमम् ॥

మనుష్యులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు, అడవి మృగాలు, సర్పాలు—స్థావర-జంగమంగా ఉన్నదంతా—అన్నిటినీ ఆయన సృష్టించాడు; క్షరమూ అక్షరమూ రెండింటినీ।

Verse 39

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टेः प्रतिपेदिरे । तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः ॥

పూర్వ సృష్టిలో ఆ భూతాలు ఏ కర్మాలను ఆశ్రయించాయో, పునఃపునః సృష్టింపబడుతూ కాలకాలమున అదే ప్రవృత్తులను మళ్లీ స్వీకరిస్తాయి।

Verse 40

हिंस्त्राहिंस्त्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मावृतानृते । तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते ॥

హింస-అహింస, మృదుత్వం-క్రూరత్వం, ధర్మం-అధర్మం, సత్యం-అసత్యం—ఏ భావస్థితులచే వారు సంస్కృతులై ఉన్నారో, ఆ ప్రకారమే భూతాలు ప్రవర్తిస్తాయి; అందుచేత అదే ప్రవృత్తి ప్రతి ఒక్కరికీ ప్రీతికరమవుతుంది।

Verse 41

इन्द्रियार्तेषु भूतेषु शरीरेषु च स प्रभुः । नानात्वं विनियोगञ्च धातैव व्यदधात् स्वयम् ॥

ఇంద్రియవిషయాలలో, భూతతత్త్వాలలో, శరీరాలలో—ఆ ప్రభువు, ధాతృడు—తానే వైవిధ్యాన్ని మరియు కార్యాల నిర్దిష్ట విభజనను స్థాపించాడు।

Verse 42

नाम रूपञ्च भूतानां कृत्यानाञ्च प्रपञ्चनम् । वेदशब्देभ्य एवाऽऽदौ देवादीनाञ्चकार सः ॥

ఆదిలో ఆయన వేదధ్వనులనే ఆధారంగా చేసుకొని జీవుల నామరూపాల విస్తృత ప్రకటనను సృష్టించాడు; దేవాదుల నుండి ప్రారంభమయ్యే కర్మకాండ/క్రియావిధుల క్రమాన్ని కూడా స్థాపించాడు।

Verse 43

ऋषीणां नामधेयानि याश्च देवेषु सृष्टयः । शर्वर्यन्ते प्रसूतानामन्येषाञ्च ददाति सः ॥

ఆయన ఋషుల పేర్లను నియమిస్తాడు, దేవులలో నానావిధ సృష్టులను కూడా నియోజిస్తాడు; అలాగే ‘శర్వరీ’ వంశంలో పుట్టినవారికీ ఇతరులకీ నామ-స్థానాదులను ప్రసాదిస్తాడు।

Verse 44

यथार्तावृतुलिङ्गानि नानारूपाणि पर्यये । दृश्यन्ते तानि तान्येव तथा भावाः युगादिषु ॥

ఋతువుల ప్రత్యేక లక్షణాలు అనేక రూపాలలో క్రమంగా ప్రత్యక్షమవుతాయి—అవే మళ్లీ మళ్లీ—అలాగే యుగారంభాలలో భావాలు, స్థితులు పునరావృతమవుతాయి।

Verse 45

एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । शर्वर्यन्ते प्रबुद्धस्य कल्पे कल्पे भवन्ति वै ॥

అవ్యక్తం నుండి ఉద్భవించిన బ్రహ్మకు ఇలాంటి సృష్టులే జరుగుతాయి; ఆయన మేల్కొన్నప్పుడు ప్రతి కల్పంలో—కల్పానికల్పం—అవే ప్రత్యక్షమవుతాయి।