Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Adhyaya 48The Emanation of Beings from Brahma: Night, Day, Twilight, and the Orders of Creation

रजोमात्रात्मिकामन्यां तनुं भेजेऽथ स प्रभुः ।

ततो मनुष्याः सम्भूता रजोमात्रासमुद्भवाः ॥

rajomātrātmikām anyāṃ tanuṃ bheje 'tha sa prabhuḥ |

tato manuṣyāḥ sambhūtā rajomātrā-samudbhavāḥ ||

తర్వాత ఆ ప్రభువు రజోమయమైన మరొక దేహాన్ని ధరించాడు. దానినుండి రజస్సు పరిమాణముచే జన్మించిన మనుష్యులు ఉద్భవించారు.

रजः-मात्र-आत्मिकाम्consisting solely of rajas
रजः-मात्र-आत्मिकाम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootrajas (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + ātmikā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; tatpuruṣa ‘rajo-mātra-ātmikā’ = ‘having the nature of only rajas’; viśeṣaṇa of ‘tanum’
अन्याम्another
अन्याम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootanya (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana; viśeṣaṇa of ‘tanum’
तनुम्body/form
तनुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottanu (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā (2nd), Ekavacana
भेजेtook/assumed
भेजे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhaj (धातु)
FormLiṭ lakāra (लिट्, perfect), Prathama puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada; sense ‘took/assumed’
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormAvyaya; discourse particle (निपात) ‘then/now’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana; pronoun
प्रभुःthe lord
प्रभुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprabhu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Ekavacana
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
FormAvyaya; adverb ‘then/from that’
मनुष्याःhumans
मनुष्याः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmanuṣya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana
सम्भूताःarisen/produced
सम्भूताः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-√bhū (धातु)
FormKta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; predicate of ‘manuṣyāḥ’
रजः-मात्र-समुद्भवाःoriginating solely from rajas
रजः-मात्र-समुद्भवाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootrajas (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक) + samudbhava (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (1st), Bahuvacana; tatpuruṣa: ‘rajo-mātra’ (only rajas) qualifying ‘samudbhava’ (origin); adjective of ‘manuṣyāḥ’
Mārkaṇḍeya speaking

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Prajāpati (Brahmā)
Guṇa theoryOrigin of humansRajasCosmology

FAQs

Human nature is characterized as rājasic—driven by activity, desire, and striving—implying that ethical cultivation involves refining rajas toward sattva and restraining tamas.

Sarga: guṇa-based origin of the human class, completing the fourfold scheme alongside asuras, devas, and pitṛs.

Rajas as the human root indicates a mediating role: humans can descend into tamas or ascend into sattva through discipline, knowledge, and dharma.