Adhyaya 25: Madālāsā’s Return, Royal Succession, and the First Teaching to Vikrānta

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे मदालसाप्राप्तिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः पञ्चविंशोऽध्यायः । जड उवाच आगम्य स्वपुरं सोऽथ पित्रोः सर्वमशेषतः । कथयामास तन्वङ्गी यथा प्राप्ता पुनर्मृता ॥

శ్రీమార్కండేయ పురాణంలో ‘మదాలసా ప్రాప్తి’ అనే ఇరవై నాలుగవ అధ్యాయం ముగిసింది; ఇక ఇరవై ఐదవ అధ్యాయం ప్రారంభం. జడుడు అన్నాడు—తన నగరానికి వచ్చి, ఆ సన్నని అవయవాల స్త్రీ మరణించినప్పటికీ ఎలా తిరిగి లభించిందో సహా సమస్తాన్ని తల్లిదండ్రులకు పూర్తిగా వివరించాడు।

Verse 2

ननাম सा च चरणौ श्वश्रूश्वशुरयोः शुभा । स्वजनञ्च यथापूर्वं वन्दनाश्लेषणादिभिः ॥

ఆ శుభమయి స్త్రీ అత్తమామల పాదాల వద్ద నమస్కరించింది; అలాగే తన బంధువులను కూడా మునుపటిలాగే నమస్కారాలు, ఆలింగనాలు మొదలైనవాటితో అభివాదం చేసింది।

Verse 3

पूजयामास तन्वङ्गी यथान्यायं यथावयः । ततो महोत्सवो जज्ञे पौराणां तत्र वै पुरे ॥

ఆ సన్నని అవయవాల స్త్రీ ధర్మానుసారం, వయస్సు-పెద్దరికం ప్రకారం అందరినీ యథోచితంగా గౌరవించింది। అప్పుడు ఆ నగరంలో ప్రజల మధ్య మహోత్సవం ఏర్పడింది।

Verse 4

ऋतध्वजश्च सुचिरं तया रेमे सुमध्यया । निर्झरेषु च शैलानां निम्नगापुलिनेṣu च ॥

అప్పుడు ఋతధ్వజుడు ఆ సన్ననడుము గల స్త్రీతో దీర్ఘకాలం పర్వత జలపాతాల వద్ద, నదీ తీరాలపై క్రీడించెను।

Verse 5

काननेṣu च रम्येषु तथैवोपवनेṣu च । पुण्यक्षयं वाञ्छमाना सापि कामोपभोगतः ॥

మరియు ఆమె కూడా మనోహర వనాలలోను, విహారవనాలలోను, కామభోగాసక్తితో ‘పుణ్యక్షయం’ కోరెను।

Verse 6

सह तेनातिकान्तेन रेमे रम्यासु भूमिषु । ततः कालेन महता शत्रुजित् स नराधिपः ॥

ఆమె ఆ అత్యంత సుందరుడైన పురుషునితో కలిసి మనోహర ప్రాంతాలలో ఆనందించెను. తరువాత మహాకాలం గడిచినపై ఆ శత్రుజిత్ రాజు…

Verse 7

सम्यक् प्रशास्य वसुधां कालधर्ममुपेयिवान् । ततः पौराः महात्मानं पुत्रं तस्य ऋतध्वजम् ॥

అతడు భూమిని సమ్యకుగా పాలించి కాలధర్మం (మరణం) పొందెను. అప్పుడు పౌరులు అతని మహాత్మ కుమారుడైన ఋతధ్వజుని వైపు [వచ్చిరి]…

Verse 8

अभ्यषिञ्चन्त राजानमुदाराचारचेष्टितम् । सम्यक् पालयतस्तस्य प्रजाः पुत्रानिवौरसान् ॥

శీలాచారములు మహత్తరమైన వానిని వారు రాజుగా అభిషేకించిరి. అతడు వారిని సమ్యకుగా రక్షించుచు, ప్రజలను తన స్వజాత కుమారులవలె ప్రియంగా భావించెను।

Verse 9

मदालसायाः सञ्जज्ञे पुत्रः प्रथमजस्ततः । तस्य चक्रे पिता नाम विक्रान्त इति धीमतः ॥

అప్పుడు మదాలస తన మొదటి కుమారుని ప్రసవించింది. జ్ఞానవంతుడైన అతని తండ్రి అతనికి ‘విక్రాంత’ అనే నామం పెట్టాడు.

Verse 10

तुतुषुस्तेन वै भृत्या जहास च मदालसा । सा वै मदालसा पुत्रं बालमुत्तानशायिनम् । उल्लापनच्छलेनाह रुदमानमविस्वरम् ॥

అది విని పరిచారకులు సంతోషించారు, మదాలస చిరునవ్వు చిందించింది. ఆపై శిశుభాష అనే నెపంతో, వెనుకకు పడుకొని మెల్లగా ఏడుస్తున్న తన శిశు కుమారునితో ఆమె పలికింది.

Verse 11

शुद्धोऽसि रे तात न तेऽस्ति नाम कृतं हि ते कल्पनयाधुनैव । पञ्चात्मकं देहमिदं तवैत्तन् नैवास्य त्वं रोदिषि कस्य हेतोः ॥

ప్రియ శిశువా, నీవు శుద్ధుడవు; నీకు (నిజమైన) పేరు లేదు—ఈ పేరు ఇప్పుడే కల్పనచేత నిర్మించబడింది. నీ దేహం పంచభూతమయం; నీవు దేహం కాదు. మరి ఏ కారణంతో ఏడుస్తున్నావు?

Verse 12

न वा भवान् रोदिति वै स्वजन्मा शब्दोऽयमासाद्य महीशशूनुम् । विकल्प्यमानाः विविधा गुणास्ते ऽगुणाश्च भौताḥ सकलेन्द्रियेṣu ॥

నిజానికి నీవు ఏడవడం లేదు; ఈ శబ్దం ఈ రాజకుమారునిలోనే ఉద్భవించింది. భేదాలు ఎలా కల్పించబడతాయో, అలాగే వివిధ గుణాలు—మరియు భూతజన్యమైన ‘అగుణాలు’ కూడా—అన్ని ఇంద్రియాల ద్వారా క్రియాశీలమవుతాయి.

Verse 13

भूतानि भूतैः परिदुर्बलानि वृद्धिं समायान्ति यथेह पुंसः । अन्नाम्बुपानादिभिरेव कस्य न तेऽस्ति वृद्धिर्न च तेऽस्ति हानिः ॥

భూతాలు పరస్పర భూతక్రియల వల్ల క్షీణమై, ఆహారం, నీరు, పానీయాలు మొదలైన వాటి ద్వారా—ఇక్కడ మనుష్యునిలోలాగే—వృద్ధిని పొందుతాయి. కానీ నీకు ఇది ఎవరిది? నీకు వృద్ధి లేదు, క్షయం లేదు.

Verse 14

त्वं कञ्चुके शीर्यमाणे निजेऽस्मिंस्तस्मिंश्च देहे मूढतां मा व्रजेथाः । शुभाशुभैः कर्मभिर्देहमेतन्मदादिमूढैः सञ्चुकस्तेऽपिनद्धः ॥

ఈ ‘వస్త్రము’—నీ స్వశరీరమే—జీర్ణమై నశించినప్పుడు దానిపై మోహపడకుము. శుభాశుభ కర్మలచేత, అహంకారాది భ్రమచేత మోహితులైనవారు నీపై కుట్టి బిగించిన కంచుకంలా ఈ దేహము ఉంది.

Verse 15

तातेति किञ्चित्तनयेति किञ्चिदम्बेति किञ्चिद्दयितेति किञ्चित् । ममेति किञ्चिन्न ममेति किञ्चित्त्वं भूतसङ्घं बहुमानयेथाः ॥

కొంతమంది ‘తండ్రి’, కొంతమంది ‘కొడుకు’, కొంతమంది ‘తల్లి’, కొంతమంది ‘ప్రియుడు/ప్రియురాలు’ అని పిలుచుకుంటారు; కొందరు ‘నాది’, కొందరు ‘నాది కాదు’ అంటారు. ఇలాంటి పేర్ల కారణంగా ఈ జీవసమూహాన్ని గౌరవించి భ్రమలో పడకుము.

Verse 16

दुःखानि दुःखोपगमाय भोगान्सुखाय जानाति विमूढचेताः । तान्येव दुःखानि पुनः सुखानि जानात्यविद्वान्सुविमूढयेताः ॥

మోహితమైన మనస్సు దుఃఖ సమీపానికి కారణమయ్యే భోగాలను సుఖమని భావించి గ్రహిస్తుంది. అజ్ఞాని, పరమంగా గందరగోళపడినవాడు, ఆ దుఃఖాలనే మళ్లీ సుఖమని అనుకుంటాడు.

Verse 17

हासोऽस्थिसन्दर्शनमक्षियुग्ममत्युज्ज्वलं तर्जनमङ्गनायाः । कुचादिपीनं पिशितं घनं तत्स्थानं रतेः किं नरकं न योषित् ॥

స్త్రీ నవ్వు ఎముకల ప్రదర్శన మాత్రమే; ఆమె ప్రకాశవంతమైన రెండు కళ్ళు పదునైన అంకుశంలాంటివి. స్తనాదులతో నిండిన ఆ ఘన మాంసపిండమే రాగాసనం అయితే, స్త్రీ (అలా) నరకమే కాదా?

Verse 18

यानं क्षितौ यानगतञ्च देहं देहेऽपि चान्यः पुरुषो निविष्टः । ममत्वबुद्धिर्न तथा यथा स्वे देहेऽतिमात्रं बत मूढतैषा ॥

రథం నేలపై ఉంది, శరీరం రథంలో ఉంది; శరీరంలోనూ మరొక ‘పురుషుడు’ (ఆత్మ) ఆసీనుడై ఉన్నాడు. అయినా రథంపై ఉన్నంత మమకారం శరీరంపై లేదు; శరీరంపైనే మరింత—అయ్యో, ఇది అతిమోహం.