Adhyaya 34

Verse 1

इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयस्त्रिशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः तीर्थानि यानि लोके ऽस्मिन् विश्रुतानि माहन्ति च / तानि त्वं कथयास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్రీ సంహిత యొక్క ఉత్తరవిభాగంలో ముప్పైమూడవ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది. ఋషులు పలికిరి— ఓ రోమహర్షణా! ఈ లోకంలో ప్రసిద్ధమై మహాపూజ్యమైన తీర్థస్థలములను మాకు ఇప్పుడే వివరించుము।

Verse 2

रोमहर्षण उवाच शृणुध्वं कथयिष्ये ऽहं तीर्थानि विविधानि च / कथितानि पुराणेषु मुनिभिर्ब्रह्मवादिभिः

రోమహర్షణుడు పలికెను— వినుడి; నేను నానావిధమైన తీర్థములను వివరిస్తాను. అవి పురాణములలో బ్రహ్మతత్త్వవాదులైన మునులచే చెప్పబడినవే।

Verse 3

यत्र स्नानं जपो होमः श्राद्धदानादिकं कृतम् / एकैकशो मुनिश्रेष्ठाः पुनात्यासप्तमं कुलम्

హే మునిశ్రేష్ఠులారా! ఎక్కడ స్నానం, జపం, హోమం, శ్రాద్ధం, దానములు మొదలైన కర్మలు చేయబడునో—వాటిలో ఒక్కొక్క కర్మ కూడా ఒంటరిగా చేసినా—కులమును ఏడవ తరము వరకు పవిత్రం చేయును।

Verse 4

पञ्चयोजनविस्तीर्णं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / प्रयागं प्रथितं तीर्थं तस्य माहात्म्यमीरितम्

పరమేష్ఠి బ్రహ్ముని ప్రసిద్ధ తీర్థమైన ప్రయాగం ఐదు యోజనముల విస్తీర్ణముగలది; దాని మహాత్మ్యము ఇప్పుడు ప్రకటించబడుచున్నది।

Verse 5

अन्यच्च तीर्थप्रवरं कुरूणां देववन्दितम् / ऋषीणामाश्रमैर्जुष्टं सर्वपापविशोधनम्

ఇంకొకటి—కురువంశమునకు శ్రేష్ఠమైన తీర్థము ఉంది; దానిని దేవతలే వందించుదురు. అది ఋషుల ఆశ్రమములతో అలంకృతమై, సమస్త పాపములను శుద్ధి చేయునది।

Verse 6

तत्र स्नात्वा विशुद्धात्मा दम्भमात्सर्यवर्जितः / ददाति यत्किञ्चिदपि पुनात्युभयतः कुलम्

అక్కడ స్నానం చేసి శుద్ధచిత్తుడై, దంభం–మత్సరం లేనివాడై, ఎవడు కొద్దిగా అయినా దానం చేస్తాడో, అతడు జన్మకులమును మరియు వివాహకులమును—రెండింటినీ పవిత్రం చేస్తాడు.

Verse 7

गयातीर्थं परं गुह्यं पितॄणां चाति वल्लभम् / कृत्वा पिण्डप्रदानं तु न भूयो जायते नरः

గయాతీర్థం పరమ పవిత్రం, అత్యంత గూఢం, పితృదేవతలకు అత్యంత ప్రియమైనది. అక్కడ పిండప్రదానం చేసినవాడు మళ్లీ జన్మించడు.

Verse 8

सकृद् गयाभिगमनं कृत्वा पिण्डं ददाति यः / तारिताः पितरस्तेन यास्यन्ति परमां गतिम्

ఎవడు ఒక్కసారి అయినా గయాకు వెళ్లి అక్కడ పిండం సమర్పిస్తాడో, అతని వల్ల పితృదేవతలు తారింపబడి పరమగతిని పొందుతారు.

Verse 9

तत्र लोकहितार्थाय रुद्रेण परमात्मना / शिलातले पदं न्यस्तं तत्र पितॄन् प्रसादयेत्

అక్కడ లోకహితార్థం పరమాత్ముడైన రుద్రుడు శిలాతలంపై తన పాదముద్రను నిలిపాడు; ఆ స్థలంలోనే పితృదేవతలను ప్రసన్నం చేయాలి.

Verse 10

गयाभिगमनं कर्तुं यः शक्तो नाभिगच्छति / शोचन्ति पितरस्तं वै वृथा तस्य परिश्रमः

గయాయాత్ర చేయగల శక్తి ఉండి కూడా ఎవడు వెళ్లడో, అతని కోసం పితృదేవతలు శోకిస్తారు; అతని ఇతర ప్రయత్నాలన్నీ వ్యర్థమవుతాయి.

Verse 11

गायन्ति पितरो गाथाः कीर्तयन्ति महर्षयः / गयांयास्यतियः कश्चित् सो ऽस्मान् संतारयिष्यति

పితృదేవతలు స్తుతిగీతాలు పాడుతారు, మహర్షులు దానిని కీర్తిస్తారు—‘ఎవడు గయాధామానికి వెళ్తాడో, వాడే మమ్మల్ని (పితరులను) బంధనస్థితి నుండి తరింపజేస్తాడు।’

Verse 12

यदि स्यात् पातकोपेतः स्वधर्मरतिवर्जितः / गयां यास्यति वंश्यो यः सो ऽस्मान् संतारयिष्यति

వంశజుడు పాపభారంతో ఉన్నవాడైనా, స్వధర్మరతిని కోల్పోయినవాడైనా, గయాకు వెళ్తే అతడే మమ్మల్ని (పితరులను) దుఃఖసముద్రం నుండి తరింపజేస్తాడు।

Verse 13

एष्टव्या बहवः पुत्राः शीलवन्तो गुणान्विताः / तेषां तु समवेतानां यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्

శీలవంతులూ గుణసంపన్నులూ అయిన అనేక మంది కుమారులను కోరాలి; ఎందుకంటే వారందరిలో ఒక్కడైనా గయాకు వెళ్తే (పితృకార్యం) సిద్ధమవుతుంది।

Verse 14

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणस्तु विशेषतः / प्रदद्याद् विधिवत् पिण्डान् गयां गत्वा समाहितः

కాబట్టి సమస్త ప్రయత్నంతో—ప్రత్యేకించి బ్రాహ్మణుడు—గయాకు వెళ్లి, మనస్సును సమాహితంగా చేసి, విధివిధానంగా పిండప్రదానం చేయాలి।

Verse 15

धन्यास्तु खलु ते मर्त्या गयायां पिण्डदायिनः / कुलान्युभयतः सप्त समुद्धृत्याप्नुयात् परम्

గయాలో పిండదానం చేసే మానవులు నిజంగా ధన్యులు; వారు పితృపక్షం, మాతృపక్షం—ఇరువైపులా ఏడు కులాలను उद्धరించి పరమపదాన్ని పొందుతారు।

Verse 16

अन्यच्च तीर्थप्रवरं सिद्धावासमुदाहृतम् / प्रभासमिति विख्यातं यत्रास्ते भगवान् भवः

ఇంకొక శ్రేష్ఠమైన తీర్థం చెప్పబడింది; అది సిద్ధుల నివాసస్థానం. అది ‘ప్రభాస’ అని ప్రసిద్ధి, అక్కడ భగవాన్ భవుడు (శివుడు) నివసిస్తాడు।

Verse 17

तत्र स्नानं तपः श्राद्धं ब्राह्मणानां च पूजनम् / कृत्वा लोकमवाप्नोति ब्रह्मणो ऽक्षय्यमुत्तमम्

అక్కడ స్నానం, తపస్సు, శ్రాద్ధం మరియు బ్రాహ్మణుల పూజ చేయగా, మనిషి బ్రహ్ముని పరమమైన అక్షయ లోకాన్ని పొందుతాడు।

Verse 18

तीर्थं त्रैयम्बकं नाम सर्वदेवनमस्कृतम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रं ज्योतिष्टोमफलं लभेत्

‘త్ర్యంబక’ అనే తీర్థం ఉంది; అది సమస్త దేవతలచే నమస్కరింపబడినది. అక్కడ రుద్రుని పూజిస్తే జ్యోతిష్టోమ యాగ ఫలం లభిస్తుంది।

Verse 19

सुवर्णाक्षं महादेवं समभ्यर्च्य कपर्दिनम् / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु गाणपत्यं लभेद् ध्रुवम्

సువర్ణనేత్రుడైన మహాదేవుడు, కపర్ది (జటాధారి)ని విధిగా అర్చించి, అనంతరం బ్రాహ్మణులను పూజిస్తే, నిశ్చయంగా గాణపత్య స్థితి—శివగణసభ్యత్వం—లభిస్తుంది।

Verse 20

सोमेश्वरं तीर्थवरं रुद्रस्य परमेष्ठिनः / सर्वव्याधिहरं पुण्यं रुद्रसालोक्यकारणम्

సోమేశ్వరము రుద్ర పరమేష్ఠికి చెందిన శ్రేష్ఠమైన తీర్థం. ఇది పవిత్రం, సమస్త వ్యాధులను హరించేది, మరియు రుద్ర-సాలోక్యము (రుద్రలోక నివాసం)కు కారణం।

Verse 21

तीर्थानां परमं तीर्थं विजयं नाम शोभनम् / तत्र लिङ्गं महेशस्य विजयं नाम विश्रुतम्

సర్వ తీర్థాలలో పరమమైన, శోభనమైన తీర్థం ‘విజయ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం. అక్కడ మహేశ్వరుని లింగం ‘విజయ’ అనే పేరుతో లోకవిఖ్యాతం.

Verse 22

षण्मासान् नियताहारो ब्रह्मचारी समाहितः / उषित्वा तत्र विप्रेन्द्रा यास्यन्ति परमं पदम्

ఆరు నెలలు అక్కడ నివసించి—ఆహార నియమంతో, బ్రహ్మచర్యంలో స్థిరంగా, అంతర్ముఖ సమాధానంతో—హే విప్రేంద్రులారా, వారు పరమ పదాన్ని పొందుతారు.

Verse 23

अन्यच्च तीर्थप्रवरं पूर्वदेशे सुशोभनम् / एकाम्रं देवदेवस्य गाणपत्यफलप्रदम्

ఇంకొక శ్రేష్ఠమైన, అత్యంత శోభనమైన తీర్థం పూర్వదేశంలో ఉంది—దేవదేవునికి చెందిన ‘ఏకామ్రం’; ఇది గాణపత్య మార్గఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది.

Verse 24

दत्त्वात्र शिवभक्तानां किञ्चिच्छश्वन्महीं शुभाम् / सार्वभौमो भवेद् राजा मुमुक्षुर्मोक्षमाप्नुयात्

ఇక్కడ శివభక్తులకు శుభమైన భూమిలో కొద్దిపాటి భాగాన్నైనా శాశ్వత దానంగా ఇచ్చినచో రాజు సార్వభౌముడవుతాడు; ముముక్షువు మోక్షాన్ని పొందుతాడు.

Verse 25

महानदीजलं पुण्यं सर्वपापविनाशनम् / ग्रहणे समुपस्पृश्य मुच्यते सर्वपातकैः

మహానది జలం పుణ్యమైనది, సమస్త పాపాలను నశింపజేస్తుంది. గ్రహణ సమయంలో అందులో స్నాన-ఆచమనం చేసినవాడు అన్ని పాతకాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 26

अन्या च विरजा नाम नदी त्रैलोक्यविश्रुता / तस्यां स्नात्वा नरो विप्रा ब्रह्मलोके महीयते

త్రిలోకములందు ప్రసిద్ధమైన ‘విరజా’ అనే మరో నది ఉంది. ఓ విప్రులారా, అందులో స్నానం చేసిన నరుడు బ్రహ్మలోకంలో గౌరవింపబడును।

Verse 27

तीर्थं नारायणस्यान्यन्नाम्ना तु पुरुषोत्तमम् / तत्र नारायणः श्रीमानास्ते परमपूरुषः

నారాయణునికి సంబంధించిన మరో తీర్థం ‘పురుషోత్తమ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం. అక్కడ శ్రీమన్నారాయణుడు పరమపురుషుడిగా విరాజిల్లుచున్నాడు।

Verse 28

पूजयित्वा परं विष्णुं स्नात्वा तत्र द्विजोत्तमः / ब्राह्मणान् पूजयित्वा तु विष्णुलोकमवाप्नुयात्

పరమ విష్ణువును పూజించి, అక్కడ స్నానం చేసిన ఉత్తమ ద్విజుడు—బ్రాహ్మణులను సత్కరించి—నిశ్చయంగా విష్ణులోకాన్ని పొందును।

Verse 29

तीर्थानां परमं तीर्थं गोकर्णं नाम विश्रुतम् / सर्वपापहरं शंभोर्निवासः परमेष्ठिनः

తీర్థములలో పరమ తీర్థం ‘గోకర్ణం’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధం—సర్వపాపహరము, మరియు పరమేశ్వరుడు శంభు (శివుడు) నివాసస్థానం।

Verse 30

दृष्ट्वा लिंङ्गं तु देवस्य गोकर्णेश्वरमुत्तमम् / ईप्सितांल्लभते कामान् रुद्रस्य दयितो भवेत्

దేవుని ఉత్తమ ‘గోకర్ణేశ్వర’ లింగాన్ని దర్శించినవాడు, కోరిన కోరికలను పొందును మరియు రుద్రుడు (శివుడు)కు ప్రియుడగును।

Verse 31

उत्तरं चापि गोकर्णं लिङ्गं देवस्य शूलिनः / महादेवस्यार्चयित्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात्

ఉత్తర-గోకర్ణంలో త్రిశూలధారి దేవుని లింగం స్థాపితమై ఉంది. అక్కడ మహాదేవుని ఆరాధిస్తే భక్తుడు శివసాయుజ్యం—శివతో పరమ ఏకత్వం—పొందుతాడు.

Verse 32

तत्र देवो महादेवः स्थाणुरित्यभिविश्रुतः / तं दृष्ट्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते तत्क्षणान्नरः

అక్కడ దేవుడు మహాదేవుడు ‘స్థాణు’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధుడు. ఆయనను దర్శించిన మాత్రాన మనిషి ఆ క్షణమే సమస్త పాపాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు.

Verse 33

अन्यत् कुब्जाम्रमतुलं स्थानं विष्णोर्महात्मनः / संपूज्य पुरुषं विष्णुं श्वेतद्वीपे महीयते

మహాత్ముడైన విష్ణువుకు ‘కుబ్జామ్ర’ అనే మరొక అపూర్వ పుణ్యస్థలం ఉంది. అక్కడ పురుష విష్ణువును విధిగా పూజిస్తే శ్వేతద్వీపంలో గౌరవంతో ఉన్నత స్థితి పొందుతాడు.

Verse 34

यत्र नारायणो देवो रुद्रेण त्रिपुरारिणा / कृत्वा यज्ञस्य मथनं दक्षस्य तु विसर्जितः

ఎక్కడ స్వయంగా నారాయణుడు త్రిపురారిగా ప్రసిద్ధుడైన రుద్రునితో కలిసి దక్షుని యజ్ఞాన్ని మథించి/భంగం చేసి క్రమంలో నిలిపి, అనంతరం అక్కడి నుండి నిష్క్రమించాడు.

Verse 35

समन्ताद् योजनं क्षेत्रं सिद्धर्षिगणवन्दितम् / पुण्यमायतनं विष्णोस्तत्रास्ते पुरुषोत्तमः

చుట్టూ ఒక యోజన విస్తరించిన ఆ క్షేత్రం సిద్ధ-ఋషిగణాలచే వందితమైంది. అది విష్ణువின் పుణ్య ఆలయం; అక్కడ పురుషోత్తముడు స్వయంగా నివసిస్తున్నాడు.

Verse 36

अन्यत् कोकामुखं विष्णोस्तीर्थमद्भुतकर्मणः / मृतो ऽत्र पातकैर्मुक्तो विष्णुसारूप्यमाप्नुयात्

విష్ణువుకు చెందిన ‘కోకాముఖ’మనే మరో తీర్థం ఉంది; అది అద్భుత మహిమతో ప్రసిద్ధి. అక్కడ దేహత్యాగం చేసినవాడు పాపముల నుండి విముక్తుడై విష్ణు-సారూప్య ముక్తిని పొందును.

Verse 37

शालग्रामं महातीर्थं विष्णोः प्रीतिविवर्धनम् / प्राणांस्तत्र नरस्त्यक्त्वा हृषीकेषं प्रपश्यति

శాలగ్రామం మహాతీర్థం; అది విష్ణువుకు ప్రీతిని వర్ధింపజేస్తుంది. అక్కడ ప్రాణత్యాగం చేసినవాడు హృషీకేశుని (ఇంద్రియాధిపతి) ప్రత్యక్షంగా దర్శించును.

Verse 38

अश्वतीर्थमिति ख्यातं सिद्धावासं सुपावनम् / आस्ते हयशिरा नित्यं तत्र नारायणः स्वयम्

ఇది ‘అశ్వతీర్థం’ అని ఖ్యాతి; సిద్ధుల నివాసమైన అత్యంత పవిత్ర స్థలం. అక్కడ స్వయంగా నారాయణుడు నిత్యం ‘హయశిరా’ (అశ్వశిరస్సు) రూపంలో నివసించును.

Verse 39

तीर्थं त्रैलोक्यविख्यातं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः / पुष्करं सर्वपापघ्नं मृतानां ब्रह्मलोकदम्

పుష్కరం పరమేష్ఠి బ్రహ్మదేవుని తీర్థం; అది త్రిలోకములలో ప్రసిద్ధి. ఇది సమస్త పాపములను నశింపజేస్తుంది; అక్కడ దేహత్యాగం చేసినవారికి బ్రహ్మలోక ప్రాప్తిని ఇస్తుంది.

Verse 40

मनसा संस्मरेद् यस्तु पुष्करं वै द्विजोत्तमः / पूयते पातकैः सर्वैः शक्रेण सह मोदते

హే ద్విజోత్తమా! ఎవడు మనస్సుతో పుష్కరాన్ని స్మరిస్తాడో, వాడు సమస్త పాపముల నుండి శుద్ధుడై శక్రుడు (ఇంద్రుడు)తో కలిసి ఆనందించును.

Verse 41

तत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः / उपासते सिद्धसङ्घा ब्रह्मणं पद्मसंभवम्

అక్కడ దేవతలు గంధర్వులు, యక్షులు, నాగులు, రాక్షసులతో కూడి, సిద్ధసంఘాలతో కలిసి పద్మసంభవుడైన సృష్టికర్త బ్రహ్మను భక్తితో ఉపాసిస్తారు।

Verse 42

तत्र स्त्रात्वा भवेच्छुद्धो ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् / पूजयित्वा द्विजवरान् ब्रह्माणं संप्रपष्यति

అక్కడ స్నానం చేసి శుద్ధుడై, పరమేష్ఠి బ్రహ్మను పూజించి, శ్రేష్ఠ ద్విజులను సత్కరించిన తరువాత బ్రహ్మను ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తాడు।

Verse 43

तत्राभिगम्य देवेशं पुरुहूतमनिन्दितम् / सुरूपो जायते मर्त्यः सर्वान् कामानवाप्नुयात्

అక్కడికి వెళ్లి దేవేశుడైన పురుహూతుడు—నిందారహిత ప్రభువు—సన్నిధిని చేరితే, మానవుడు కాంతిమంతుడై సురూపుడవుతాడు; కోరిన సమస్త ఫలాలను పొందుతాడు।

Verse 44

सप्तसारस्वतं तीर्थं ब्रह्माद्यैः सेवितं परम् / पूजयित्वा तत्र रुद्रमश्वमेधफलं लभेत्

బ్రహ్మాది దేవతలు సేవించే పరమ పవిత్రమైన సప్తసారస్వత తీర్థంలో రుద్రుని ఆరాధిస్తే, అశ్వమేధ యాగఫలంతో సమానమైన పుణ్యఫలం లభిస్తుంది।

Verse 45

यत्र मङ्कणको रुद्रं प्रपन्नः परमेश्वरम् / आराधयामास हरं पञ्चक्षरपरायणः

అక్కడే మంకణకుడు పరమేశ్వరుడైన రుద్రుని శరణు పొంది, పంచాక్షరి మంత్రంలో పూర్తిగా నిమగ్నుడై, హరుని ఏకాగ్ర భక్తితో ఆరాధించాడు।

Verse 46

नमः शिवायेति मुनिः जपन् पञ्चाक्षरं परम् / आराधयामास शिवं तपसा गोवृषध्वजम्

ముని ‘నమః శివాయ’ అనే పరమ పంచాక్షర మంత్రాన్ని జపిస్తూ, తపస్సుతో గోవృషధ్వజుడైన భగవాన్ శివుని ఆరాధించాడు।

Verse 47

प्रजज्वालाथ तपसा मुनिर्मङ्कणकस्तदा / ननर्त हर्षवेगेन ज्ञात्वा रुद्रं समागतम्

అప్పుడు మఙ్కణక ముని తపస్సు తేజస్సుతో జ్వలించాడు; రుద్రుడు వచ్చాడని తెలిసి ఆనందావేశంతో నర్తించాడు।

Verse 48

तं प्राह भगवान् रुद्रः किमर्थं नर्तितं त्वया / दृष्ट्वापि देवमीशानं नृत्यति स्म पुनः पुनः

అప్పుడు భగవాన్ రుద్రుడు అతనితో అన్నాడు—“ఏ కారణంతో నీవు నర్తించావు? దేవేశుడైన ఈశానుని దర్శించినప్పటికీ నీవు మళ్లీ మళ్లీ నర్తిస్తున్నావు.”

Verse 49

सो ऽन्वीक्ष्य भगवानीशः सगर्वं गर्वशान्तये / स्वकं देहं विदार्यास्मै भस्मराशिमदर्शयत्

అతడు గర్వంతో ఉబ్బిపోయినవాడని చూసి, భగవాన్ ఈశుడు ఆ గర్వాన్ని శమింపజేయుటకు తన స్వదేహాన్ని చీల్చి అతనికి భస్మరాశిని చూపించాడు।

Verse 50

पश्येमं मच्छरीरोत्थं भस्मराशिं द्विजोत्तम / माहात्म्यमेतत् तपसस्त्वादृशो ऽन्यो ऽपि विद्यते

ఓ ద్విజోత్తమా! నా శరీరంనుండి పుట్టిన ఈ భస్మరాశిని చూడు. ఇదే తపస్సు మహాత్మ్యం; నీ వంటి వాడొకడే కాదు, మరొకడూ ఉన్నాడు।

Verse 51

यत् सगर्वं हि भवता नर्तितं मुनिपुङ्गव / न युक्तं तापसस्यैतत् त्वत्तोप्यत्राधिको ह्यहम्

హే మునిపుంగవా! నీవు ఇక్కడ అహంకారంతో చేసిన నృత్యం తపస్వికి తగదు. ఈ విషయంలో నేను నీకన్నా కూడా అధికుడను.

Verse 52

इत्याभाष्य मुनिश्रेष्ठं स रुद्रः किल विश्वदृक् / आस्थाय परमं भावं ननर्त जगतो हरः

ఇలా మునిశ్రేష్ఠునితో పలికి, సర్వదర్శి రుద్రుడు పరమ భావంలో స్థితుడై, జగత్తు యొక్క హరుడైన హరరూపంలో నర్తించాడు.

Verse 53

सहस्रशीर्षा भूत्वा सहस्राक्षः सहस्रपात् / दंष्ट्राकरालवदनो ज्वालामाली भयङ्करः

అతడు సహస్రశిరస్సు, సహస్రనేత్రాలు, సహస్రపాదాలు కలవాడై; దంష్ట్రలతో వికరాళ ముఖముతో, జ్వాలామాల ధరించి, భయంకరంగా ప్రకాశించాడు.

Verse 54

सो ऽन्वपश्यदशेषस्य पार्श्वे तस्य त्रिशूलिनः / विशाललोचनमेकां देवीं चारुविलासिनीम् / सूर्यायुतसमप्रख्यां प्रसन्नवदनां शिवाम्

అప్పుడు అతడు ఆ సర్వస్వరూప త్రిశూలధారి ప్రభువు పక్కన ఒక దేవిని చూచెను—విశాల నేత్రాలది, మనోహర లీలావిలాసమయి; పదివేల సూర్యుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించే, ప్రసన్న ముఖముగల శివా—మంగళమయి.

Verse 55

सस्मितं प्रेक्ष्य विश्वेशं तिष्ठन्तीममितद्युतिम् / दृष्ट्वा संत्रस्तहृदयो वेपमानो मुनीश्वरः / ननाम शिरसा रुद्रं रुद्राध्यायं जपन् वशी

విశ్వేశ్వరుని మృదుస్మితంతో, అపార తేజస్సుతో నిలిచినట్లు చూచి మునీశ్వరుని హృదయం భయ-భక్తితో వణికింది. వశుడై అతడు రుద్రునికి శిరసా నమస్కరించి రుద్రాధ్యాయాన్ని జపించసాగెను.

Verse 56

प्रसन्नो भगवानीशस्त्र्यम्बको भक्तवत्सलः / पूर्ववेषं स जग्राह देवी चान्तर्हिताभवत्

భక్తవత్సలుడైన త్ర్యంబక భగవాన్ ఈశుడు ప్రసన్నుడై తన పూర్వరూపాన్ని ధరించాడు; దేవి సహసా అంతర్హితమైంది.

Verse 57

आलिङ्ग्य भक्तं प्रणतं देवदेवः स्वयंशिवः / न भेतव्यं त्वया वत्स प्राह किं ते ददाम्यहम्

ప్రణతుడైన భక్తుని ఆలింగనం చేసి దేవదేవుడైన స్వయంశివుడు పలికెను—“వత్సా, భయపడకు; నీకు ఏ వరం ఇవ్వమంటావు?”

Verse 58

प्रणम्य मूर्ध्ना गिरिशं हरं त्रिपुरसूदनम् / विज्ञापयामास तदा हृष्टः प्रष्टुमना मुनिः

హర్షంతో ప్రశ్నించాలనే తపనతో ముని తలవంచి గిరీశుడైన హరుడు, త్రిపురసూదనుడైన ప్రభువుకు నమస్కరించి, ఆపై వినయంగా నివేదించాడు.

Verse 59

नमो ऽस्तु ते महादेव महेश्वर नमो ऽस्तु ते / किमेतद् भगवद्रूपं सुघोरं विश्वतोमुखम्

మహాదేవా, నీకు నమస్కారం; మహేశ్వరా, నీకు నమస్కారం. ఇది ఏ భగవద్రూపం—అత్యంత ఘోరం, విశ్వతోముఖమై ఉన్నది?

Verse 60

का च सा भगवत्पार्श्वे राजमाना व्यवस्थिता / अन्तर्हितेव सहसा सर्वमिच्छामि वेदितुम्

భగవానుని పక్కన ప్రకాశిస్తూ నిలిచిన ఆ మహిమవంతురాలు ఎవరు? ఆమె సహసా అంతర్హితమైనట్లైంది—ఇది అంతా నేను తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.

Verse 61

इत्युक्ते व्याजहारमं तथा मङ्कणकं हरः / महेशः स्वात्मनो योगं देवीं च त्रिपुरानलः

ఇట్లు చెప్పబడినపుడు హరుడు—మహేశ్వరుడు, త్రిపురదాహకుడు—మంకణకుని ఉద్దేశించి పలికి, స్వాత్మయోగమును దేవీ తత్త్వమును ఉపదేశించెను।

Verse 62

अहं सहस्रनयनः सर्वात्मा सर्वतोमुखः / दाहकः सर्वपापानां कालः कालकरो हरः

నేను సహస్రనయనుడు, సర్వాత్మ, సర్వతోముఖుడను; సమస్త పాపాలను దహించువాడను, కాలము, కాలకర్త, హరుడను।

Verse 63

मयैव प्रेर्यते कृत्स्नं चेतनाचेतनात्मकम् / सो ऽन्तर्यामी स पुरुषो ह्यहं वै पुरुषोत्तमः

నా ప్రేరణచేతనే ఈ సమస్తం—చేతనమూ అచేతనమూ—నడుచుచున్నది. ఆయనే అంతర్యామి, ఆయనే పురుషుడు; నిజముగా నేనే పురుషోత్తముడను।

Verse 64

तस्य सा परमा माया प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका / प्रोच्यते मुनिर्भिशक्तिर्जगद्योनिः सनातनी

ఆయన పరమ మాయ—త్రిగుణాత్మక ప్రకృతి—మునులచే సనాతన శక్తి, జగద్‌యోని అని ప్రకటింపబడింది।

Verse 65

स एष मायया विश्वं व्यामोहयति विश्ववित् / नारायणः परो ऽव्यक्तो मायारूप इति श्रुतिः

విశ్వవిత్ అయిన ఆయన తన మాయచేత జగత్తును విమోహింపజేయును. శ్రుతి చెప్పును—నారాయణుడు పరముడు, అవ్యక్తుడు, మాయారూపుడు (మాయాధీశుడు) అని।

Verse 66

एवमेतज्जगत् सर्वं सर्वदा स्थापयाम्यहम् / योजयामि प्रकृत्याहं पुरुषं पञ्चविंशकम्

ఈ విధంగా నేను ఎల్లప్పుడూ ఈ సమస్త జగత్తును ధరిస్తాను; ప్రకృతిద్వారా ఇరవై ఐదవ తత్త్వమైన పురుషుని కార్యప్రవృత్తి చేయుదును।

Verse 67

तथा वै संगतो देवः कूटस्थः सर्वगो ऽमलः / सृजत्यशेषमेवेदं स्वमूर्तेः प्रकृतेरजः

ఇలాగే దేవుడు—వ్యక్తీకరణతో సంగతుడైనప్పటికీ—కూటస్థుడు, సర్వవ్యాపి, నిర్మలుడు; అజుడై తన స్వమూర్తి అయిన ప్రకృతినుండి ఈ సమస్త జగత్తును సృజించును।

Verse 68

स देवो भगवान् ब्रह्मा विश्वरूपः पितामहः / तवैतत् कथितं सम्यक् स्त्रष्ट्वत्वं परमात्मनः

అదే దేవుడు—భగవాన్ బ్రహ్మ, విశ్వరూప పితామహుడు—నీచేత పరమాత్ముని సృష్టిశక్తిగా సమ్యకంగా వర్ణింపబడెను।

Verse 69

एको ऽहं भगवान् कलो ह्यनादिश्चान्तकृद् विभुः / समास्थाय परं भावं प्रोक्तो रुद्रो मनीषिभिः

నేనే ఏకైక భగవాన్—కాలస్వరూపుడు: అనాది, సర్వవ్యాపి, సంహారకర్త. పరమ భావంలో స్థితుడై, మునీశ్వరులు నన్ను రుద్రుడని ప్రకటించారు।

Verse 70

मम वै सापरा शक्तिर्देवी विद्येति विश्रुता / दृष्टा हि भवता नूनं विद्यादेहस्त्वहं ततः

నా పరాశక్తి ‘విద్య’ అనే దేవిగా ప్రసిద్ధి. నిశ్చయంగా నీవు ఆమెను చూచితివి; అందుచేత నేనే ఆ విద్యాదేహస్వరూపుడను।

Verse 71

एवमेतानि तत्त्वानि प्रधानपुरुषेश्वराः / विष्णुर्ब्रह्मा च भगवान् रुद्रः काल इति श्रुतिः

ఇలా తత్త్వాలు బోధించబడ్డాయి—ప్రధానము, పురుషుడు, ఈశ్వరుడు. అలాగే శ్రుతి విష్ణువు, బ్రహ్మ, భగవాన్ రుద్రుడు మరియు కాలమును కూడా పేర్కొంటుంది.

Verse 72

त्रयमेतदनाद्यन्तं ब्रह्मण्येव व्यवस्थितम् / तदात्मकं तदव्यक्तं तदक्षरमिति श्रुतिः

ఈ త్రయం—ఆది అంతములేని—బ్రహ్మములోనే స్థితమై ఉంది. శ్రుతి చెబుతుంది: అదే దాని స్వరూపం; అదే అవ్యక్తం, అదే అక్షరం.

Verse 73

आत्मानन्दपरं तत्त्वं चिन्मात्रं परमं पदम् / आकाशं निष्कलं ब्रह्म तस्मादन्यन्न विद्यते

ఆత్మానందములో స్థితమైన పరమ తత్త్వమే పరమ పదము—అది చైతన్యమాత్రమే. అది ఆకాశంలా సర్వవ్యాపి, నిష్కల బ్రహ్మ; దాని తప్ప మరొకటి లేదు.

Verse 74

एवं विज्ञाय भवता भक्तियोगाश्रयेण तु / संपूज्यो वन्दनीयो ऽहं ततस्तं पश्य शाश्वतम्

ఇలా భక్తియోగాశ్రయంతో ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి నన్ను సమ్యక్‌గా పూజించి నమస్కరించు; అప్పుడు ఆ శాశ్వతుని దర్శించు.

Verse 75

एतावदुक्त्वा भगवाञ्जगामादर्शनं हरः / तत्रैव भक्तियोगेन रुद्रामाराधयन्मुनिः

ఇంత మాత్రమే చెప్పి భగవాన్ హరుడు అదృశ్యమయ్యాడు. అక్కడే ముని భక్తియోగంతో రుద్రుని ఆరాధిస్తూ ఉన్నాడు.

Verse 76

एतत् पवित्रमतुलं तीर्थं ब्रह्मर्षिसेवितम् / संसेव्य ब्राह्मणो विद्वान् मुच्यते सर्वपातकैः

ఇది అతులమైన, పరమ పవిత్రమైన తీర్థం; బ్రహ్మర్షులు సేవించినది. దీనిని విధిగా ఆశ్రయించిన పండిత బ్రాహ్మణుడు సమస్త పాపాల నుండి విముక్తుడవుతాడు.