Adhyaya 41

Verse 1

इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेष महादेवो देवदेवः पितामहः / करोति नियतं कालं कालात्मा ह्यैश्वरी तनुः

ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలోని నలభైవ అధ్యాయం ముగిసింది. సూతుడు పలికెను—ఈ విధంగా ఆ మహాదేవుడు, దేవదేవుడు, పితామహుడు, నియత క్రమంలో కాలాన్ని నియమిస్తాడు; ఎందుకంటే కాలమే ఆయన ఆత్మ, ఆయన ఐశ్వర్యమయమైన తనువు.

Verse 2

तस्य ये रश्मयो विप्राः सर्वलोकप्रदीपकाः / तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

ఓ విప్రులారా, ఆయన (సూర్యుని) కిరణాలు సమస్త లోకాలకు దీపాలవంటివి. వాటిలో మళ్లీ శ్రేష్ఠమైన ఏడు కిరణాలు గ్రహాల యోనులు, అంటే ఉద్భవకారణములు అని చెప్పబడుతున్నాయి.

Verse 3

सुषुम्नो हरिकेशश्च विश्वकर्मा तथैव च / विश्वव्यचाः पुनश्चान्यः संयद्वसुरतः परः

(ఈ రశ్ముల నామాలు)—సుషుమ్న, హరికేశ, అలాగే విశ్వకర్మ; మరొకటి ‘విశ్వవ్యచా’ అని ప్రసిద్ధం; వీటికి అతీతంగా ‘సంయద్వసురత’ అనే రశ్మి ఉంది.

Verse 4

अर्वावसुरिति ख्यातः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः / सुपुम्नः सूर्यरश्मिस्तु पुष्णाति शिशिरद्युतिम्

ఒక సూర్యరశ్మి ‘అర్వావసు’ అని ఖ్యాతి పొందింది; మరొకటి ‘స్వరాట్’ అని కీర్తించబడింది. ‘సుపుమ్న’ అనే సూర్యరశ్మి శిశిర ఋతువಿನ శీతల కాంతిని పోషిస్తుంది.

Verse 5

तिर्यगूर्ध्वप्रचारो ऽसौ सुषुम्नः परिपठ्यते / हरिकेशस्तु यः प्रोक्तो रश्मिर्नक्षत्रपोषकः

అది అడ్డంగా మరియు పైకి—రెండు దిశలలో సంచరించేది ‘సుషుమ్న’ అని పఠించబడుతుంది. ‘హరికేశ’ అని చెప్పబడిన రశ్మి నక్షత్రాలను పోషించేది.

Verse 6

विश्वकर्मा तथा रश्मिर्बुधं पुष्णाति सर्वदा / विश्वव्यचास्तु यो रश्मिः शुक्रं पुष्णाति नित्यदा

‘విశ్వకర్మా’ అనే రశ్మి ఎల్లప్పుడూ బుధగ్రహాన్ని పోషిస్తుంది. ‘విశ్వవ్యచా’ అని పిలువబడే రశ్మి నిత్యం శుక్రగ్రహాన్ని పుష్టిపరుస్తుంది.

Verse 7

संयद्वसुरिति ख्यातः स पुष्णाति च लोहितम् / वृहस्पतिं प्रपुष्णाति रश्मिरर्वावसुः प्रभोः / शनैश्चरं प्रपुष्णाति सप्तमस्तु सुराट् तथा

‘సంయద్వసు’ అని ఖ్యాతి పొందిన ఆ (ప్రభువు) రశ్మి లోహిత (మంగళ) గ్రహాన్ని పోషిస్తుంది. ప్రభువు యొక్క ‘అర్వావసు’ రశ్మి విశేషంగా బృహస్పతిని పుష్టిపరుస్తుంది. అలాగే ఏడవ ‘సురాట్’ రశ్మి శనైశ్చర (శని) గ్రహాన్ని కూడా పోషిస్తుంది.

Verse 8

एवं सूर्यप्रभावेन सर्वा नक्षत्रतारकाः / वर्धन्ते वर्धिता नित्यं नित्यमाप्याययन्ति च

ఈ విధంగా సూర్యుని ప్రభావముచేత సమస్త నక్షత్రతారలు వృద్ధి చెందుతాయి; నిత్యం బలపడినవై, అవి నిరంతరం మళ్లీ మళ్లీ పోషింపబడుతాయి।

Verse 9

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः / आदानान्नित्यमादित्यस्तेजसां तमसां प्रभुः

దివ్యమైనవి, భౌమమైనవి, రాత్రికాలీనమైనవి—అన్నిటి శక్తులను సర్వ విధాల నిత్యం గ్రహిస్తూ ఆదిత్యుడు తేజస్సుకూ తమస్సుకూ శాశ్వత ప్రభువుగా నిలుస్తాడు।

Verse 10

आदत्ते स तु नाडीनां सहस्त्रेण समन्ततः / नादेयांश्चैव सामुद्रान् कूप्यांश्चैव सहस्त्रदृक् / स्थावराञ्जङ्गमांश्चैव यच्च कुल्यादिकं पयः

సహస్రదృష్టి సూర్యుడు చుట్టూరా సహస్ర నాడుల (ధారల) ద్వారా జలాన్ని గ్రహిస్తాడు—నదులది, సముద్రజలమూ, బావులు మరియు జలాశయాలదీ; అలాగే స్థావర-జంగమ జీవులకు కుల్యాది కాలువలలో ప్రవహించే నీటినీ ఆయన తీసుకుంటాడు।

Verse 11

तस्य रश्मिसहस्त्रं तच्छीतवर्षोष्णनिस्त्रवम् / तासां चतुः शतं नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

ఆయన (సూర్యుడు) నుండి సహస్ర రశ్ములు వెలువడుతాయి; అవి శీతంగా, వర్షంగా, ఉష్ణంగా ప్రవహిస్తాయి. వాటిలో నాలుగు వందల నాడులు విచిత్ర రూపాలు ధరించి వర్షాన్ని కురిపిస్తాయి।

Verse 12

वन्दनाश्चैव याज्याश्च केतना भूतनास्तथा / अमृता नाम ताः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

ఆ వృష్టిని సృష్టించే రశ్ములు ‘వందనా’, ‘యాజ్యా’, ‘కేతనా’, ‘భూతనా’ అని కూడా పిలువబడుతాయి. అవన్నీ సమష్టిగా ‘అమృతా’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి—వర్షాన్ని జనింపజేసే తేజోమయ రశ్ములు।

Verse 13

हिमोद्वाहाश्च ता नाड्यो रश्मयस्त्रिशतं पुनः / रश्म्यो मेष्यश्च पौष्यश्च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः / चन्द्रास्ता नामतः सर्वाः पीताभाः स्युर्गभस्तयः

చలిని మోసే ఆ నాడులు మళ్లీ చంద్రుని మూడు వందల కిరణాలుగా చెప్పబడుతున్నాయి. ఆ కిరణాలలో మేష్యా, పౌష్యా అనే కిరణాలు శీతల స్వభావమై మంచు/పాలును పుట్టించేవి. అవన్నీ ‘చంద్రాః’ అనే పేరుతో ప్రసిద్ధం; వాటి కాంతి పలుచని పసుపు వర్ణంగా వర్ణించబడింది.

Verse 14

शुक्राश्च ककुभश्चैव गावो विश्वभृतस्तथा / शुक्रास्ता नामतः सर्वास्त्रिविधा घर्मसर्जनाः

శుక్రా, కకుభా, అలాగే ‘విశ్వభృత్’ అనే గోవులు—పేరుతో ఇవన్నీ ‘శుక్రాః’ అని పిలువబడతాయి. ఇవి మూడు విధాలుగా ఉండి ఘర్మం అంటే ఉష్ణతను వెలువరించేవి.

Verse 15

समं बिभर्ति ताभिः स मनुष्यपितृदेवताः / मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि / अमृतेन सुरान् सर्वांस्त्रिभिस्त्ररिंस्तर्पयत्यसौ

ఈ మూడు ద్వారా అతడు మనుష్యులు, పితృదేవతలు, దేవతలు—మూవురినీ సమంగా పోషిస్తాడు. ఇక్కడ మనుష్యులను అన్నం, ఔషధులతో; పితృలను స్వధా అర్పణతో; సమస్త దేవులను అమృతంతో తర్పింపజేస్తాడు. ఈ త్రివిధ క్రియతో త్రయం తృప్తి పొందుతుంది.

Verse 16

वसन्ते ग्रैष्मिके चैव शतैः स तपति त्रिभिः / शरद्यपि च वर्षासु चतुर्भैः संप्रवर्षति / हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजति त्रिभिः

వసంతం, గ్రీష్మంలో అతడు (సూర్యుడు) మూడు వందల కిరణాలతో తపిస్తాడు. శరదృతువు, వర్షాకాలంలో నాలుగు వందల కిరణాలతో వర్షాన్ని కురిపిస్తాడు. హేమంతం, శిశిరంలో మూడు వందల కిరణాలతో హిమాన్ని విడిచిపెడతాడు.

Verse 17

वरुणो माघमासे तु सूर्यः पूषा तु फल्गुने / चैत्रे मासि भवेदंशो धाता वैशाखतापनः

మాఘ మాసంలో వరుణుడు అధిష్ఠాత, ఫాల్గుణంలో సూర్యుడు పూషా రూపంగా అధిష్ఠానమవుతాడు. చైత్ర మాసంలో అంశుడు అధిష్ఠాత అవుతాడు; వైశాఖంలో ధాతా ‘తాపన’—ఉష్ణతను ఇచ్చేవాడు—అధిష్ఠాత అవుతాడు.

Verse 18

ज्येष्ठामूले भवेदिन्द्रः आषाढे सविता रविः / विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपद्यां भगः स्मृतः

జ్యేష్ఠ మాస ఆరంభంలో ఇంద్రుడు అధిష్ఠాత; ఆషాఢంలో సవితా—రవి—అధిష్ఠానం చేస్తాడు. శ్రావణంలో వివస్వాన్, ప్రోష్ఠపదాలో భగుడు అధిదేవతగా స్మరించబడతాడు.

Verse 19

पर्जन्यो ऽश्वयुजि त्वष्टाकार्तिके मासि भास्करः / मार्गशीर्ष भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः

ఆశ్వయుజంలో ఆయన పర్జన్యుడని పిలువబడతాడు; కార్తికంలో త్వష్టా, అలాగే ఆ మాసంలోనే భాస్కరుడుగాను. మార్గశీర్షంలో మిత్రుడవుతాడు; పౌషంలో సనాతన విష్ణువవుతాడు.

Verse 20

पञ्चरश्मिसहस्त्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि / षड्भिः सहस्त्रैः पूषा तु देवोंशः सप्तभिस्तथा

సూర్య కార్యప్రవాహంలో వరుణునికి ఐదు వేల కిరణాలు నియమించబడ్డాయి. పూషా ఆరు వేలతో కార్యం చేస్తాడు; దేవాంశుడు కూడా అలాగే ఏడు వేలతో.

Verse 21

धाताष्टभिः सहस्त्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः / विवस्वान् दशभिः पाति पात्येकादशभिर्भगः

ధాతా ఎనిమిది వేల (కిరణాలతో) రక్షిస్తాడు; శతక్రతు (ఇంద్రుడు) తొమ్మిది వేలతో. వివస్వాన్ పది వేలతో రక్షిస్తాడు; భగుడు పదకొండు వేలతో రక్షిస్తాడు.

Verse 22

सप्तभिस्तपते मित्रस्त्वष्टा चैवाष्टभिस्तपेत् / अर्यमा दशभैः पाति पर्जन्यो नवभिस्तपेत् / षड्भी रश्मिसहस्त्रैस्तु विष्णुस्तपति विश्वसृक्

మిత్రుడు ఏడు (కిరణ-సమూహాలతో) తపించి ప్రకాశిస్తాడు; త్వష్టా ఎనిమిదితో తపిస్తాడు. అర్యమా పదితో రక్షిస్తాడు; పర్జన్యుడు తొమ్మిదితో తపిస్తాడు. కానీ విశ్వసృష్టికర్త విష్ణువు ఆరు వేల కిరణాలతో తపించి వెలుగునిస్తుంది.

Verse 23

वसन्ते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः / श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुरः शरदि प्रभुः / हेमन्ते ताम्रवर्णः स्याच्छिशिरे लोहितो रविः

వసంతంలో సూర్యుడు కపిలవర్ణుడై ఉంటాడు; గ్రీష్మంలో కాంచనప్రభతో ప్రకాశిస్తాడు. వర్షాకాలంలో శ్వేతవర్ణంగా, శరదృతువులో ప్రభువు పాండురప్రభగా దర్శనమిస్తాడు. హేమంతంలో తామ్రవర్ణుడై, శిశిరంలో రవి లోహితవర్ణుడవుతాడు.

Verse 24

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधामपि पितृष्वथ / सूर्यो ऽमरत्वममृते त्रयं त्रिषु नियच्छति

ఆయన ఔషధుల్లో బలాన్ని నిలుపుతాడు; పితృలోకంలో ‘స్వధా’ అనే హవిస్సును కూడా స్థాపిస్తాడు. సూర్యుడు అమృతం ద్వారా అమరత్వాన్ని పోషించి, మూడు లోకాలలోని ఆ త్రయాన్ని నియంత్రిస్తాడు.

Verse 25

अन्ये चाष्टौ ग्रहा ज्ञेयाः सूर्येणाधिष्ठिता द्विजाः / चन्द्रमाः सोमपुत्रश्च शुक्रश्चैव बृहस्पतिः / भौमो मन्दस्तथा राहुः केतुमानपि चाष्टमः

హే ద్విజులారా, సూర్యుని అధిష్ఠానంలో ఉన్న ఇతర ఎనిమిది గ్రహశక్తులను కూడా తెలుసుకొనుడి—చంద్రుడు, సోమపుత్రుడు బుధుడు, శుక్రుడు, బృహస్పతి, భౌముడు (మంగళుడు), మందుడు (శని), రాహు మరియు ఎనిమిదవడు కేతు.

Verse 26

सर्वे ध्रुवे निबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः / भ्राम्यमाणा यथायोगं भ्रमन्त्यनुदिवाकरम्

ఆ గ్రహాలన్నీ ధ్రువతారకు వాయురశ్ముల వంటి తాళ్లతో బంధింపబడి ఉన్నాయి. తమ తమ క్రమానుసారం చలింపబడి, ప్రతిదినం దివాకరుని మార్గాన్ని అనుసరించి పరిభ్రమిస్తాయి.

Verse 27

अलातचक्रवद् यान्ति वातचक्रेरिता द्विजाः / यस्माद् वहति तान् वायुः प्रवहस्तेन स स्मृतः

హే ద్విజులారా, వాయుచక్ర ప్రేరణతో వారు అలాతచక్రంలా తిరుగుతూ సాగుతారు. వాయువు వారిని మోసుకుంటూ ముందుకు నడిపించునందున, అతడు ‘ప్రవహ’ అనే నామంతో స్మరింపబడతాడు.

Verse 28

रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः / वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन निशाकरः

సోముని రథము త్రిచక్రముగలది; అతని అశ్వములు కుందపుష్పములవలె శ్వేతములు. ఎడమ కుడి వైపుల దశ అశ్వములు యుక్తమై, వాటిచేతనే నిశాకరుడు తన మార్గమున సాగుచున్నాడు।

Verse 29

वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि रविर्यथा / ह्रासवृद्धी च विप्रेन्द्रा ध्रुवाधाराणि सर्वदा

రవి తన ఆకాశవీధిలో సంచరించునట్లు, నక్షత్రములును తమ తమ మార్గములలో సంచరిస్తాయి. ఓ విప్రేంద్రులారా, వాటి హ్రాసవృద్ధులు సదా ధ్రువతారను ఆధారముగా కలిగి ఉంటాయి।

Verse 30

स सोमः शुक्लपक्षे तु भास्करे परतः स्थिते / आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

ఆ సోముడు శుక్లపక్షమున, భాస్కరుడు అతనికి పరంగా నిలిచినప్పుడు, దినక్రమమునుబట్టి అతని పరభాగములో నిరంతరం పూర్ణమగుచున్నాడు।

Verse 31

क्षीणायितं सुरैः सोममाप्यायति नित्यदा / एकेन रश्मिना विप्राः सुषुम्नाख्येन भास्करः

ఓ విప్రులారా, దేవతలచే ‘పానము’ చేయబడినందున సోముడు క్షీణించినప్పుడు, భాస్కరుడు సుషుమ్నా అనే ఒక్క కిరణముచేత అతనిని నిత్యము పూర్ణపరచి పోషించుచున్నాడు।

Verse 32

एषा सूर्यस्य वीर्येण सोमस्याप्यायिता तनुः / पौर्णमास्यां स दृश्येत संपूर्णे दिवसक्रमात्

సూర్యుని వీర్యముచేత పోషింపబడిన ఈ సోముని తనువు (చంద్రమండలము), దినక్రమము సంపూర్ణమైనప్పుడు పౌర్ణమాసి రాత్రి సంపూర్ణముగా దర్శనమిస్తుంది।

Verse 33

संपूर्णमर्धमासेन तं सोमममृतात्मकम् / पिबन्ति देवता विप्रा यतस्ते ऽमृतभोजनाः

అర్ధమాసంలోనే దేవతలూ బ్రహ్మర్షులూ అమృతస్వరూపమైన ఆ సోమాన్ని పూర్తిగా పానంచేస్తారు; అందువల్ల వారు అమృతభోజులని చెప్పబడతారు.

Verse 34

ततः पञ्चदशे भागे किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके / अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते

తర్వాత కాలాలయమైన దినపు పదిహేనవ భాగం కొద్దిగా మిగిలినప్పుడు, అపరాహ్ణంలో పితృగణులు అవనత భాగాన్ని ఉపాసిస్తూ పిండోదకాదుల అర్పణను ఎదురుచూస్తారు.

Verse 35

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तुया / सुधामृतमयीं पुण्यां तामन्दोरमृतात्मिकाम्

రెండు కళల కాలం పాటు ధర్మనిష్ఠులు, నీచేత ప్రసాదింపబడిన అతని ఆ పుణ్యమైన సుధా-అమృతమయ కళను—చంద్రుని అమృతాత్మక స్వభావాన్ని—పానంచేస్తారు.

Verse 36

निः सृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् / मासतृप्तिमपाप्यग्र्यां पितरः सन्ति निर्वृताः

అమావాస్యనాడు సూర్యకిరణాల నుండి ‘స్వధా’ అనే అమృతం ప్రవహిస్తుంది; దానివల్ల శ్రేష్ఠమైన మాసిక తృప్తిని పొందిన పితరులు సంతృప్తి, శాంతితో నిలుస్తారు.

Verse 37

न सोमस्य विनाशः स्यात् सुधा देवैस्तु पीयते / एवं सूर्यनिमित्तस्य क्षयो वृद्धिश्च सत्तमाः

సోమునకు వినాశం లేదు; దేవతలు అతని సుధాన్నే పానంచేస్తారు. ఓ సత్తమా, సూర్యనిమిత్తంగా ఇలానే క్షయమూ వృద్ధియూ (కళాహ్రాస-వృద్ధి) జరుగుతాయి.

Verse 38

सोमपुत्रस्य चाष्टाभिर्वाजिभिर्वायुवेगिभिः / वारिजैः स्यन्दनो युक्तस्तेनासौ याति सर्वतः

సోమపుత్రుని రథము జలజమైన, వాయువేగంతో దూసుకుపోయే ఎనిమిది అశ్వములతో యుక్తమై ఉంది; ఆ రథముననే అతడు సర్వత్ర సంచరిస్తాడు।

Verse 39

शुक्रस्य भूमिजैरश्वैः स्यन्दनो दशभिर्वृतः / अष्टबिश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः

శుక్రుని రథము భూమిజమైన పది అశ్వములతో ఆవరించబడి ఉంది; అలాగే భౌముడు (మంగళుడు) యొక్క రథము ఎనిమిది హయములతో యుక్తమైన, స్వర్ణమయమైన సుందర రథము।

Verse 40

बृहस्पतेरथाष्टाश्वः स्यन्दनो हेमनिर्मितः / रथस्तमोमयो ऽष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः / स्वर्भानोर्भास्करारेश्च तथा षड्भिर्हयैर्वृतः

బృహస్పతి యొక్క రథము స్వర్ణనిర్మితమై, ఎనిమిది అశ్వములతో యుక్తమై ఉంది. మందుడు (శని) యొక్క రథము ఇనుముతో చేసిన, తమోమయమైన, ఎనిమిది అశ్వముల రథము. స్వర్భాను (రాహు), భాస్కరుని శత్రువు, అతడును ఆరు హయములతో ఆవరించబడ్డాడు।

Verse 41

एते महाग्रहाणां वै समाख्याता रथा नव / सर्वे ध्रुवे महाभागा निबद्धा वातरश्मिभिः

ఇట్లు మహాగ్రహముల తొమ్మిది రథములు వివరించబడినవి. ఓ మహాభాగా! అవన్నీ వాయురశ్మి రూపమైన తాళ్లతో ధ్రువునకు బద్ధమై ఉన్నాయి।

Verse 42

ग्रहर्क्षताराधिष्ण्यानि ध्रुवे बद्धान्येशेषतः / भ्रमन्ति भ्रामयन्त्येनं सर्वाण्यनिलरश्मिभिः

గ్రహములు, నక్షత్రమండలములు, తారలు మరియు వాటి అధిష్ఠానములు—ఇవన్నీ ఏ మినహాయింపులేక ధ్రువునకు బద్ధమై ఉన్నాయి. అవి తమ తమ గమనములో భ్రమిస్తూ, అనిలరశ్ములచే ప్రేరితమై (జగచ్చక్రం)ను కూడా భ్రమింపజేస్తాయి।