Adhyaya 11
Devī-tattva, Śakti–Śaktimān doctrine, Kāla–Māyā cosmology, and Māheśvara Yoga instruction
కూర్మభగవాన్ ఋషిసమూహానికి ఉపదేశాన్ని కొనసాగిస్తూ సృష్టి-ప్రసంగాన్ని చెబుతాడు—బ్రహ్మ తపస్సుతో రుద్రుని అవిర్భావం, పుంలింగ-స్త్రీలింగ తత్త్వాల విభజన, ఏకాదశ రుద్రుల నియామకం. అనంతరం దేవి అవతారం—మొదట సతి, తరువాత పార్వతి—శంకరునితో అభేదంగా ఉన్న మహేశ్వరీ స్వరూపంగా స్థాపితమవుతుంది. ఋషుల ప్రశ్నకు కూర్ముడు గూఢ పరబోధను ప్రసాదిస్తాడు: దేవి ఏకా, నిష్కలా, సర్వవ్యాపినీ శక్తి (వ్యోమ), ఉపాధుల ద్వారా కార్యనిర్వహణ చేస్తూ శాంతి, జ్ఞానం, ప్రతిష్ఠ, నివృత్తి/సంహార రూపాలుగా వ్యక్తమవుతుంది. కాలం సృష్టి-ప్రళయాలకు నియంత, మాయ ప్రభువు శక్తి; దాని వల్ల జగత్తు మోహచక్రంలో తిరుగుతుంది. హిమవానుకు దేవి భయంకర ఐశ్వర్యరూపం, తరువాత పద్మసదృశ సౌమ్యరూపం దర్శనమై, విస్తృత నామ-గుణ స్తోత్రం ద్వారా వేద, సాంఖ్య, యోగ, పురాణ దృష్టుల్లో దేవీతత్త్వం వివరించబడుతుంది. చివరలో దేవి ఈశ్వరశరణాగతి, ధర్మ-వర్ణాశ్రమాలకు వేదమే ప్రమాణం, విపరీత మతాలు మోహకరమని చెప్పి, ధ్యానం, కర్మయోగం, భక్తి, జ్ఞానమార్గాల ద్వారా మోక్షం మరియు అనావృత్తిని ఉపదేశిస్తుంది. ముగింపులో భృగు మొదలైన ఆద్య ఋషుల వంశాలు, సృష్టి-వంశావళులు తదుపరి విషయమని సూచిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे देशमो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवं सृष्ट्वा परीच्यादीन् देवदेवः पितामहः / सहैव मानसैः पुत्रैस्तताप परमं तपः
ఇట్లు శ్రీకూర్మపురాణం షట్సాహస్త్రీ సంహిత పూర్వవిభాగంలోని దశమ అధ్యాయం. శ్రీకూర్ముడు పలికెను—పరీచి మొదలైన ఋషులను సృష్టించి దేవదేవుడైన పితామహ బ్రహ్మ తన మానసపుత్రులతో కలిసి పరమ తపస్సు ఆచరించెను।
Verse 2
तस्यैवं तपतो वक्त्राद् रुद्रः कालाग्निसन्निभः / त्रिशूलपाणिरीशानः प्रदुरासीत् त्रिलोचनः
అతడు ఈ విధంగా తపస్సు చేయుచుండగా అతని ముఖమునుండి కాలాగ్నివలె దగ్ధతేజస్సుతో రుద్రుడు ప్రదర్శితుడయ్యెను—త్రిశూలధారి, త్రినేత్రుడు, ఈశానుడు।
Verse 3
अर्धनारीनरवपुः दुष्प्रेक्ष्यो ऽतिभयङ्करः / विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चान्तर्दधे भयात्
అర్ధనారీ-అర్ధనర రూపముతో, చూడుటకు దుర్లభమై అత్యంత భయంకరుడై, ఆయన “నిన్ను నీవే విభజించుకొనుము” అని పలికి; భయముచేత బ్రహ్మ అంతర్ధానమయ్యెను।
Verse 4
तथोक्तो ऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वमथाकरोत् / बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः
అట్లు ఆజ్ఞాపింపబడిన ఆయన స్త్రీత్వం, పురుషత్వం అని ద్విధా సృష్టి చేసెను; మరల పురుషత్వాన్ని దశధా విభజించి, తిరిగి ఏకధా (ఏకాత్మ) రూపముగాను చేసెను।
Verse 5
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः / कपालोशादयो विप्रा देवकार्ये नियोजिताः
ఈ పదకొండు రుద్రులు త్రిభువనేశ్వరులని ప్రకటింపబడ్డారు. ఓ విప్రులారా, కపాలోశ మొదలైన వారు దేవకార్యమునకు నియుక్తులయ్యారు।
Verse 6
सौम्यासौम्यैस्तथा शान्ताशान्तैः स्त्रीत्वं च स प्रभुः / बिभेद बहुधा देवः स्वरूपैरसितैः सितैः
ఆ పరమ ప్రభువు దేవుడు తనను అనేక విధాలుగా విభజించుకున్నాడు—సౌమ్యము, అసౌమ్యము; శాంతము, అశాంతము; స్త్రీభావములోనూ; అలాగే శ్యామ-శ్వేత రూపములుగా ప్రకాశించాడు।
Verse 7
ता वै विभूतयो विप्रा विश्रुताः शक्तयो भुवि / लक्ष्म्यादयो याभिरीशा विश्वंव्याप्नोति शाङ्करी
ఓ విప్రులారా! భూమిపై ప్రసిద్ధమైన ఈ విభూతులే—లక్ష్మీ మొదలైన శక్తులు; వీటిద్వారా శంకరశక్తి అయిన ఈశా శాంకరీ సమస్త విశ్వాన్ని వ్యాపిస్తుంది।
Verse 8
विभज्य पुररीशानी स्वात्मानं शङ्कराद् विभोः / महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता
పురరీశానీ సర్వవ్యాపి శంకరుని నుండి తన స్వాత్మతత్త్వాన్ని వేరుచేసి, మహాదేవుని ఆజ్ఞచేత పితామహ బ్రహ్మను సమీపించింది।
Verse 9
तामाह भगवान् ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव / सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत् प्रजापतेः
అప్పుడు భగవాన్ బ్రహ్మ ఆమెతో—“దక్షుని కుమార్తెగా అవు” అని అన్నాడు; ఆమె కూడా ఆయన నియోగముచేత ప్రజాపతికి సంతానరూపంగా ప్రాదుర్భవించింది।
Verse 10
नियोगाद् ब्रह्मणो देवीं ददौ रुद्राय तां सतीम् / दक्षाद् रुद्रो ऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत्
బ్రహ్ముని నియోగముచేత దక్షుడు ఆ దేవి సతిని రుద్రునికి ఇచ్చెను; త్రిశూలధారి రుద్రుడూ దక్షుని నుండి ఆమెను తన స్వకీయ భార్యగా స్వీకరించెను।
Verse 11
प्रजापतिं विनिन्द्यैषा कालेन परमेश्वरी / मेनायामभवत् पुत्री तदा हिमवतः सती
ప్రజాపతి (దక్షుడు)ను నిందించిన ఆ పరమేశ్వరీ దేవి కాలక్రమేణ మేనాదేవి గర్భమున హిమవంతుని కుమార్తెగా పునః సతీ రూపమున జన్మించింది।
Verse 12
स चापि पर्वतवरो ददौ रुद्राय पार्वतीम् / हिताय सर्वदेवानां त्रिलोकस्यात्मनो ऽपि च
ఆ శ్రేష్ఠ పర్వతుడు హిమవంతుడు రుద్రునికి పార్వతీదేవిని వివాహార్థం దానమిచ్చెను—సర్వదేవతల హితార్థం, త్రిలోక మంగళార్థం, తన పరమహితార్థం కూడా।
Verse 13
सैषा माहेश्वरी देवी शङ्करार्धशरीरिणी / शिवा सती हैमवती सुरासुरनमस्कृता
ఆమెయే మాహేశ్వరీ దేవి, శంకరుని అర్ధశరీరిణి; ఆమెయే శివశక్తి—సతీ, హైమవతీ—దేవాసురులందరూ నమస్కరించెదరు।
Verse 14
तस्याः प्रभावमतुलं सर्वे देवाः सवासवाः / विन्दन्ति मुनयो वेत्ति शङ्करो वा स्वयं हरिः
ఇంద్రునితో కూడిన సమస్త దేవతలు ఆమె అతి అపూర్వ ప్రభావాన్ని గ్రహిస్తారు; మునులు కూడా తెలుసుకొనుదురు. అయితే సంపూర్ణంగా శంకరుడు గాని, స్వయంగా హరి గాని మాత్రమే ఎరుగుదురు।
Verse 15
एतद् वः कथितं विप्राः पुत्रत्वं परमेष्ठिनः / ब्रह्मणः पद्मयोनित्वं शङ्करस्यामितौजसः
హే విప్రులారా, పరమేష్ఠినుని పుత్రత్వము, బ్రహ్ముని పద్మయోనిత్వము, మరియు అమిత తేజస్సుగల శంకరుని మహిమను మీకు నేను వివరించితిని।
Verse 16
सूत उवाच इत्याकर्ण्याथ मुनयः कूर्मरूपेण भाषितम् / विष्णुना पुनरेवैनं प्रणता हरिम्
సూతుడు పలికెను—కూర్మరూపంలో విష్ణువు పలికిన వాక్యాన్ని విని మునులు మరల ఆ ప్రభువు హరికి భక్తితో ప్రణామం చేసి నమస్కరించారు।
Verse 17
ऋषय ऊचुः कैषा भगवती देवी शङ्करार्धशरीरिणी / शिवा सती हैमवती यथावद् ब्रूहि पृच्छताम्
ఋషులు పలికిరి—శంకరుని అర్ధశరీరిణిగా, శివా, సతీ, హైమవతీ అని ప్రసిద్ధమైన ఆ భగవతి దేవి ఎవరు? మేము అడుగుచున్నాము, యథావిధిగా వివరించండి।
Verse 18
तेषां तद् वचनं श्रुत्वा मुनीनां पुरुषोत्तमः / प्रत्युवाच महायोगी ध्यात्वा स्वं परमं पदम्
ఆ మునుల వచనాన్ని విని పురుషోత్తముడైన మహాయోగి తన పరమపదాన్ని ధ్యానించి ప్రత్యుత్తరం పలికెను।
Verse 19
श्रीकूर्म उवाच पुरा पितामहेनोक्तं मेरुपृष्ठे सुशोभनम् / रहस्यमेतद् विज्ञानं गोपनीयं विशेषतः
శ్రీకూర్ముడు పలికెను—పూర్వం పితామహుడు బ్రహ్మా మేరు పర్వతపు శోభనమైన పృష్ఠభాగంలో ఈ రహస్యవిజ్ఞానాన్ని ఉపదేశించాడు; ఇది విశేషంగా గోప్యంగా రక్షించవలసినది।
Verse 20
सांख्यानां परमं सांख्यं ब्रह्मविज्ञानमुत्तमम् / संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामेकमोचनम्
సాంఖ్యములలో పరమ సాంఖ్యము బ్రహ్మవిజ్ఞానమే—అత్యుత్తమ జ్ఞానం; సంసారసముద్రంలో మునిగిన జీవులకు అదే ఏకైక మోక్షము.
Verse 21
या सा माहेश्वरी शक्तिर्ज्ञानरूपातिलालसा / व्योमसंज्ञा परा काष्ठा सेयं हैमवती मता
జ్ఞానస్వరూపమునందు అత్యంత ఆసక్తిగల మహేశ్వరుని పరాశక్తి ‘వ్యోమ’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి, పరమ కాష్ఠా, పరమావస్థ—ఆమెనే హైమవతీగా భావిస్తారు।
Verse 22
शिवा सर्वगतानान्ता गुणातीता सुनिष्कला / एकानेकविभागस्था ज्ञानरूपातिलालसा
ఆమె శివా—మంగళమయి పరమా—సర్వవ్యాపిని, అనంత; గుణాతీత, సంపూర్ణ నిష్కల. ఒకటే అయినా అనేక విభాగాలకు ఆధారంగా నిలిచి, ఆమె స్వరూపం చైతన్యం—సత్యజ్ఞానోదయంలో సదా ఆసక్తి గలది।
Verse 23
अनन्या निष्कले तत्त्वे संस्थिता तस्य तेजसा / स्वाभाविकी च तन्मूला प्रभा भानोरिवामला
ఆమె ఆయనతో భిన్నం కాదు; ఆయన తేజస్సుతో నిష్కల తత్త్వములో స్థితి చెందుతుంది. స్వభావతః ఆయనదే, ఆయనలోనే మూలమై; ఆమె నిర్మల ప్రభ—సూర్యుని శుద్ధ కాంతివలె।
Verse 24
एका माहेश्वरी शक्तिरनेकोपाधियोगतः / परावरेण रूपेण क्रीडते तस्य सन्निधौ
మాహేశ్వరీ శక్తి ఒక్కటే; అయితే అనేక ఉపాధుల సంయోగముచేత పర-అపర రూపాలను ధరించి, ఆ పరమేశ్వరుని సన్నిధిలో లీలగా విహరిస్తుంది।
Verse 25
सेयं करोति सकलं तस्याः कार्यमिदं जगत् / न कार्यं नापि करणमीश्वरस्येति सूरयः
ఆ శక్తియే సమస్తమును నిర్వహిస్తుంది; ఈ సమస్త జగత్తు ఆమె కార్యఫలమే. జ్ఞానులు చెబుతారు—ఈశ్వరునికి చేయవలసిన కార్యమూ లేదు, చేయుటకు సాధనమూ లేదు।
Verse 26
चतस्त्रः शक्तयो देव्याः स्वरूपत्वेन संस्थिताः / अधिष्ठानवशात् तस्याः शृणुध्वं मुनिपुङ्गवाः
దేవికి నాలుగు శక్తులు ఆమె స్వస్వరూపంగానే స్థితమై ఉన్నాయి. ఆమె అధిష్ఠానభేదమును బట్టి వాటిని వినుడి, ఓ మునిపుంగవులారా।
Verse 27
शान्तिर्विद्या प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्चेतिताः स्मृतः / चतुर्व्यूहस्ततो देवः प्रोच्यते परमेश्वरः
శాంతి, విద్య, ప్రతిష్ఠ, నివృత్తి—ఇవే ఆయన దివ్య శక్తులని స్మృతిలో చెప్పబడింది. అందువల్ల పరమేశ్వరుడు చతుర్వ్యూహ దేవుడని బోధించబడతాడు।
Verse 28
अनया परया देवः स्वात्मानन्दं समश्नुते / चतुर्ष्वपि च वेदेषु चतुर्मूर्तिर्महेश्वरः
ఈ పరాభక్తి ద్వారా దేవుడు తన స్వాత్మానందాన్ని అనుభవిస్తాడు. నాలుగు వేదాలన్నింటిలోనూ మహేశ్వరుడు చతుర్మూర్తిగా ప్రకటించబడుతున్నాడు।
Verse 29
अस्यास्त्वनादिसंसिद्धमैश्वर्यमतुलं महत् / तत्सम्बन्धादनन्ताया रुद्रेण परमात्मना
ఆమె యొక్క అతులమైన మహత్తర ఐశ్వర్యం అనాదిగా సిద్ధమై ఉంది. పరమాత్మ రుద్రునితో సంబంధం వలన ఆమె ‘అనంతా’—అనంత స్వరూపిణి—అని ప్రసిద్ధి చెందింది।
Verse 30
सैषा सर्वेश्वरी देवी सर्वभूतप्रवर्तिका / प्रोच्यते भगवान् कालो हरिः प्राणो महेश्वरः
ఆ దేవీనే సర్వేశ్వరీ, సమస్త భూతాలను ప్రవర్తింపజేసే శక్తి. ఆమెనే భగవానుగా ‘కాలం’, ‘హరి’, ‘ప్రాణం’, ‘మహేశ్వరుడు’ అని కూడా చెప్పబడుతుంది।
Verse 31
तत्र सर्वमिदं प्रोतमोतं चैवाखिलं जगत् / स कालो ऽग्निर्हरो रुद्रो गीयते वेदवादिभिः
ఆయనలోనే ఈ సమస్త జగత్తు నేయబడి, గుచ్చబడి ఉంది—సర్వ లోకాలతో కూడ. వేదవాదులు ఆయననే కాలముగా, అగ్నిగా, హరుడుగా, రుద్రుడుగా కీర్తిస్తారు.
Verse 32
कालः सृजति भूतानि कालः संहरते प्रजाः / सर्वे कालस्य वशगा न कालः कस्यचिद् वशे
కాలమే భూతాలను సృష్టిస్తుంది, కాలమే ప్రజలను లయపరుస్తుంది. అందరూ కాలాధీనులు; కాని కాలం ఎవరి అధీనంలోనూ లేదు.
Verse 33
प्रधानं पुरुषस्तत्त्वं महानात्मा त्वहङ्कृतिः / कालेनान्यानि तत्त्वानि समाविष्टानि योगिना
ప్రధానం, పురుషుడు—ఇవి మూల తత్త్వాలు; వాటి నుండి మహత్, ఆపై అహంకారం ఉద్భవిస్తుంది. కాలక్రమేణ ఇతర తత్త్వాలూ లయజ్ఞానమున్న యోగి చేత సమావిష్టమవుతాయి.
Verse 34
तस्य सर्वजगत्सूतिः शक्तिर्मायेति विश्रुता / तयेदं भ्रामयेदीशो मायावी पुरुषोत्तमः
ఆయన శక్తి—దాని వల్ల సమస్త జగత్తు జనిస్తుంది—‘మాయ’ అని ప్రసిద్ధి. ఆ మాయ ద్వారానే మాయావి పురుషోత్తముడైన ఈశ్వరుడు ఈ లోకాన్ని భ్రమలో తిప్పుతాడు.
Verse 35
सैषा मायात्मिका शक्तिः सर्वाकारा सनातनी / वैश्वरूप्यं महेशस्य सर्वदा संप्रकाशयेत्
ఇదే ఆ మాయాస్వరూపిణి, సర్వాకారిణి, సనాతని శక్తి; ఆమె సదా మహేశ్వరుని వైశ్వరూపాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
Verse 36
अन्याश्च शक्तयो मुख्यास्तस्य देवस्य निर्मिताः / ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्तिः प्राणशक्तिरिति त्रयम्
ఆ దేవుని నుండి ఇతర ప్రధాన శక్తులూ ప్రాదుర్భవించాయి—జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తి, ప్రాణశక్తి—ఇవి మూడు।
Verse 37
सर्वासामेव शक्तीनां शक्तिमन्तो विनिर्मिताः / माययैवाथ विप्रेन्द्राः सा चानादिरनन्तया
సర్వ శక్తుల సమష్టి నుండే శక్తిమంతులందరూ నిర్మితులయ్యారు; ఓ విప్రేంద్రులారా, ఇది అంతా మాయ ద్వారానే, ఆ మాయ అనాది, అనంతునిచే ఆధారితము।
Verse 38
सर्वशक्त्यात्मिका माया दुर्निवारा दुरत्यया / मायावी सर्वशक्तीशः कालः कालकारः प्रभुः
సర్వశక్త్యాత్మకమైన మాయ అడ్డుకోలేనిది, దాటలేనిది; మాయాధారి, సర్వశక్తీశ్వర ప్రభువే కాలుడు—కాలాన్ని సృజించువాడు।
Verse 39
करोति कालः सकलं संहरेत् काल एव हि / कालः स्थापयते विश्वं कालाधीनमिदं जगत्
కాలుడే సమస్తాన్ని చేస్తాడు, కాలుడే సమస్తాన్ని సంహరిస్తాడు; కాలుడే విశ్వాన్ని స్థాపిస్తాడు—ఈ జగత్తు కాలాధీనము।
Verse 40
लब्ध्वा देवाधिदेवस्य सन्निधिं परमेष्ठिनः / अनन्तस्याखिलेशस्य शंभोः कालात्मनः प्रभोः
దేవాధిదేవ పరమేష్ఠి—అనంతుడు, అఖిలేశుడు, కాలాత్మక ప్రభువు శంభువు—ఆ సన్నిధిని పొందిన తరువాత।
Verse 41
प्रधानं पुरुषो माया माया चैवं प्रपद्यते / एका सर्वगतानन्ता केवला निष्कला शिवा
ప్రధానము, పురుషుడు, మాయ—మాయను ఇలానే చెప్పుదురు. అయినా ఆమె ఒక్కటే—సర్వవ్యాపిని, అనంత, కేవల, నిష్కల—శివా, పరమ మంగళస్వరూపిణి।
Verse 42
एका शक्तिः शिवैको ऽपि शक्तिमानुच्यते शिवः / शक्तयः शक्तिमन्तो ऽन्ये सर्वशक्तिसमुद्भवाः
శక్తి ఒక్కటే; ఆ ఒక్క శివుడే ‘శక్తిమాన్’ అని పిలువబడును. ఇతర శక్తులు, వాటి అధిష్ఠాతలు అన్నీ ఆ సర్వశక్తి నుండే ఉద్భవించును।
Verse 43
शक्तिशक्तिमतोर्भेदं वदन्ति परमार्थतः / अभेदं चानुपश्यन्ति योगिनस्तत्त्वचिन्तकाः
పరమార్థములో శక్తి–శక్తిమాన్ భేదమని చెప్పుదురు; అయితే తత్త్వచింతక యోగులు వారి అభేదమును కూడా ప్రత్యక్షంగా దర్శించుదురు।
Verse 44
शक्तयो गिरजा देवी शक्तिमन्तो ऽथ शङ्करः / विशेषः कथ्यते चायं पुराणे ब्रह्मवादिभिः
శక్తులు గిరిజా దేవి; శక్తిమాన్ అయితే శంకరుడు. ఈ ప్రత్యేక భేదము పురాణములో బ్రహ్మవాదులు బోధించిరి।
Verse 45
भोग्या विश्वेश्वरी देवी महेश्वरपतिव्रता / प्रोच्यते भगवान् भोक्ता कपर्दे नीललोहितः
మహేశ్వరుని పతిగా భావించి పతివ్రతయైన విశ్వేశ్వరి దేవి ‘భోగ్యా’ అని చెప్పబడును; భగవాన్ కపర్దీ నీలలోహితుడు ‘భోక్తా’ అని ప్రకటించబడును।
Verse 46
मन्ता विश्वेश्वरो देवः शङ्करो मन्मथान्तकः / प्रोच्यते मतिरीशानी मन्तव्या च विचारतः
ఆయనే అంతర్యామి ‘మంతా’—విశ్వేశ్వర దేవుడు, శంకరుడు, మన్మథ (కామ) సంహారకుడు. ఈ జ్ఞానం ఈశానీ-శక్తి ప్రసూతమని ఉపదేశించబడింది; వివేకంతో విచారించి ధ్యానించవలెను.
Verse 47
इत्येतदखिलं विप्राः शक्तिशक्तिमदुद्भवम् / प्रोच्यते सर्ववेदेषु मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
ఓ విప్రులారా! శక్తి మరియు శక్తిమాన్ నుండి ఉద్భవించిన ఈ సమస్త తత్త్వోపదేశం, తత్త్వదర్శి మునులచే అన్ని వేదాలలో ప్రకటించబడింది.
Verse 48
एतत् प्रदर्शितं दिव्यं देव्या माहात्म्यमुत्तमम् / सर्ववेदान्तवेदेषु निश्चितं ब्रह्मवादिभिः
ఇలా దేవి యొక్క దివ్యమైన, ఉత్తమమైన మహాత్మ్యం ప్రదర్శించబడింది; బ్రహ్మవాదులచే సమస్త వేదాంత-శాస్త్రాలలో ఇది నిశ్చయంగా స్థాపించబడింది.
Verse 49
एकं सर्वगतं सूक्ष्मं कूटस्थमचलं ध्रुवम् / योगिनस्तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्
మహాదేవి యొక్క ఆ పరమ పదం ఒక్కటే—సర్వవ్యాపి, సూక్ష్మ, కూటస్థ, అచల, ధ్రువమైనది. యోగులు ధ్యానదర్శనంలో దానిని ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తారు.
Verse 50
आनन्दमक्षरं ब्रह्म केवलं निष्कलं परम् / योगिनस्तत् प्रपश्यन्ति महादेव्याः परं पदम्
ఆ బ్రహ్మ ఆనందస్వరూపం—అక్షరమైనది, ఏకమాత్రం, నిష్కలమైనది, పరమమైనది. యోగులు దానినే మహాదేవి యొక్క పరమ పదంగా, అత్యున్నత ధామంగా ప్రత్యక్షంగా దర్శిస్తారు.
Verse 51
परात्परतरं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम् / अनन्तप्रकृतौ लीनं देव्यास्तत् परमं पदम्
పరాత్పరమునకన్నా పరమమైన తత్త్వం శాశ్వతం—శివుడు, అచ్యుతుడు. అనంత ప్రకృతిలో లీనమైనదే దేవీ యొక్క పరమ పదము.
Verse 52
शुभं निरञ्जनं शुद्धं निर्गुणं द्वैतवर्जितम् / आत्मोपलब्धिविषयं देव्यास्तत् परमं पदम्
శుభమైనది, నిరంజనం, శుద్ధం, గుణాతీతం, ద్వైతరహితం—ఆత్మసాక్షాత్కారంతోనే గ్రాహ్యమైనదే దేవీ యొక్క పరమ పదము.
Verse 53
सैषा धात्री विधात्री च परमानन्दमिच्छताम् / संसारतापानखिलान् निहन्तीश्वरसंश्रया
ఇది ధాత్రీ కూడా, విధాత్రీ కూడా; పరమానందాన్ని కోరువారికి, ఈశ్వరశరణలో స్థితమై, సంసారతాపములన్నిటిని నశింపజేస్తుంది.
Verse 54
तस्माद् विमुक्तिमन्विच्छन् पार्वतीं परमेश्वरीम् / आश्रयेत् सर्वभावानामात्मभूतां शिवात्मिकाम्
కాబట్టి విముక్తిని కోరువాడు పరమేశ్వరీ పార్వతిని శరణు పొందాలి—ఆమె సమస్త భావముల ఆత్మ, శివాత్మిక.
Verse 55
लब्ध्वा च पुत्रीं शर्वाणीं तपस्तप्त्वा सुदुश्चरम् / सभार्यः शरं यातः पार्वतीं परमेश्वरीम्
శర్వాణీ అనే కుమార్తెను పొందిన తరువాత, అత్యంత దుష్కరమైన తపస్సు చేసి, అతడు భార్యతో కూడి పరమేశ్వరీ పార్వతిని శరణు పొందెను.
Verse 56
तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम् / मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम्
స్వేచ్ఛయే జన్మిస్తున్న ఆ సుందరముఖి కన్యను చూచి, హిమవంతుని భార్య మేనా పర్వతేశ్వరునితో ఈ మాటలు పలికింది।
Verse 57
मेनोवाच पश्य बालामिमां राजन् राजीवसदृशाननाम् / हिताय सर्वभूतानां जाता च तपसावयोः
మేనా పలికింది—ఓ రాజా, ఈ బాలికను చూడు; ఆమె ముఖం కమలంలా ఉంది. సమస్త భూతాల హితార్థం మా ఇద్దరి తపస్సు ఫలంగా ఆమె జన్మించింది।
Verse 58
सो ऽपि दृष्ट्वा ततः पुत्रीं तरुणादित्यसन्निभाम् / कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम्
అప్పుడు అతడూ ఆ కుమార్తెను చూచెను—నవోదయ సూర్యునివలె ప్రకాశించే ఆమెను; జటాధారిణి, చతుర్ముఖి, త్రినేత్రి, అత్యంత మనోహరిని।
Verse 59
अष्टहस्तां विशालाक्षीं चन्द्रावयवभूषणाम् / निर्गुणां सगुणां साक्षात् सदसद्व्यक्तिवर्जिताम्
నేను ఆమెను చూచితిని—అష్టహస్తా, విశాలనేత్రా, చంద్ర-ఆభరణాలతో అలంకృతా; ఆమె సాక్షాత్ నిర్గుణమూ సగుణమూ, సత్-అసత్ వ్యక్తీకరణకు అతీతా।
Verse 60
प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा चातिविह्वलः / भीतः कृताञ्जलिस्तस्याः प्रोवाच परमेश्वरीम्
అతడు భూమిపై శిరస్సు వంచి ప్రణమించి, ఆమె తేజస్సుతో అత్యంత విహ్వలుడై, భయంతో వణుకుతూ, కృతాంజలిగా ఆ పరమేశ్వరిని సంభోదించాడు।
Verse 61
हीमवानुवाच का त्वं देवि विशालाक्षि शशाङ्कावयवाङ्किते / न जाने त्वामहं वत्से यथावद् ब्रूहि पृच्छते
హిమవాన్ పలికెను—హే విశాలనేత్రి దేవీ, చంద్రచిహ్నంతో అలంకృతమైయున్నావే! వత్సే, నేను నిన్ను ఎరుగను; నేను అడుగుచున్నదాన్ని యథావిధిగా చెప్పుము.
Verse 62
गिरीन्द्रवचनं श्रुत्वा ततः सा परमेश्वरी / व्याजहार महाशैलं योगिनामभयप्रदा
గిరీంద్రుని వచనమును విని ఆ పరమేశ్వరీ అప్పుడు మహాశైలమును ఉద్దేశించి పలికెను—యోగులకు అభయమును ప్రసాదించువది.
Verse 63
देव्युवाच मां विद्ध परमां शक्तिं परमेश्वरसमाश्रयाम् / अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यन्ति मुमुक्षवः
దేవి పలికెను—నన్ను పరమశక్తిగా తెలుసుకొనుము; నేను పరమేశ్వరునందు ఆశ్రయమై, ఆయనచే ఆధారితమై ఉన్నాను. నేను ఏకైక, అవ్యయ, అద్వితీయ శక్తిని; ముముక్షువులు నన్నే దర్శించుదురు.
Verse 64
अहं वै सर्वभावानात्मा सर्वान्तरा शिवा / शाश्वतैश्वर्यविज्ञानमूर्तिः सर्वप्रवर्तिका
నేనే సమస్త భూతభావముల ఆత్మను—అందరిలో అంతర్యామిణిగా ఉన్న శివా. నేను శాశ్వత ఐశ్వర్య-విజ్ఞాన స్వరూపిని; సమస్త క్రియలను ప్రవర్తింపజేయువదిని.
Verse 65
अनन्तानन्तमहिमा संसारार्णवतारिणी / दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम्
అనంతానంత మహిమగల నేను సంసార సముద్రమును దాటించువదిని. నీకు దివ్య దృష్టిని ప్రసాదించుచున్నాను—ఇప్పుడు నా ఐశ్వర రూపమును దర్శించుము.
Verse 66
एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम् / स्वं रूपं दर्शयामास दिव्यं तत् पारमेश्वरम्
ఇంత చెప్పి హిమవంతునికి సత్యవివేకజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించి, స్వయంగా పరమేశ్వరుడు తన దివ్యమైన, పరాత్పరమైన, పరమాధిపత్యస్వరూపాన్ని దర్శింపజేశాడు।
Verse 67
कोटिसूर्यप्रितीकाशं तेजोबिम्बं निराकुलम् / ज्वालामालासहस्त्राढ्यं कालानलशतोपमम्
అతడు దివ్య తేజస్సు యొక్క నిర్మల బింబాన్ని చూచెను—కోటిసూర్యుల వలె ప్రకాశించే, నిరాకులమై పరమశాంతమైనది; సహస్ర జ్వాలామాలలతో అలంకృతమై, కాలాగ్ని యొక్క శతాగ్నుల సమానంగా భాసించెను।
Verse 68
दंष्ट्राकरालं दुर्धर्ष जटामण्डलमण्डितम् / त्रिशूलवरहस्तं च घोररूपं भयानकम्
అతడు (ప్రభువును) భయంకర దంష్ట్రలతో, దుర్ధర్షుడై; జటామండలంతో అలంకృతుడై; చేతిలో శ్రేష్ఠ త్రిశూలం ధరించిన—ఘోరరూపుడు, భయానకుడు—గా దర్శించాడు।
Verse 69
प्रशान्तं सौम्यवदनमनन्ताश्चर्यसंयुतम् / चन्द्रावयवलक्ष्माणं चन्द्रकोटिसमप्रभम्
ఆయన పరమప్రశాంతుడు, సౌమ్యముఖుడు, అనంత ఆశ్చర్యగుణసంపన్నుడు; చంద్రసమాన అవయవలక్ష్మితో విరాజిల్లి, కోటిచంద్రుల సమాన కాంతితో ప్రకాశించెను।
Verse 70
किरीटिनं गदाहस्तं नूपुरैरुपशोभितम् / दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम्
ఆయన కిరీటధారి, చేతిలో గదను ధరించి, నూపురాలతో శోభిల్లెను; దివ్య మాలలు, అంబరాలు ధరించి, దివ్య సుగంధ అనులేపనంతో విభూషితుడయ్యెను।
Verse 71
शङ्खचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम् / अण्डस्थं चाण्डबाह्यस्थं बाह्यमाभ्यन्तरं परम्
ఆయన శంఖచక్రధారి, ధ్యేయుడైన ఇష్టప్రభువు; త్రినేత్రుడు, కృత్తివాసుడు. బ్రహ్మాండంలోనూ దాని అవతల కూడా—బాహ్యంగా వ్యక్తమై, అంతర్యామిగా పరముడు.
Verse 72
सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वाकारं सनातनम् / ब्रह्मोन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमानपदाम्बुजम्
ఆయన సమస్త శక్తుల సమాహారం, శుభ్ర-ప్రకాశమయుడు; అన్ని రూపాలు ధరించే సనాతనుడు. ఆయన పాదపద్మాలను బ్రహ్మ, ఇంద్ర, ఉపేంద్ర (విష్ణు) మరియు యోగీంద్రులు వందిస్తారు.
Verse 73
सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् / सर्वमावृत्य तिष्ठन्तं ददर्श परमेश्वरम्
అతడు పరమేశ్వరుని దర్శించాడు—ఆయన చేతులు పాదాలు సర్వత్ర, ఆయన నేత్రాలు శిరస్సు ముఖాలు అన్ని దిశలలో; సమస్తాన్ని ఆవరించి వ్యాపించి నిలిచినవాడు.
Verse 74
दृष्ट्वा तदीदृशं रूपं देव्या माहेश्वरं परम् / भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः
దేవి యొక్క ఆ పరమ మాహేశ్వరసదృశ రూపాన్ని చూసి రాజు భయభక్తి-విస్మయంతో ఆవరించబడ్డాడు; అయినా అతని మనస్సు ఆనందంతో ఉప్పొంగింది.
Verse 75
आत्मन्याधाय चात्मानमोङ्कारं समनुस्मरन् / नाम्नामष्टसहस्त्रेण तुष्टाव परमेश्वरीम्
తన ఆత్మను పరమాత్మలో నిలిపి, ఓంకారాన్ని నిరంతరం స్మరిస్తూ, అతడు అష్టసహస్ర నామాలతో పరమేశ్వరిని స్తుతించాడు.
Verse 76
हीमवानुवाच शिवोमा परमा शक्तिरनन्ता निष्कलामला / शान्ता माहेश्वरी नित्या शाश्वती परमाक्षरा
హిమవాన్ పలికెను—శివ-ఉమ పరమశక్తి; అనంత, నిష్కల, నిర్మల. ఆమె స్వయంగా శాంతి; మహేశ్వరుని అధిష్ఠాత్రీ శక్తి; నిత్య, శాశ్వత, పరమ అక్షర తత్త్వము.
Verse 77
अचिन्त्या केवलानन्त्या शिवात्मा परमात्मिका / अनादिरव्यया शुद्धा देवात्मा सर्वगाचला
ఆమె అచింత్య—కేవలము, అనంతము; ఆమె ఆత్మస్వరూపమే శివుడు, ఆమె తత్త్వం పరమాత్మ. ఆమె అనాది, అవ్యయ, శుద్ధ; దేవాత్మిక, సర్వవ్యాపిని, అచల.
Verse 78
एकानेकविभागस्था मायातीता सुनिर्मला / महामाहेश्वरी सत्या महादेवी निरञ्जना
ఆమె ఏకముగా కూడా, అనేకముగా కూడా—సర్వ విభాగస్థితులలో నిలిచియున్నది. ఆమె మాయాతీత, అత్యంత నిర్మల. ఆమె మహామాహేశ్వరీ శక్తి, సత్యస్వరూపిణి; మహాదేవి, నిరంజన.
Verse 79
काष्ठा सर्वान्तरस्था च चिच्छक्तिरतिलालसा / नन्दा सर्वात्मिका विद्या ज्योतीरूपामृताक्षरा
ఆమె కాష్ఠా—సర్వుల అంతరంలో నివసించునది. ఆమె చిచ్ఛక్తి—ప్రకటనకు అత్యంత ఉత్సుకతగలది. ఆమె నందా—సర్వాత్మిక విద్య; జ్యోతిరూపిణి, అమృతాక్షరమయి.
Verse 80
शान्तिः प्रतिष्ठा सर्वेषां निवृत्तिरमृतप्रदा / व्योममूर्तिर्व्योमलया व्योमाधाराच्युतामरा
ఆమె శాంతి—సర్వులకు ప్రతిష్ఠ. ఆమె నివృత్తిశక్తి, అమృతత్వం ప్రసాదించునది. ఆమె రూపం వ్యోమసమం; వ్యోమతత్త్వంలో లయమగును; వ్యోమాధారిణి, అచ్యుత, అమర.
Verse 81
अनादिनिधनामोघा कारणात्मा कलाकला / क्रतुः प्रथमजा नाभिरमृतस्यात्मसंश्रया
ఆయన అనాది-అనంతుడు, అమోఘుడు—కారణాత్మ స్వరూపుడు, సమస్త కళలకూ శక్తులకూ మూలం. ఆయనే క్రతువు, ప్రథమజ తత్త్వం; అమృతానికి నాభి—స్వాత్మలోనే స్థితుడు.
Verse 82
प्राणेश्वरप्रिया माता महामहिषघातिनी / प्राणेश्वरी प्राणरूपा प्रधानपुरुषेश्वरी
ఆమె ప్రాణేశ్వరుని ప్రియా, జగన్మాత, మహామహిషఘాతిని. ఆమె ప్రాణాధీశ్వరి, ప్రాణస్వరూపిణి, మరియు ప్రధానం-పురుషులకు పరమేశ్వరి.
Verse 83
सर्वशक्तिकलाकारा ज्योत्स्ना द्योर्महिमास्पदा / सर्वकार्यनियन्त्री च सर्वभूतेश्वरेश्वरी
ఆమె సమస్త శక్తులూ కళలూ సాకారరూపిణి; ద్యోర్మహిమకు ఆసనమైన జ్యోత్స్న. ఆమె ప్రతి కార్యానికి నియంత్రిణి, సమస్త భూతేశ్వరునికీ అధీశ్వరి.
Verse 84
अनादिरव्यक्तगुहा महानन्दा सनातनी / आकाशयोनिर्योगस्था महायोगेश्वरेश्वरी
ఆమె అనాది, అవ్యక్తగుహలో గూఢంగా నివసించేది; మహానంద, సనాతని. ఆమె ఆకాశయోని, యోగస్థ—మహాయోగేశ్వరుని పరమేశ్వరి.
Verse 85
महामाया सुदुष्पूरा मूलप्रकृतिरीश्वरी / संसारयोनिः सकला सर्वशक्तिसमुद्भवा
ఆమె మహామాయ, అత్యంత దుర్లంఘ్యమైనది; మూలప్రకృతికి అధీశ్వరి. ఆమె సంసారయోని, సంపూర్ణస్వరూపిణి, సమస్త శక్తుల ఉద్భవస్థానం.
Verse 86
संसारपारा दुर्वारा दुर्निरोक्ष्या दुरासदा / प्राणशक्तिः प्रणविद्या योगिनी परमा कला
ఆమె సంసారానికి అవతలి తీరం—దాటుటకు దుర్లభం, అగమ్యం, దర్శించుటకు కష్టం, సులభంగా చేరలేనిది. ఆమె ప్రాణశక్తి, ప్రణవ (ఓం) విద్య, యోగినీ, పరమ కళ.
Verse 87
महाविभूतिर्दुर्धर्षा मूलप्रकृतिसंभवा / अनाद्यनन्तविभवा परार्था पुरुषारणिः
ఆమె మహావిభూతి—అజేయ, అప్రతిహత, మూలప్రకృతి నుండి జనించినది. అనాది, అనంత సామర్థ్యములు గల ఆమె పరార్థంగా (పురుషుని కోసం) నిలిచి, పురుషప్రకటనకు అరణి (మథనదండం) వంటిది.
Verse 88
सर्गस्थित्यन्तकरणी सुदुर्वाच्या दुरत्यया / शब्दयोनिः शब्दमयी नादाख्या नादविग्रहा
ఆమె సృష్టి-స్థితి-లయాలను చేయు శక్తి—వర్ణించుటకు అత్యంత కష్టం, దాటలేనిది. ఆమె శబ్దయోని, శబ్దమయి; ‘నాద’గా ప్రసిద్ధి, నాదమే ఆమె స్వరూపం.
Verse 89
प्रधानपुरुषातीता प्रधानपुरुषात्मिका / पुराणी चिन्मयी पुंसामादिः पुरुषरूपिणी
ఆమె ప్రధానం మరియు పురుషుడు—ఇరువురినీ అతిక్రమించినది; అయినా ప్రధానం-పురుషుల ఆత్మస్వరూపిణి. ఆమె పురాణి, చిన్మయి; జీవులకు ఆదికారణం, పురుషరూపాన్ని ధరించేది.
Verse 90
भूतान्तरात्मा कूटस्था महापुरुषसंज्ञिता / जन्ममृत्युजरातीता सर्वशक्तिसमन्विता
ఆమె సమస్త భూతాలలో అంతరాత్మ, కూటస్థ—అచల ఆధారం; మహాపురుషగా ప్రసిద్ధి. జననం, మరణం, జరా లకు అతీతమై, సర్వశక్తులతో సమన్వితమై ఉంది.
Verse 91
व्यापिनी चानवच्छिन्ना प्रधानानुप्रवेशिनी / क्षेत्रज्ञशक्तिरव्यक्तलक्षणा मलवर्जिता
ఆమె సర్వవ్యాపిని, అవిచ్ఛిన్నమైనది; ప్రధానము (ఆదిప్రకృతి) లోనికి ప్రవేశించేది. ఆమె క్షేత్రజ్ఞశక్తి, అవ్యక్తలక్షణయుత, మలరహిత.
Verse 92
अनादिमायसंभिन्ना त्रितत्त्वा प्रकृतिर्गुहा / महामायासमुत्पन्ना तामसी पौरुषी ध्रुवा
ప్రకృతి—గుహవలె గూఢమైన వ్యక్తీకరణాధారం—అనాది మాయతో అంతర్గతంగా మిళితమై, త్రితత్త్వమయి. మహామాయ నుండి జన్మించి, తామస స్వభావముతో, పురుషసంబంధిత, ధ్రువమైనది.
Verse 93
व्यक्ताव्यक्तात्मिकाकृष्णा रक्ताशुक्ला प्रसूतिका / अकार्या कार्यजननी नित्यं प्रसवधर्मिणी
ఆమె వ్యక్త-అవ్యక్త స్వరూపిణి; కృష్ణవర్ణ, రక్త-శుక్ల గుణసంపన్న, ప్రసూతిక. తానే అకార్య (అజ) అయినా సమస్త కార్యాలకు జనని; ఆమె స్వభావం నిత్య సృష్టి.
Verse 94
सर्गप्रलयनिर्मुक्ता सृष्टिस्थित्यन्तधर्मिणी / ब्रह्मगर्भा चतुर्विशा पद्मनाभाच्युतात्मिका
ఆమె సర్గ-ప్రళయాలకు అతీతమైనది; అయినా సృష్టి-స్థితి-అంత (లయ) ధర్మాలను ధరిస్తుంది. ఆమె బ్రహ్మగర్భ, చతుర్వింశతి తత్త్వరూపిణి; పద్మనాభా, ఆమె ఆత్మస్వరూపం అచ్యుతుడు.
Verse 95
वैद्युती शाश्वती योनिर्जगन्मातेश्वरप्रिया / सर्वाधारा महारूपा सर्वैश्वर्यसमन्विता
ఆమె విద్యుత్తులా ప్రకాశించే శాశ్వత యోని (ఆదిస్రోతస్విని); జగన్మాత, ఈశ్వరప్రియా. ఆమె సర్వాధార, మహారూపిణి, సమస్త ఐశ్వర్యసంపన్న.
Verse 96
विश्वरूपा महागर्भा विश्वेशेच्छानुवर्तिनी / महीयसी ब्रह्मयोनिर्महालक्ष्मीसमुद्भावा
ఆమె సమస్త విశ్వరూపిణి, సమస్త భూతములకు మహాగర్భము, విశ్వేశ్వరుని ఇచ్ఛానుసారిణి. అత్యంత మహనీయురాలు; బ్రహ్మకు యోనిగా, మహాలక్ష్మీగా ఉద్భవించినది.
Verse 97
महाविमानमध्यस्था महानिद्रात्महेतुका / सर्वसाधारणी सूक्ष्मा ह्यविद्या पारमार्थिका
అవిద్య మహావిమానము—అంటే వ్యక్తమైన జగద్వ్యవస్థ—మధ్యలో నివసిస్తూ, ఆత్మనిష్ఠ కారణమై మహానిద్రకు హేతువవుతుంది. అది సర్వసాధారణం, అత్యంత సూక్ష్మం; పరమార్థ విచారణలో అధిగమించవలసిన మూలతత్త్వమని గ్రహించాలి.
Verse 98
अनन्तरूपानन्तस्था देवी पुरुषमोहिनी / अनेकाकारसंस्थाना कालत्रयविवर्जिता
దేవి అనంతరూపిణి, అనంతంలో స్థితురాలు; ఆమె దేహధారులను మోహింపజేస్తుంది. ఆమె అనేక ఆకారాలలో నిలిచినా, భూత-వర్తమాన-భవిష్యత్ అనే కాలత్రయ విభాగానికి అతీతురాలు.
Verse 99
ब्रह्मजन्मा हरेर्मूर्तिर्ब्रह्मविष्णुशिवात्मिका / ब्रह्मेशविष्णुजननी ब्रह्माख्या ब्रह्मसंश्रया
ఆమె హరిరూపమే; ఆమె నుండే బ్రహ్మ జన్మిస్తాడు. ఆమె బ్రహ్మ-విష్ణు-శివాత్మిక. ఆమె బ్రహ్మ, ఈశ (శివ) మరియు విష్ణువుల జనని; ‘బ్రహ్మ’ అని ప్రసిద్ధి, బ్రహ్మంలోనే ఆశ్రయించి బ్రహ్మరూపిణి.
Verse 100
व्यक्ता प्रथमजा ब्राह्मी महती ज्ञानरूपिणी / वैराग्यैश्वर्यधर्मात्मा ब्रह्ममूर्तिर्हृदिस्थिता / अपांयोनिः स्वयंभूतिर्मानसी तत्त्वसंभवा
ఆమె వ్యక్తశక్తి, ప్రథమజా బ్రాహ్మీ; ఆమె మహతీ, జ్ఞానమే ఆమె స్వరూపం. ఆమె స్వభావం వైరాగ్యము, ఐశ్వర్యము, ధర్మము; బ్రహ్మమూర్తిగా హృదయంలో స్థితురాలు. ఆమె అపాంయోని, స్వయంభూతి, మానసీ, తత్త్వసంభవా.
Verse 101
ईश्वराणी च शर्वाणी शङ्करार्धशरीरिणी / भवानी चैव रुद्राणी महालक्ष्मीरथाम्बिका
ఆమె ఈశ్వరాణీ, శర్వాణీ—శంకరుని అర్ధశరీరరూపిణి దేవి. ఆమెనే భవానీ, రుద్రాణీ, మహాలక్ష్మీ—పరమాంబికా మాత.
Verse 102
महेश्वरसमुत्पन्ना भुक्तिमुक्तिफलप्रदा / सर्वेश्वरी सर्ववन्द्या नित्यं मुदितमानसा
మహేశ్వరుని నుండి ఉద్భవించిన ఆమె భోగమూ మోక్షమూ—రెండింటి ఫలాలను ప్రసాదిస్తుంది. ఆమె సర్వేశ్వరి, సర్వవంద్య, నిత్యం ఆనందచిత్తతో ఉంటుంది.
Verse 103
ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रनमिता शङ्करेच्छानुवर्तिनी / ईश्वरार्धासनगता महेश्वरपतिव्रता
బ్రహ్మ, ఇంద్ర, ఉపేంద్రుడు (విష్ణువు) నమస్కరించే ఆమె శంకరుని ఇచ్ఛకు అనుగుణంగా నడుస్తుంది. ఈశ్వరుని అర్ధాసనంపై ఆసీనురాలై, ఆమె మహేశ్వరుని పతివ్రత.
Verse 104
सकृद्विभाविता सर्वा समुद्रपरिशोषिणी / पार्वती हिमवत्पुत्री परमानन्ददायिनी
ఒక్కసారి స్మరించినా ఆమె సంపూర్ణంగా ప్రసన్నమవుతుంది—సముద్రాన్నికూడా ఎండబెట్టగల శక్తిమతి. ఆమె హిమవంతుని కుమార్తె పార్వతి, పరమానందాన్ని ప్రసాదించేది.
Verse 105
गुणाढ्या योगजा योग्या ज्ञानमूर्तिर्विकासिनी / सावित्रीकमला लक्ष्मीः श्रीरनन्तोरसि स्थिता
ఆమె గుణసంపన్న, యోగజ, యోగ్య; జ్ఞానమూర్తి, నిత్యం వికసించే తేజస్సు. ఆమెనే సావిత్రి, కమలా-లక్ష్మి, స్వయంగా శ్రీ—అనంతుడు (విష్ణువు) వక్షస్థలంలో నివసించేది.
Verse 106
सरोजनिलया मुद्रा योगनिद्रा सुरार्दिना / सरस्वती सर्वविद्या जगज्ज्येष्ठा सुमङ्गला
నీవు సరోజనిలయ, సిద్ధిముద్ర, యోగనిద్ర; దేవశత్రువులను దమనించే శక్తి. నీవే సరస్వతి—సర్వవిద్య, జగజ్జ్యేష్ఠ, పరమ మంగళమయి.
Verse 107
वाग्देवी वरदा वाच्या कीर्तिः सर्वार्थसाधिका / योगीश्वरी ब्रह्मविद्या महाविद्या सुशोभना
నీవు వాగ్దేవి, వరదాయిని; వాక్కులో వ్యక్తమయ్యే శక్తి, సర్వార్థసాధకమైన కీర్తి. నీవు యోగీశ్వరి, బ్రహ్మవిద్య, మహావిద్య—దీప్తిమయి, పరమ సుందరి.
Verse 108
गुह्यविद्यात्मविद्या च धर्मविद्यात्मभाविता / स्वाहा विश्वंभरा सिद्धिः स्वधा मेधा धृतिः श्रुतिः
నీవు గుహ్యవిద్య, ఆత్మవిద్య; అంతర్భావంతో నిండిన ధర్మవిద్య. నీవు స్వాహా, విశ్వంభర, సిద్ధి; నీవు స్వధా, మేధ, ధృతి, శ్రుతి.
Verse 109
नीतिः सुनीतिः सुकृतिर्माधवी नरवाहिनी / अजा विभावरी सौम्या भोगिनी भोगदायिनी
నీవు నీతి, సునీతి; నీవు సుకృతి; నీవు మాధవీ—మాధవుని ప్రియశక్తి—మరియు నరవాహిని. నీవు అజా, విభావరి, సౌమ్య; నీవు భోగిని, భోగదాయిని.
Verse 110
शोभा वंशकरी लोला मालिनी परमेष्ठिनी / त्रैलोक्यसुन्दरी रम्या सुन्दरी कामचारिणी
నీవు శోభ, వంశవర్ధిని, లోలా, మాలిని, పరమేష్ఠిని. నీవు త్రైలోక్యసుందరి—రమ్య, పరమసుందరి, స్వేచ్ఛాచారిణి.
Verse 111
महानुभावा सत्त्वस्था महामहिषमर्दनी / पद्ममाला पापहरा विचित्रा मुकुटानना
ఆమె మహానుభావిని, సత్త్వంలో స్థితమైనది, మహామహిషమర్దిని. పద్మమాల ధరించినది, పాపహారిణి, విచిత్రరూపిణి, ముకుటశోభిత ముఖముగలది.
Verse 112
निर्यन्त्रा यन्त्रवाहस्था नन्दिनी भद्रकालिका / आदित्यवर्णा कौमारी मयूरवरवाहिनी
ఆమె నిర్యంత్రా, స్వాధీనశక్తి; అయినా దివ్య యంత్రవాహనంపై స్థితమైనది. ఆమె నందినీ, భద్రకాలికా. ఆదిత్యవర్ణతో ప్రకాశించే కౌమారీ, శ్రేష్ఠ మయూరవాహినీ.
Verse 113
निर्यन्त्रा यन्त्रवाहस्था नन्दिनी भद्रकालिका / आदित्यवर्णा कौमारी मयूरवरवाहिनी
ఆమె నిర్యంత్రా, సార్వభౌమ శక్తి; అలాగే పవిత్ర వాహనం మరియు దాని యంత్రాలపై అధిష్ఠానమై వాటిని నియంత్రించేది. ఆమె నందినీ, భద్రకాలికా. సూర్యతేజస్సుతో దీప్తమైన కౌమారీ, శ్రేష్ఠ మయూరవాహినీ.
Verse 114
वृषासनगता गौरो महाकाली सुरार्चिता / अदितिर्नियता रौद्री पद्मगर्भा विवाहना
వృషాసనగత గౌరీ, దేవతలచే ఆరాధిత మహాకాళీ; నియతమైన అదితి, రౌద్రీ; పద్మగర్భా, సమస్త భూతాలకు దివ్య వాహనస్వరూపిణి—ఆమెకే ఈ స్తుతి అర్పణం.
Verse 115
विरूपाक्षी लेलिहाना महापुरनिवासिनी / महाफलानवद्याङ्गी कामपूरा विभावरी
ఆమె విరూపాక్షీ, లేలిహానా—సర్వగ్రాసి శక్తి; పరమపురంలో నివసించే ఆద్య మహాదేవి. ఆమె మహాఫలదాయిని, అనవద్యాంగి, కామపూరిణి, దివ్య విభావరి (రాత్రిస్వరూపిణి).
Verse 116
विचित्ररत्नमुकुटा प्रणतार्तिप्रभञ्जनी / कौशिकी कर्षणी रात्रिस्त्रिदशार्तिविनाशिनी
ఆమె విచిత్ర రత్నముకుటధారిణి; శరణాగతుల ఆర్తిని ఛేదించునది. ఆమె తేజోమయి కౌశికీ, సమస్తాన్ని తనవైపు ఆకర్షించు కర్షణీ, రాత్రిస్వరూప రక్షిణి, దేవతల దుఃఖనాశిని.
Verse 117
बहुरूपा सुरूपा च विरूपा रूपवर्जिता / भक्तार्तिशमनी भव्या भवभावविनाशनी
నీవు అనేకరూపిణి, సురూపిణి కూడా; విరూపంగా కనిపించినా నీవు రూపాతీత. నీవు భక్తుల ఆర్తిని శమింపజేయుదువు; నీవు భవ్యా, మంగళమయి; లోకభవబంధక భావాన్ని నశింపజేయుదువు.
Verse 118
निर्गुणा नित्यविभवा निः सारा निरपत्रपा / यशस्विनी सामगीतिर्भवाङ्गनिलयालया
ఆమె నిర్గుణా, నిత్యవిభవసంపన్న; నిస్సారరహిత, నిర్భయ. ఆమె యశస్విని; సామవేద సామగీతిస్వరూపిణి; భవుడు (శివుడు) యొక్క అంగములో నివసించునది, తానే పరమ ఆలయము.
Verse 119
दीक्षा विद्याधरी दीप्ता महेन्द्रविनिपातिनी / सर्वातिशायिनी विद्या सर्वसिद्धिप्रदायिनी
ఆమె దీక్ష, విద్యాధారిణి, దీప్తిమతి; మహేంద్రుడు (ఇంద్రుడు) యొక్క గర్వమును కూడా పడగొట్టగల శక్తి. ఆమె సర్వాతిశయినీ విద్య, సమస్త సిద్ధులను మరియు సాధనఫలములను ప్రసాదించునది.
Verse 120
सर्वेश्वरप्रिया तार्क्ष्या समुद्रान्तरवासिनी / अकलङ्का निराधारा नित्यसिद्धा निरामया
హే సర్వేశ్వరప్రియే, హే తార్క్ష్యా! సముద్రాంతర్వాసినీ—నీవు అकलంకా, నిరాధారా (స్వతంత్రా), నిత్యసిద్ధా, నిరామయా.
Verse 121
कामधेनुर्बृहद्गर्भा धीमती मोहनाशिनी / निः सङ्कल्पा निरातङ्का विनया विनयप्रदा
ఆమె కామధేనువు, మహాగర్భా, ధీమతి, మోహనాశిని. ఆమె నిఃసంకల్పా, నిరాతంకా; ఆమె వినయస్వరూపిణి, వినయాన్ని (శాసనాన్ని) ప్రసాదించేది.
Verse 122
ज्वालामालासहस्त्राढ्या देवदेवी मनोन्मनी / महाभगवती दुर्गा वासुदेवसमुद्भवा
వేల జ్వాలామాలలతో అలంకృతమైన దేవదేవి—మనోన్మనీ—ఆమె మహాభగవతి దుర్గా, వాసుదేవసముద్భవ.
Verse 123
महेन्द्रोपेन्द्रभगिनी भक्तिगम्या परावरा / ज्ञानज्ञेया जरातीता वेदान्तविषया गतिः
ఆమె మహేంద్ర-ఉపేంద్రుల సహోదరి; భక్తితో పొందదగినది; పరా, అవర రెండింటికీ అతీతమైన పరమ తత్త్వం. ఆమె జ్ఞానంతో గ్రహించదగినది, జరాతీత, వేదాంతంలో బోధితమైన పరమ గతి.
Verse 124
दक्षिणा दहना दाह्या सर्वभूतनमस्कृता / योगमाया विभावज्ञा महामाया महीयसी
ఆమె దక్షిణా (మంగళదానం), దహనా (దహనశక్తి) మరియు దాహ్యా (దగ్ధమయ్యేది); సమస్త భూతాలచే నమస్కృత. ఆమె యోగమాయ, సమస్త విభావాల జ్ఞాత, మహామాయ—అత్యంత మహనీయ శక్తి.
Verse 125
संध्या सर्वसमुद्भूतिर्ब्रह्मवृक्षाश्रयानतिः / बीजाङ्कुरसमुद्भूतिर्महाशक्तिर्महामतिः
ఆమె సంధ్యా—కాలం, ఉపాసనల పవిత్ర సంగమం; ఆమె సర్వసముద్భూతి. ఆమె బ్రహ్మవృక్షాశ్రయంలోని వినయనతి. ఆమె బీజం-అంకుర సముద్భవం; మహాశక్తి, మహామతి.
Verse 126
ख्यातिः प्रज्ञा चितिः संवित् महाभोगीन्द्रशायिनी / विकृतिः शांसरी शास्त्री गणगन्धर्वसेविता
ఆమె ఖ్యాతి, ప్రజ్ఞ, చితి, నిర్మల సంవిత్; మహాభోగీంద్రుడైన శేషునిపై శయనించేది. ఆమె వికృతి, సంసారంలో సంచరించేది, శాస్త్రాధిపతిని, గణ-గంధర్వులచే సేవింపబడేది.
Verse 127
वैश्वानरी महाशाला देवसेना गुहप्रिया / महारात्रिः शिवानन्दा शची दुः स्वप्ननाशिनी
ఆమె వైశ్వానరీ, మహాశాల—మహత్తర విశాల ఆలయం; దేవసేనా, గుహ (స్కంద) ప్రియ. ఆమె మహారాత్రి, శివానందా, శచీ, దుఃస్వప్ననాశిని.
Verse 128
इज्या पूज्या जगद्धात्री दुर्विज्ञेया सुरूपिणी / गुहाम्बिका गुणोत्पत्तिर्महापीठा मरुत्सुता
ఆమె యజ్ఞంలో ఇజ్య, భక్తిలో పూజ్య; జగద్ధాత్రి, పూర్తిగా గ్రహించుటకు దుర్విజ్ఞేయ, అయినా సురూపిణి. ఆమె గుహాంబికా, గుణోత్పత్తి, మహాపీఠా, మరుత్సుతా.
Verse 129
हव्यवाहान्तरागादिः हव्यवाहसमुद्भवा / जगद्योनिर्जगन्माता जन्ममृत्युजरातिगा
ఆమె హవ్యవాహమైన యజ్ఞాగ్నిలోని అంతర్గత ఆద్య తేజస్సు, మొదటి ఆరంభము; అలాగే ఆ అగ్నినుండే ఉద్భవించినది. ఆమె జగద్యోని, జగన్మాత—జన్మ, మృత్యు, జరలను అతిక్రమించినది.
Verse 130
बुद्धिमाता बुद्धिमती पुरुषान्तरवासिनी / तरस्विनी समाधिस्था त्रिनेत्रा दिविसंस्थिता
ఆమె బుద్ధికి మాత, తానే పరమ బుద్ధిమతి; పురుషుని అంతరంలో నివసించే అంతర్యామి చైతన్యం. ఆమె తరస్విని, సమాధిస్థ; త్రినేత్రగా దివిలో స్థితమై ఉంది.
Verse 131
सर्वेन्द्रियमनोमाता सर्वभूतहृदि स्थिता / संसारतारिणी विद्या ब्रह्मवादिमनोलया
ఆమె సమస్త ఇంద్రియములకును మనసుకును జనని; ప్రతి భూత హృదయంలో స్థితురాలు. ఆమెనే సంసారాన్ని దాటించు విద్య; బ్రహ్మవాదుల మనస్సులను పరమ తత్త్వంలో లయింపజేయును.
Verse 132
ब्रह्माणी बृहती ब्राह्मी ब्रह्मभूता भवारणिः / हिरण्मयी महारात्रिः संसारपरिवर्तिका
ఆమె బ్రహ్మాణీ, బృహతీ, బ్రాహ్మీ శక్తి—స్వయంగా బ్రహ్మమయి, భవాగ్ని యొక్క అరణి. ఆమె హిరణ్మయి, మహారాత్రి, సంసారచక్రాన్ని తిప్పు శక్తి.
Verse 133
सुमालिनी सुरूपा च भाविनी तारिणी प्रभा / उन्मीलनी सर्वसहा सर्वप्रत्ययसाक्षिणी
ఆమె సుమాలిని, సురూపిణి; భావిని, తారిణి, ప్రభ. ఆమె ఉన్మీలని, సర్వసహ, సమస్త ప్రత్యయములకు సాక్షిణి.
Verse 134
सुसौम्या चन्द्रवदना ताण्डवासक्तमानसा / सत्त्वशुद्धिकरी शुद्धिर्मलत्रयविनाशिनी
ఆమె అత్యంత సౌమ్య, చంద్రవదన; ఆమె మనస్సు దివ్య తాండవంలో ఆసక్తమై ఉంటుంది. ఆమె సత్త్వాన్ని శుద్ధిచేయు శుద్ధి స్వరూపిణి; మలత్రయాన్ని నశింపజేయునది.
Verse 135
जगत्प्रिया जगन्मूर्तिस्त्रिमूर्तिरमृताश्रया / निराश्रया निराहारा निरङ्कुरवनोद्भवा
ఆమె జగత్ప్రియ, జగద్రూపిణి; త్రిమూర్తిగా ప్రకాశించి అమృతంలో స్థితురాలు. అయినా ఆమె నిరాశ్రయ, నిరాహార; విత్తనంలేని వనంలా కారణరహితంగా ఉద్భవించినది.
Verse 136
चन्द्रहस्ता विचित्राङ्गी स्त्रग्विणी पद्मधारिणी / परावरविधानज्ञा महापुरुषपूर्वजा
ఆమె చేతిలో చంద్రచిహ్నం, ఆమె దేహం విచిత్రమయము; ఆమె మాలలతో అలంకృతురాలు, పద్మధారిణి. పర-అపర లోకాల విధానములను తెలిసినది, మహాపురుషునికన్నా ముందున్న ఆద్యశక్తి ఆమెనే.
Verse 137
विद्येश्वरप्रिया विद्या विद्युज्जिह्वा जितश्रमा / विद्यामयी सहस्त्राक्षी सहस्त्रवदनात्मजा
ఆమె విద్యేశ్వరుని ప్రియురాలు, స్వయంగా విద్య; ఆమె జిహ్వ విద్యుత్తులా, శ్రమను జయించినది. ఆమె విద్యామయి, సహస్రాక్షి, సహస్రవదనుని ఆత్మజ.
Verse 138
सहस्त्ररश्मिः सत्त्वस्था महेश्वरपदाश्रया / क्षालिनी सन्मयी व्याप्ता तैजसी पद्मबोधिका
ఆమె సహస్రరశ్మిమయి, సత్త్వస్థ; మహేశ్వరుని పరమపదాన్ని ఆశ్రయించినది. ఆమె క్షాలిని—పవిత్రకారిణి, సన్మయి, సర్వవ్యాప్త; ఆమె తైజసి తేజోమయి, పద్మసమ అంతర్జ్ఞానాన్ని బోధించేది.
Verse 139
महामायाश्रया मान्या महादेवमनोरमा / व्योमलक्ष्मीः सिहरथा चेकितानामितप्रभा
ఆమె మహామాయలో ఆశ్రయించినది, గౌరవనీయురాలు, పూజ్యురాలు; మహాదేవునికి మనోహరమైనది. ఆమె వ్యోమలక్ష్మి, సింహరథారూఢ, చేకితాన—భయభక్తిని కలిగించేది, అమితప్రభ కలది.
Verse 140
वीरेश्वरी विमानस्था विशोकाशोकनाशिनी / अनाहता कुण्डलिना नलिनी पद्मवासिनी
హే వీరేశ్వరీ! నీవు విమానస్థ, విశోకా, శోకనాశిని. నీవు అనాహత (అంతర్నాదం), కుండలినీ శక్తి; నలిని, హృదయపద్మవాసిని.
Verse 141
सदानन्दा सदाकीर्तिः सर्वभूताश्रयस्थिता / वाग्देवता ब्रह्मकला कलातीता कलारणिः
ఆమె సదానందమయి, సదాకీర్తిమయి, సమస్త భూతాలకు ఆశ్రయంగా స్థితి చెందింది. ఆమె వాగ్దేవత, బ్రహ్మదివ్యకళ; కాలకళలన్నిటికీ అతీతమై, ఆ కాలకళలకు మూలకారణమై ఉంది.
Verse 142
ब्रह्मश्रीर्ब्रह्महृदया ब्रह्मविष्णुशिवप्रिया / व्योमशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिः परागतिः
ఆమె బ్రహ్మశ్రీ, బ్రహ్మహృదయము, బ్రహ్మా-విష్ణు-శివులకు సమానంగా ప్రియమైనది. ఆమె వ్యోమశక్తి, క్రియాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, పరమగతి.
Verse 143
क्षोभिका बन्धिका भेद्या भेदाभेदविवर्जिता / अभिन्नाभिन्नसंस्थाना वंशिनी वंशहारिणी
ఆమె సృష్టి-ప్రకటనను కదిలించేది, ఉపాధులచే బంధించేది, అలాగే ఆ బంధనాన్ని ఛేదింపజేయదగినదీ. ఆమె భేద-అభేద రెండింటినీ అతిక్రమించింది. ఆమె స్వరూపం అవిభక్తముగానూ విభక్తముగానూ ప్రకాశిస్తుంది; ఆమె వంశప్రవర్తిని, వంశహారిణి.
Verse 144
गुह्यशक्तिर्गुणातीता सर्वदा सर्वतोमुखी / भगिनी भगवत्पत्नी सकला कालकारिणी
ఆమె గుహ్య అంతఃశక్తి, గుణాతీత, సర్వదా సర్వతోముఖి. ఆమె భగినీ కూడా, భగవంతుని పత్నీ కూడా; ఆమె సకలా—సంపూర్ణా—మరియు కాలకారిణి.
Verse 145
सर्ववित् सर्वतोभद्रा गुह्यातीता गुहारणिः / प्रक्रिया योगमाता च गङ्गा विश्वेश्वरेश्वरी
ఆమె సర్వవిత్, సర్వతోభద్ర; ఆమె గుహ్యాన్ని కూడా అతిక్రమించి, అంతర్గుహారహస్యాన్ని ప్రజ్వలింపజేసే అరణి. ఆమె ప్రక్రియ, యోగమాత; ఆమెనే గంగా, విశ్వేశ్వరేశ్వరి.
Verse 146
कपिला कापिला कान्ताकनकाभाकलान्तरा / पुण्या पुष्करिणी भोक्त्री पुरन्दरपुरस्सरा
ఆమె కపిలా, కాపిలా, స్వర్ణకాంతితో మెరిసే సుందరి; ఆమె పుణ్యా, పుష్కరిణీ-సరోవరరూపిణి, భోగపోషణదాయిని, పురందరుడు (ఇంద్రుడు) నగరమునకు ముందుగా నడిపించునది।
Verse 147
पोषणी परमैश्वर्यभूतिदा भूतिभूषणा / पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिः परमार्थार्थविग्रहा
ఆమె పోషిణి; పరమైశ్వర్య-సంపదను ప్రసాదించునది, సమస్త విభూతులకు అలంకారరూపిణి. ఆమె నుండే పంచబ్రహ్మ ప్రకటన; ఆమె పరమార్థమూ దాని పరమ భావమూ దేహధారిణి।
Verse 148
धर्मोदया भानुमती योगिज्ञेय मनोजवा / मनोहरा मनोरक्षा तापसी वेदरूपिणी
ఆమె ధర్మోదయా—ధర్మప్రభోదయము, భానుమతీ—దీప్తిమయి; యోగులకు జ్ఞేయ, మనోవేగసమాన వేగవంతి. ఆమె మనోహరా, మనోరక్షిణి; తపస్సు-శక్తిసంపన్నా, వేదరూపిణి।
Verse 149
वेदशक्तिर्वेदमाता वेदविद्याप्रकाशिनी / योगेश्वरेश्वरी माता महाशक्तिर्मनोमयी
ఆమె వేదశక్తి, వేదమాత, వేదవిద్యను ప్రకాశింపజేయునది. ఆమె మాత, యోగేశ్వరులకీ ఈశ్వరీ—సాక్షాత్ మహాశక్తి—మరియు మనోమయి।
Verse 150
विश्वावस्था वियन्मूर्तिर्विद्युन्माला विहायसी / किंनरी सुरभी वन्द्या नन्दिनी नन्दिवल्लभा
ఆమె విశ్వావస్థా—విశ్వస్థితికి ఆధారము, వియన్మూర్తి—ఆకాశస్వరూపిణి; ఆమె విద్యున్మాలా, విహాయసీ—దివ్య గగనచారిణి. ఆమె కిన్నరీ, సురభీ, వంద్యా—వందనీయ; ఆమె నందినీ, నంది ప్రియా (నందివల్లభా)।
Verse 151
भारती परमानन्दा परापरविभेदिका / सर्वप्रहरणोपेता काम्या कामेश्वरेश्वरी
ఆమె భారతీ (వాక్/సరస్వతి), పరమానందస్వరూపిణి; పర–అపర తత్త్వభేదాన్ని వెల్లడించునది. సమస్త ఆయుధశక్తులతో యుక్త, కోరిన వరమిచ్చే—కామేశ్వరేశ్వరి దేవి.
Verse 152
अचिन्त्याचिन्त्यविभवा हृल्लेखा कनकप्रभा / कूष्माण्डी धनरत्नाढ्या सुगन्धा गन्धायिनी
ఆమె అచింత్య; ఆమె వైభవమూ ఆలోచనాతీతం. హృదయంపై తన ముద్రను లిఖించునది, కనకప్రభతో ప్రకాశించునది. ఆమె కూష్మాండీ, ధనరత్నసంపన్న; సుగంధమయి, సుగంధాన్ని ప్రసరింపజేయునది.
Verse 153
त्रिविक्रमपदोद्भूता धनुष्पाणिः शिवोदया / सुदुर्लभा धनाद्यक्षा धन्या पिङ्गललोचना
ఆమె త్రివిక్రముని పాదముద్ర నుండి ఉద్భవించినది, ధనుస్సును చేత ధరించినది; శివోదయముతో మంగళప్రద—అత్యంత దుర్లభ. ధనాది సంపదలకు అధిష్ఠాత్రి యక్షరాణి, ధన్య, పింగళ (సువర్ణవర్ణ) నేత్రాలది.
Verse 154
शान्तिः प्रभावती दीप्तिः पङ्कजायतलोचना / आद्या हृत्कमलोद्भूता गवां मता रणप्रिया
ఆమె శాంతి, ప్రభావతి, దీప్తి—పద్మాయత నేత్రాలది. ఆమె ఆద్యా, హృదయకమలమునుండి ఉద్భవించినది; గోవుల మాతగా గౌరవింపబడును, యుద్ధప్రియ కూడా.
Verse 155
सत्क्रिया गिरिजा शुद्धा नित्यपुष्टा निरन्तरा / दुर्गाकात्यायनीचण्डी चर्चिका शान्तविग्रहा
ఆమె సత్క్రియ స్వరూపిణి, గిరిజా, శుద్ధ; నిత్యంగా పుష్టినిచ్చే నిరంతరశక్తి. ఆమె దుర్గా, కాత్యాయనీ, చండీ, చర్చికా—శాంతశుభ విగ్రహిణి.
Verse 156
हिरण्यवर्णा रजनी जगद्यन्त्रप्रवर्तिका / मन्दराद्रिनिवासा च शारदा स्वर्णमालिनी
సువర్ణవర్ణా రజనీ, జగద్యంత్రాన్ని ప్రవర్తింపజేసే దేవి; మందరగిరి నివాసిని శారదా, స్వర్ణమాలాధారిణి।
Verse 157
रत्नमाला रत्नगर्भा पृथ्वी विश्वप्रमाथिनी / पद्मानना पद्मनिभा नित्यतुष्टामृतोद्भवा
ఆమె రత్నమాల, రత్నగర్భా; ఆమె పృథివి, విశ్వాన్ని మథించి రూపాంతరం చేసే శక్తి. పద్మాననా, పద్మసమ ప్రకాశమయి, నిత్యతుష్టా, అమృతస్వరూపంగా ఉద్భవించినది।
Verse 158
धुन्वती दुः प्रकम्प्या च सूर्यमाता दृषद्वती / महेन्द्रभगिनी मान्या वरेण्या वरदर्पिता
ధున్వతీ, దుః, ప్రకంప్యా, సూర్యమాతా, దృషద్వతీ; అలాగే మహేంద్రభగినీ, మాన్యా, వరేణ్యా, వరదర్పితా—ఇవి స్మరణీయమైన పవిత్ర నదులు/తీర్థాలు।
Verse 159
कल्याणी कमला रामा पञ्चभूता वरप्रदा / वाच्या वरेश्वरी वन्द्या दुर्जया दुरतिक्रमा
ఆమె కల్యాణీ; ఆమె కమలా (లక్ష్మీ), ఆమె రామా. ఆమె పంచమహాభూతాలలో అధిష్ఠానమై వరాలను ప్రసాదిస్తుంది. పవిత్ర వాక్కుతో ఆహ్వానించదగినది, వరేశ్వరీ, వందనీయం—అజేయ, అతిక్రమణాతీత।
Verse 160
कालरात्रिर्महावेगा वीरभद्रप्रिया हिता / भद्रकाली जगन्माता भक्तानां भद्रदायिनी
ఆమె కాలరాత్రి, మహావేగవతి; వీరభద్రప్రియా, హితకారిణి. ఆమె భద్రకాళీ, జగన్మాత, భక్తులకు మంగళాన్ని ప్రసాదించేది।
Verse 161
कराला पिङ्गलाकारा नामभेदामहामदा / यशस्विनी यशोदा च षडध्वपरिवर्तिका
ఆమె కరాలా, పింగలాకారిణి; నామభేదాలనుండి ఉద్భవించే మహామదశక్తి. ఆమె యశస్వినీ, యశోదా; షడధ్వ—ఆరు మార్గాలను పరివర్తింపజేసి నియమించే శక్తి.
Verse 162
शङ्खिनी पद्मिनी सांख्या सांख्ययोगप्रवर्तिका / चैत्रा संवत्सरारूढा जगत्संपूरणीन्द्रजा
ఆమె శంఖినీ, పద్మినీ, సాంఖ్యా—సాంఖ్యయోగాలను ప్రవర్తింపజేసే దేవీ. ఆమె చైత్రా, సంవత్సరచక్రారూఢా; జగత్తును సంపూర్ణం చేసే ఇంద్రజా శక్తి.
Verse 163
शुम्भारिः खेचरीस्वस्था कम्बुग्रीवा कलिप्रिया / खगध्वजी खगारूढा परार्घ्या परमालिनी
నీవు శుంభసంహారిణి; ఆకాశగామినిగా ఉండి కూడా సదా స్వస్థ. కంబుగ్రీవా, కలియుగంలోనూ ప్రియమైనది; ఖగధ్వజధారిణి, ఖగం (గరుడ)పై ఆరూఢ—నీవు పరమార్ఘ్యా, పరమమాలినీ.
Verse 164
ऐश्वर्यवर्त्मनिलया विरक्ता गरुडासना / जयन्ती हृद्गुहा रम्या गह्विरेष्ठा गणाग्रणीः
ఆమె ఐశ్వర్యమార్గనిలయా, స్వయంగా విరక్త; గరుడాసనస్థ. ఆమె జయంతీ—నిత్యవిజయిని; హృదయగుహారూప రహస్యం; రమ్యా; గహన-గూఢ తత్త్వాలలో శ్రేష్ఠ; గణాగ్రణీ.
Verse 165
संकल्पसिद्धा साम्यस्था सर्वविज्ञानदायिनी / कलिकल्पषहन्त्री च गुह्योपनिषदुत्तमा
ఆమె సంకల్పసిద్ధా, సామ్యస్థా, సమస్త విజ్ఞానాన్ని (తత్త్వజ్ఞానాన్ని) ప్రసాదించేది. ఆమె కలి మరియు దాని కల్పనలను సంహరించేది; గుహ్య ఉపనిషత్-తత్త్వంలో పరమోత్తమ బోధ.
Verse 166
निष्ठा दृष्टिः स्मृतिर्व्याप्तिः पुष्टिस्तुष्टिः क्रियावती / विश्वामरेश्वरेशाना भुक्तिर्मुक्तीः शिवामृता
ఆమె నిష్ఠ, సత్యదృష్టి, పవిత్రస్మృతి; ఆమె సర్వవ్యాపిని, పోషణ, తృప్తి, ఫలదాయక క్రియాశక్తి. ఆమె విశ్వమునకూ దేవతలకూ ఈశ్వరి—శివామృతస్వరూపిణి—భుక్తి ముక్తి రెండింటినీ ప్రసాదిస్తుంది.
Verse 167
लोहिता सर्पमाला च भीषणी वनमालिनी / अनन्तशयनानन्या नरनारायणोद्भवा
ఆమె ఎర్రని వర్ణముగలది, సర్పమాల ధరించినది; భయంకరరూపిణి, వనమాలితో అలంకృతురాలు. ఆమె అనంతశయనునితో అభేదము, నర-నారాయణుల నుండి ఉద్భవించినదని చెప్పబడుతుంది.
Verse 168
नृसिंही दैत्यमथनी शङ्खचक्रगदाधरा / संकर्षणसमुत्पत्तिरम्बिकापादसंश्रया
ఆమె నృసింహీ, దైత్యమథని, శంఖచక్రగదాధారిణి. ఆమె సంకర్షణ నుండి సముత్పన్నదని చెప్పబడుతుంది; అంబికా పాదములనే శరణంగా ఆశ్రయిస్తుంది.
Verse 169
महाज्वाला महामूर्तिः सुमूर्तिः सर्वकामधुक् / सुप्रभा सुस्तना गौरी धर्मकामार्थमोक्षदा
ఆమె మహాజ్వాల, మహామూర్తి, సుమూర్తి; సమస్త కోరికలను నెరవేర్చేది. ఆమె సుప్రభ, సుస్థన, గౌరీ—ధర్మం, కామం, అర్థం, మోక్షం ప్రసాదించేది.
Verse 170
भ्रूमध्यनिलया पूर्वा पुराणपुरुषारणिः / महाविभूतिदा मध्या सरोजनयना समा
ఆమె భ్రూమధ్యనిలయా, ఆద్యా—పురాణపురుషుని ప్రదీపింపజేసే అరణిలా. మధ్యస్థితిలో ఆమె మహావిభూతిని ప్రసాదిస్తుంది; ఆమె కమలనయన, సదా సమచిత్త, శాంతస్వరూపిణి.
Verse 171
अष्टादशभुजानाद्या नीलोत्पलदलप्रभा / सर्वशक्त्यासनारूढा धर्माधर्मार्थवर्जिता
ఆద్యా దేవి అష్టాదశ భుజాలతో, నీలకమలదళంలా ప్రకాశిస్తుంది. ఆమె సర్వశక్తుల ఆసనంపై అధిష్ఠితురాలు; ధర్మాధర్మాలకు అతీతగా, లోకార్థాల లెక్కలతో అస్పృశ్యంగా నిలుస్తుంది.
Verse 172
वैराग्यज्ञाननिरता निरालोका निरिन्द्रिया / विचित्रगहनाधारा शाश्वतस्थानवासिनी
ఆమె వైరాగ్య-తత్త్వజ్ఞానాలలో నిమగ్నురాలు; ప్రకాశరూప వస్తువీకరణకు అతీత, ఇంద్రియాతీత. ఆమె ఆధారం విచిత్రమూ అగాధమూ; శాశ్వత స్థానంలో నివసిస్తుంది.
Verse 173
स्थानेश्वरी निरानन्दा त्रिशूलवरधारिणी / अशेषदेवतामूर्तिर्देवता वरदेवता / गणाम्बिका गिरेः पुत्री निशुम्भविनिपातिनी
ఆమె స్థానేశ్వరీ, సామాన్య ఆనందానికి అతీత; త్రిశూలమును వరముద్రను ధరించినది. ఆమె సమస్త దేవతల మూర్తి, స్వయంగా దేవి—పరమ వరదాయిని. ఆమె గణాంబిక, గిరిరాజ కుమార్తె, నిశుంభవినాశిని.
Verse 174
अवर्ण वर्णरहिता निवर्णा बीजसंभवा / अनन्तवर्णानन्यस्था शङ्करी शान्तमानसा
ఆమె అవర్ణా—వర్ణభేదరహిత, నిరుపాధిక; అయినా ఆదిబీజానికి మూలకారణం. అనంత రూపవర్ణాలలో వ్యక్తమైయున్నా ఏకత్వంలోనే స్థిత—శంకరీ, పరమశాంత మనస్సు గలది.
Verse 175
अगोत्रा गोमती गोप्त्री गुह्यरूपा गुणोत्तरा / गौर्गोर्गव्यप्रिया गौणी गणेश्वरनमस्कृता
ఆమె అగోత్రా—గోత్రవంశాలకు అతీత; గోమతి—మంగళశక్తితో సమృద్ధ; గోప్త్రీ—రక్షకురాలు. ఆమె రూపం గుహ్యమూ అంతర్ముఖమూ; గుణోత్తర. ఆమె గౌరీ; గోవు మరియు గోసంబంధమైన సమస్తానికి ప్రియ; ‘గౌ’ తత్త్వాధిష్ఠాత్రి. గణేశ్వరుడుకూడా ఆమెకు నమస్కరిస్తాడు.
Verse 176
सत्यमात्रा सत्यसंधा त्रिसंध्या संधिवर्जिता / सर्ववादाश्रया संख्या संख्ययोगसमुद्भवा
ఆమె సత్యమాత్రమే, సత్యసంధ; త్రిసంధ్యలలో ప్రకాశించినా సంధి-భేదరహిత. సమస్త వాదాలకు ఆధారం ఆమె ‘సంఖ్య’, సాంఖ్య-యోగ సంగమజనిత.
Verse 177
असंख्येयाप्रमेयाख्या शून्या शुद्धकुलोद्भवा / बिन्दुनादसमुत्पत्तिः शंभुवामा शशिप्रभा
ఆమె ‘అసంఖ్యేయ’ ‘అప్రమేయ’ అని ప్రసిద్ధి; నిర్ణయాతీత శూన్యా, శుద్ధకులజనిత. ఆమె నుంచే బిందు-నాదాలు ఉద్భవిస్తాయి; ఆమె శంభువు యొక్క వామాశక్తి, చంద్రప్రభలా ప్రకాశిస్తుంది.
Verse 178
विसङ्गा भेदरहिता मनोज्ञा मधुसूदनी / महाश्रीः श्रीसमुत्पत्तिस्तमः पारे प्रतिष्ठिता
ఆమె విసంగా (ఆసక్తిరహిత), భేదరహిత, మనోహరా, మధుసూదనీ. ఆమె మహాశ్రీ; ఆమె నుంచే శ్రీ (సౌభాగ్య) ఉద్భవిస్తుంది; ఆమె తమస్సు అవతల స్థిత.
Verse 179
त्रितत्त्वमाता त्रिविधा सुसूक्ष्मपदसंश्रया / शान्त्यतीता मलातीता निर्विकारा निराश्रया
ఆమె త్రితత్త్వమాత, త్రివిధంగా వ్యక్తమయ్యే శక్తి; పరమ సూక్ష్మపదంలో స్థిత. ఆమె శాంతికీ అతీత, మలాతీత, నిర్వికార, నిరాశ్రయ.
Verse 180
शिवाख्या चित्तनिलया शिवज्ञानस्वरूपिणी / दैत्यदानवनिर्मात्री काश्यपी कालकल्पिका
ఆమె ‘శివా’ అని ప్రసిద్ధి; చిత్తంలో నివసించేది; శివజ్ఞాన స్వరూపిణి. ఆమె దైత్య-దానవుల నిర్మాత్రి; ఆమె కాశ్యపీ, కాలం మరియు కల్పాలను నిర్మించే శక్తి.
Verse 181
शास्त्रयोनिः क्रियामूर्तिश्चतुर्वर्गप्रदर्शिका / नारायणी नरोद्भूतिः कौमुदी लिङ्गधारिणी
ఆమె శాస్త్రయోని, క్రియామూర్తి, చతుర్వర్గప్రదర్శిని. ఆమె నారాయణీ, నరులలో ఉద్భవించే శక్తి, కౌముదీ చంద్రకాంతి వలె ప్రకాశించే, లింగధారిణీ.
Verse 182
कामुकी ललिता भावा परापरविभूतिदा / परान्तजातमहिमा बडवा वामलोचना
ఆమె కాముకీ, లలితా, సమస్త భావాలకు ఆధారభూమి; పర-అపర విభూతులను ప్రసాదించేది. ఆమె మహిమ పరాత్పరమునుండి జనించినది; ఆమె బడవాశక్తి, వామలోచనా.
Verse 183
सुभद्रा देवकी सीता वेदवेदाङ्गपारगा / मनस्विनी मन्युमाता महामन्युसमुद्भवा
ఆమె సుభద్రా, దేవకీ, సీత; వేద-వేదాంగాలను దాటి పోయినది. ఆమె మనస్విని, మన్యుమాత, మహామన్యువునుండి సముద్భవించినది.
Verse 184
अमृत्युरमृता स्वाहा पुरुहूता पुरुष्टुता / अशोच्या भिन्नविषया हिरण्यरजतप्रिया
నీవు అమృత్యువు, అమృతా; నీవు స్వాహా—యజ్ఞంలోని పవిత్ర ఆహ్వానం. నీవు పురుహూతా, పురుష్టుతా; నీవు అశోచ్యా, నీ విస్తృతి బహువిధమై సర్వవ్యాపి, నీవు హిరణ్య-రజతప్రియా.
Verse 185
हिरण्या राजती हैमी हेमाभरणभूषिता / विभ्राजमाना दुर्ज्ञेया ज्योतिष्टोमफलप्रदा
ఆమె హిరణ్యా, రాజతీ, హైమీ—సువర్ణమయి, స్వర్ణాభరణాలతో భూషిత. ఆమె విభ్రాజమానమైనా దుర్జ్ఞేయ; జ్యోతిష్టోమ యజ్ఞఫలాన్ని ప్రసాదించేది.
Verse 186
महानिद्रासमुद्भूतिरनिद्रा सत्यदेवता / दीर्घाककुद्मिनी हृद्या शान्तिदा शान्तिवर्धिनी
ఆమె మహానిద్ర నుండి ఉద్భవించినది, నిద్రలేని నిత్యజాగ్రత్త, సత్యదేవత. దీర్ఘనేత్రి, పూర్ణస్తని, హృదయానందకరి—శాంతిని ప్రసాదించి శాంతిని వర్ధింపజేస్తుంది.
Verse 187
लक्ष्म्यादिशक्तिजननी शक्तिचक्रप्रवर्तिका / त्रिशक्तिजननी जन्या षडूर्मिपरिर्जिता
ఆమె లక్ష్మీ మొదలైన శక్తుల జనని, దివ్య శక్తిచక్రాన్ని ప్రవర్తింపజేసేది. త్రిశక్తులకూ మూలం, స్వయంగా ఆదికారణం—షడూర్ములను అధిగమించినది.
Verse 188
सुधामा कर्मकरणी युगान्तदहनात्मिका / संकर्षणी जगद्धात्री कामयोनिः किरीटिनी
ఆమె సుధామా, కర్మకారిణి మరియు క్రియాశక్తి; యుగాంత దహనాగ్ని స్వరూపిణి. ఆమె సంకర్షణీ, జగద్ధాత్రి, కామయోని, కిరీటధారిణి.
Verse 189
ऐन्द्री त्रैलोक्यनमिता वैष्णवी परमेश्वरी / प्रद्युम्नदयिता दान्ता युग्मदृष्टिस्त्रिलोचना
ఆమె ఐంద్రీ, త్రిలోకములచే నమస్కరింపబడినది; ఆమె వైష్ణవీ పరమేశ్వరీ. ప్రద్యుమ్నప్రియా, దాంతా సంయమిని; యుగ్మదృష్టి, త్రిలోచని.
Verse 190
मदोत्कटा हंसगतिः प्रचण्डा चण्डविक्रमा / वृषावेशा वियन्माता विन्ध्यपर्वतवासिनी
ఆమె దివ్య మదంతో ఉత్కట, హంసగతితో సంచరించేది; ప్రచండ, చండవిక్రమిణి. వృషవేషధారిణి, వియన్మాత, వింధ్యపర్వతవాసిని.
Verse 191
हिमवन्मेरुनिलया कैलासगिरिवासिनी / चाणूरहन्तृतनया नीतिज्ञा कामरूपिणी
హిమవంతుడు, మేరువు నందు నివసించువది, కైలాసగిరిలో వాసించువది; చాణూరవధకుని తనయ; నీతి-ధర్మాచార జ్ఞానిని; ఇష్టరూపిణి.
Verse 192
वेदविद्याव्रतस्नाता धर्मशीलानिलाशना / वीरभद्रप्रिया वीरा महाकालसमुद्भवा
వేదవిద్యా వ్రతస్నాత, ధర్మశీల, ప్రాణవాయువునే గ్రసించువది; వీరభద్రప్రియ, స్వయంగా వీర; మహాకాలసముద్భవ.
Verse 193
विद्याधरप्रिया सिद्धा विद्याधरनिराकृतिः / आप्यायनी हरन्ती च पावनी पोषणी खिला
విద్యాధరులకు ప్రియమైనది, స్వయంగా సిద్ధ; విద్యాధరుల దోషాలను నివారించునది. సమస్తాన్ని పుష్టిపరచి వికసింపజేయునది, పాపదుఃఖాలను హరించునది; పావని, పోషిణి, సర్వవ్యాపినీ అఖిల.
Verse 194
मातृका मन्मथोद्भूता वारिजा वाहनप्रिया / करीषिणी सुधावाणी वीणावादनतत्परा
నీవు మాతృక; మన్మథశక్తిరూపంగా ఉద్భవించినది. కమలజ, వాహనప్రియ; ధేనురూపిణి, అమృతసమాన వాణి కలది, వీణావాదనంలో నిత్య తత్పర.
Verse 195
सेविता सेविका सेव्या सिनीवाली गरुत्मती / अरुन्धती हिरण्याक्षी मृगाङ्का मानदायिनी
నీవు సేవిత, సేవిక, సేవ్య; నీవు సినీవాలి, గరుత్మతి; అరుంధతి; హిరణ్యాక్షి; మృగాంక; మరియు మానమర్యాదలను ప్రసాదించునది.
Verse 196
वसुप्रदा वसुमती वसोर्धारा वसुंधरा / धाराधरा वरारोहा वरावरसहस्त्रदा
హే దేవీ! నీవు ధనప్రద, నిధులతో సమృద్ధ, ఐశ్వర్యధార, భూమిని ధరించువాడవు. నీవు ఆధారాలన్నిటిని నిలుపువాడవు, పరమోన్నత స్థితికి आरोహిణి, ఉన్నత-నిమ్న సహస్ర వరదాయిని.
Verse 197
श्रीफला श्रीमती श्रीशा श्रीनिवासा शिवप्रिया / श्रीधरा श्रीकरी कल्या श्रीधरार्धशरीरिणी
హే దేవీ! నీవు శుభఫలప్రదాయిని, శ్రీమతి, శ్రీకి అధీశ్వరి, శ్రీనివాసము, శివప్రియా. నీవు శ్రీధారిణి, శ్రీకారిణి, కల్యాణదాయిని, మరియు శ్రీధరుని అర్ధశరీరరూపిణి.
Verse 198
अनन्तदृष्टिरक्षुद्रा धात्रीशा धनदप्रिया / निहन्त्री दैत्यसङ्घानां सिहिका सिहवाहना
హే దేవీ! నీ దృష్టి అనంతము, నిరోధరహితము; నీవు ఎప్పుడూ క్షుద్రురాలు కావు. నీవు ధాత్రీశా—పోషకాధీశ్వరి, ధనద (కుబేర) ప్రియా, దైత్యసంఘనాశిని, సిహికా, మరియు సింహవాహిని.
Verse 199
सुषेणा चन्द्रनिलया सुकीर्तिश्छिन्नसंशया / रसज्ञा रसदा रामा लेलिहानामृतस्त्रवा
హే దేవీ! నీవు సుషేణా, చంద్రనిలయా—చంద్రునిలో నివసించే కాంతి, సుకీర్తి, సందేహఛేదిని. నీవు రసజ్ఞా, రసదా, రామా (శ్రీ); జిహ్వతో అమృతాన్ని ఆస్వాదిస్తూ అమృతధారను ప్రవహింపజేయువదవు.
Verse 200
नित्योदिता स्वयञ्ज्योतिरुत्सुका मृतजीवनी / वज्रदण्डा वज्रजिह्वा वैदेवी वज्रविग्रहा
హే దేవీ! నీవు నిత్యోదిత, సదా ప్రకాశమాన, స్వయంజ్యోతి, రక్షణకు ఉత్సుక, మృతజీవిని. నీవు వజ్రదండధారిణి, వజ్రజిహ్వ, వైదేవి, మరియు వజ్రసమ దృఢవిగ్రహిణి.
Frequently Asked Questions
It teaches one ultimate Power (Śakti) and one possessor of Power (Śiva/Śaktimān). Distinction is admitted for instruction, but yogins perceive their non-difference in realized truth; Devī is the all-pervading, partless consciousness that appears through upādhis.
Bondage persists due to Māyā’s subtle darkness; liberation arises through one-pointed devotion and right knowledge culminating in direct realization of the partless Brahman/Śiva. The liberated knower abides in Brahman, attains ‘no return,’ and sees the Self in all beings.
Kāla is presented as the sovereign governor that manifests and withdraws beings; under Kāla, tattvas arise and are reabsorbed. Pralaya is the cosmic withdrawal in which principles merge back, with liberation framed as transcending the cycle governed by time.
It prescribes refuge in Īśvara, meditation, japa, karma-yoga, devotion, and liberating knowledge; it also details recitation of Devī’s names (with worship offerings) for purification, protection from afflictions and graha-doṣas, prosperity (śrī), and final union (sāyujya) with Śiva.