నారదుడు in the Ramayana

తపస్సు, స్వాధ్యాయములలో నిరతుడై, తపస్వులలో శ్రేష్ఠుడై, వాగ్విద్యలో వరుడైన నారదమునిని మునిపుంగవుడైన వాల్మీకి వినయముతో ప్రశ్నించాడు।

ఇప్పుడు ఈ లోకంలో గుణవంతుడూ వీర్యవంతుడూ—ధర్మజ్ఞుడూ కృతజ్ఞుడూ సత్యవాక్యుడూ దృఢవ్రతుడూ అయినవాడు ఎవరు?

ఉత్తమ చారిత్ర్యముతో యుక్తుడై, సమస్త భూతముల హితాన్ని కోరువాడు ఎవరు? నిజమైన విద్యావంతుడు, సమర్థుడు ఎవరు? అందరికీ ప్రియదర్శనుడైనవాడు ఎవరు?

ఎవరు ఆత్మసంయముడు? ఎవరు క్రోధాన్ని జయించాడు? ఎవరు కాంతిమంతుడు, అసూయలేనివాడు? మరియు యుద్ధంలో ఎవరి కోపం రగిలితే దేవతలకూ భయం కలుగుతుంది?

నేను ఇది వినాలని కోరుతున్నాను; నా కుతూహలం అత్యంతమైంది। ఓ మహర్షీ, ఇలాంటి గుణములున్న నరుణ్ని తెలుసుకొనుటకు మీరు సమర్థులు।

వాల్మీకి వచనాన్ని విని త్రిలోకజ్ఞుడైన నారదుడు ‘వినుడి’ అని ఆహ్వానించి, ఆనందంతో మాటలు పలకసాగాడు।

హే మునీ! నీవు కీర్తించిన అనేక గుణాలు మనుష్యులలో నిజంగా దుర్లభమైనవి. ఆ గుణసంపన్నుడైన పురుషుణ్ని గ్రహించి నేను వివరిస్తాను—వినుము।

ఆయన అత్యంత బుద్ధిమంతుడు, నీతిమంతుడు, వాగ్మి, శ్రీమంతుడు; శత్రువులను నిర్మూలించువాడు. విశాల భుజస్కంధాలు, మహాబాహువులు; శంఖసమానమైన కంఠం, దృఢమైన మహాహనువు కలవాడు।

ఆయన విశాల వక్షస్థలుడై, మహాధనుస్సును ధరించినవాడై, బలమైన జత్రుసంధులతో, శత్రుదమనుడై ఉన్నాడు; మోకాళ్లవరకు పొడవైన భుజాలు, ఉన్నత శిరస్సు, సుందర లలాటం, అపూర్వ విక్రమం కలవాడు।

ఆయన అతిగా పొడవు గానీ, అతిగా పొట్టిగా గానీ కాక, సమమైన దేహప్రమాణంతో, సుశ్రేణిగా విభక్తమైన అవయవాలతో, స్నిగ్ధమైన కాంతివర్ణంతో ప్రతాపవంతుడు; పుష్ట వక్షస్థలుడు, విశాల నేత్రుడు, లక్ష్మీశోభతో, శుభలక్షణాలతో యుక్తుడు।

ఆయన ధర్మాన్ని తెలిసినవాడు, సత్యసంకల్పుడూ, ప్రజల హితంలో నిరతుడూ; యశస్సుతో, జ్ఞానసంపదతో, శుచిత్వంతో, సదుపదేశానికి లోబడే స్వభావంతో, సమాధియుక్తుడై ఉన్నాడు।

ఆయన ప్రజాపతిసమానంగా శ్రీమంతుడు, ధాతగా పోషకుడు, శత్రునిషూదనుడు; జీవలోకానికి రక్షకుడూ, ధర్మానికి దృఢ పరిరక్షకుడూ అయ్యాడు।

ఆయన తన రాజధర్మాన్ని కాపాడి, తన ప్రజలను పరిరక్షించాడు; వేద‑వేదాంగాల తత్త్వార్థాన్ని తెలిసినవాడు, ధనుర్వేదంలో దృఢనిష్ఠతో నిపుణుడు।

ఆయన సమస్త శాస్త్రాల తత్త్వార్థాన్ని తెలిసినవాడు, అపార స్మృతిశక్తి గలవాడు, ప్రఖర ప్రతిభావంతుడు; అందరికీ ప్రియుడు, సద్గుణసంపన్నుడు, అచంచల మనస్సు గలవాడు, విచక్షణాశీలుడు।

నదులు ఎల్లప్పుడూ సముద్రాన్ని చేరినట్లే, ఆయన సద్గుణులకెప్పుడూ సులభంగా లభ్యుడు; ఆయన ఆర్యుడు, అందరిపట్ల సమభావి, సదా మనోహర ముఖకాంతితో ఉన్నవాడు।

ఆయన సర్వగుణసంపన్నుడు, కౌసల్యానందాన్ని వర్ధింపజేసేవాడు. గాంభీర్యంలో సముద్రంలా, ధైర్యంలో హిమవంతునిలా అచలుడు।

వీర్యంలో విష్ణువుతో సమానుడు, ప్రియదర్శనంలో చంద్రునివలె మనోహరుడు. క్రోధంలో ప్రళయాగ్నిలా, క్షమలో భూమివలె సహనశీలుడు. దానంలో ధనదుడు (కుబేరుడు) సమానుడు, సత్యంలో ధర్మమే మరొక రూపంగా నిలిచినవాడు।

ఇలా గుణసంపన్నుడైన, సత్యాధారిత పరాక్రమమున్న, జ్యేష్ఠుడైన, శ్రేష్ఠగుణాలతో యుక్తుడైన, దశరథునికి ప్రియపుత్రుడైన రాముని—ప్రజాహితంలో నిమగ్నుడై, ప్రజలకు ప్రియమైన కార్యాలను కోరువాడై ఉన్నవాడిని—భూపతి ప్రేమవశాత యువరాజ్యంతో నియమించదలచాడు।

సత్యవాక్యపాలనలో దృఢుడై, ధర్మబంధనంతో నియమితుడైన రాజు దశరథుడు తన ప్రియ కుమారుడు రాముని వనవాసానికి పంపెను।

రాముని దయిత భార్య సీత—నిత్యం ప్రాణసమానంగా ప్రియురాలై, ఆయన హితంలో నిబద్ధురాలై—జనకుని వంశంలో జన్మించింది, దేవమాయచే నిర్మితమైనదానివలె. సమస్త శుభలక్షణసంపన్నురాలై, స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలైన ఆ ఉత్తమ వధువు, రోహిణి చంద్రుని అనుసరించునట్లు రాముని…