Sarga 3
तृतीयः सर्गः (Bālakāṇḍa 3): Vālmīki’s Yogic Verification and the Epic Synopsis
बालकाण्ड
నారదముని నుండి శ్రీరామకథను సంపూర్ణంగా విని ధర్మాత్ముడైన వాల్మీకి మరింత స్పష్టత కోరాడు (1.3.1)। ఆయన ఆచమనం చేసి శుద్ధుడై కుశాసనంపై కూర్చొని, అంజలి బద్ధంగా తపస్సు మరియు ధర్మబలంతో సంఘటనల ప్రవాహాన్ని యథార్థంగా పరిశీలించసాగాడు (1.3.2)। అప్పుడు యోగదృష్టితో రాముడు, సీత, లక్ష్మణుడు, దశరథుడు మరియు సమస్త రాజ్యాన్ని ప్రత్యక్షంగా చూసినట్లుగా—చేతిలో ఆమలకంలా స్పష్టంగా (1.3.6)—వారి మాటలు, నవ్వు, సంకల్పాలు, కర్మఫలాల వరకు నిజరూపంగా గ్రహించాడు (1.3.3–1.3.5)। ఈ సత్యదర్శనానంతరం వాల్మీకి ధర్మాన్ని ప్రధాన లక్ష్యంగా ఉంచి, కామార్థాలను కూడా సముచితంగా సమన్వయపరచి, రత్నసమృద్ధ సముద్రంలా శ్రవణమనోహరమైన మహాకావ్యాన్ని రచించేందుకు సిద్ధమయ్యాడు (1.3.7–1.3.8)। తదుపరి ఈ సర్గంలో రామాయణంలోని ప్రధాన ఘట్టాల విస్తృత సంక్షేపం వస్తుంది—రామజననం, గుణవర్ణన, వనవాసం, మైత్రీ-సహాయం, లంకా ప్రయాణం, యుద్ధం, పట్టాభిషేకం, అలాగే ఉత్తరకాండంలో చెప్పబడిన తరువాతి సంఘటనలు (1.3.10–1.3.38); అందువల్ల ఇది కవితా వ్యాప్తిని సూచించే అంతర్గత విషయసూచికగా నిలుస్తుంది।
Shlokas
Verse 1
श्रुत्वा वस्तु समग्रं तद्धर्मात्मा धर्मसंहितम् ।व्यक्तमन्वेषते भूयो यद्वृत्तं तस्य धीमत: ।।।।
ధర్మసంహితమైన ఆ సమగ్ర విషయాన్ని జ్ఞానివద్ద వినిన ధర్మాత్ముడైన వాల్మీకి, ఆ మహాత్ముని (రాముని) వృత్తాంతాన్ని మరింత స్పష్టంగా తెలుసుకోవాలని మళ్లీ అన్వేషించాడు।
Verse 2
उपस्पृश्योदकं सम्यग्मुनिस्स्थित्वा कृताञ्जलि: ।प्राचीनाग्रेषु दर्भेषु धर्मेणान्वेषते गतिम् ।।।।
శుద్ధికై విధివిధానంగా ఆచమనం చేసి ముని తూర్పు ముఖంగా దర్భాసనంపై కూర్చొని, కృతాంజలిగా, తపోబలజన్య ధర్మమార్గం ద్వారా ప్రాచీన రామకథ యొక్క సత్యగతిని అన్వేషించాడు।
Verse 3
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च ।सभार्येण सराष्ट्रेण यत्प्राप्तं तत्र तत्त्वत: ।।।।हसितं भाषितं चैव गतिर्या यच्च चेष्टितम् ।तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत्सम्प्रपश्यति ।।।।
ధర్మతపఃప్రభావంతో ఆ ముని అక్కడ నిజంగా జరిగినదంతా యథావిధిగా దర్శించాడు—రాముడు, లక్ష్మణుడు, సీత; రాణులతో కూడిన రాజు దశరథుడు మరియు సమస్త రాజ్యం; అలాగే అక్కడ జరిగిన సమస్తం—వారి గతి, వారి ప్రయత్నాలు, వారి నవ్వు మరియు మాటలూ కూడ।
Verse 4
रामलक्ष्मणसीताभी राज्ञा दशरथेन च । सभार्येण सराष्ट्रेण यत्प्राप्तं तत्र तत्त्वत: ।।1.3.3।। हसितं भाषितं चैव गतिर्या यच्च चेष्टितम् । तत्सर्वं धर्मवीर्येण यथावत्सम्प्रपश्यति ।।1.3.4।।
ధర్మబలము, తపఃప్రభావము చేత ఆయన యథావిధిగా, స్పష్టంగా—నిజంగా ఉన్నట్లే—వారి హాస్యము, వాక్యము, సంఘటనల గతి మరియు ప్రతి చేష్టను సమస్తంగా దర్శించాడు।
Verse 5
स्त्रीतृतीयेन च तदा यत्प्राप्तं चरता वने ।सत्यसन्धेन रामेण तत्सर्वं चान्ववेक्षितम् ।।।।
ఆ సమయంలో వనంలో సంచరించిన సత్యసంధుడైన రాముడు—భార్యను తృతీయ సహచరిగా చేసుకొని—ఏమేమి పొందాడో, అవన్నీ ముని కూడా సమ్యకంగా దర్శించాడు।
Verse 6
तत: पश्यति धर्मात्मा तत्सर्वं योगमास्थित: ।पुरा यत्तत्र निर्वृत्तं पाणावामलकं यथा ।।।।
అనంతరం యోగస్థుడైన ధర్మాత్మ ముని, అక్కడ పూర్వకాలంలో జరిగిన సమస్తాన్ని తన అరచేతిలో ఉన్న ఆమలక ఫలంలా అత్యంత స్పష్టంగా దర్శించాడు।
Verse 7
तत्सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महाद्युति: ।अभिरामस्य रामस्य चरितं कर्तुमुद्यत: ।।।।कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।।।।
ధర్మముచేత సమస్త సత్యాన్ని తత్త్వతో దర్శించిన ఆ మహాద్యుతి ముని, అభిరాముడైన రాముని చరితాన్ని రచించుటకు సిద్ధమయ్యాడు—కామార్థ గుణసంయుక్తమై, ధర్మార్థ గుణవిస్తారమై, రత్నసమృద్ధ సముద్రమువలె, సమస్త శ్రోతలకు మనోహరమై ఉన్నదిగా।
Verse 8
तत्सर्वं तत्त्वतो दृष्ट्वा धर्मेण स महाद्युति: ।अभिरामस्य रामस्य चरितं कर्तुमुद्यत: ।।1.3.7।। कामार्थगुणसंयुक्तं धर्मार्थगुणविस्तरम् ।समुद्रमिव रत्नाढ्यं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।।1.3.8।।
ధర్మముచేత సమస్త సత్యాన్ని తత్త్వతో దర్శించిన ఆ మహాద్యుతి ముని, అభిరామ రాముని చరితాన్ని రచించుటకు ప్రవృత్తుడయ్యాడు—రత్నమయ గుణాల సముద్రమువలె, అర్థము మరియు కామమును సమన్వయపరచి, ధర్మము మరియు పురుషార్థాల మహిమను విస్తరింపజేసి, ప్రతి శ్రోతకూ మనోహరముగా ఉండునట్లు।
Verse 9
स यथा कथितं पूर्वं नारदेन महर्षिणा ।रघुवंशस्य चरितं चकार भगवानृषिः ।।।।
మహర్షి నారదుడు ముందుగా చెప్పినట్లే, భగవాన్ ఋషి వాల్మీకి రఘువంశ చరిత్రాన్ని—శ్రీరామకథను కేంద్రంగా చేసుకొని—కావ్యరూపంగా రచించాడు।
Verse 10
जन्म रामस्य सुमहद्वीर्यं सर्वानुकूलताम् ।लोकस्य प्रियतां क्षान्तिं सौम्यतां सत्यशीलताम् ।।।।
నారదుడు రాముని జన్మ, అతని అత్యంత మహత్తరమైన పరాక్రమం, అందరిపట్ల అనుకూలత, లోకప్రియత, క్షమ, సౌమ్యత, సత్యనిష్ఠ గుణాలను వర్ణించాడు।
Verse 11
नानाचित्रकथाश्चान्या विश्वामित्रसमागमे ।जानक्याश्च विवाहं च धनुषश्च विभेदनम् ।।।।
అతడు విశ్వామిత్రునితో రాముని సమాగమం, అనేక విచిత్రమైన విభిన్న కథలు, జానకీ వివాహం మరియు మహాధనుస్సు విరిచిన ఘట్టాన్ని కూడా వివరించాడు।
Verse 12
रामरामविवादं च गुणान्दाशरथेस्तथा ।तथाऽभिषेकं रामस्य कैकेय्या दुष्टभावताम् ।।।।
ఆయన రాముడు–పరశురాముడి మధ్య జరిగిన వివాదాన్ని, దశరథనందనుడైన రాముని ఉత్తమ గుణాలను, రామాభిషేకానికి చేసిన ఏర్పాట్లను, అలాగే కైకేయి దుష్టభావాన్ని కూడా వర్ణించాడు।
Verse 13
विघातं चाभिषेकस्य राघवस्य विवासनम् ।राज्ञश्शोकविलापं च परलोकस्य चाश्रयम् ।।।।
ఆయన రాఘవుని అభిషేకానికి కలిగిన అడ్డంకిని, ఆయన వనవాసాన్ని, రాజు చేసిన శోకవిలాపాన్ని, అలాగే రాజు పరలోకగమనాన్ని కూడా వివరించాడు।
Verse 14
प्रकृतीनां विषादं च प्रकृतीनां विसर्जनम् ।निषादाधिपसंवादं सूतोपावर्तनं तथा ।।।।
ఆయన అయోధ్య ప్రజల విషాదాన్ని, రాముడు వారిని వీడ్కోలు చెప్పిన విధానాన్ని, నిషాదాధిపతి గుహతో జరిగిన సంభాషణను, అలాగే సారథి సుమంత్రుడు తిరిగి రావడాన్ని కూడా వర్ణించాడు।
Verse 15
गङ्गायाश्चापि सन्तारं भरद्वाजस्य दर्शनम् ।भरद्वाजाभ्यनुज्ञानाच्चित्रकूटस्य दर्शनम् ।।।।
ఆయన గంగానదిని దాటిన విషయాన్ని, మహర్షి భరద్వాజుని దర్శనాన్ని, అలాగే భరద్వాజుని అనుమతితో చిత్రకూట దర్శనాన్ని కూడా వివరించాడు।
Verse 16
वास्तुकर्म निवेशं च भरतागमनं तथा ।प्रसादनं च रामस्य पितुश्च सलिलक्रियाम् ।।।।
ఆయన అరణ్యంలో నివాసస్థానం నిర్మించి స్థిరపడిన విధానాన్ని, భరతుని రాకను, రాముని ప్రసన్నం చేసి తిరిగి తీసుకురావడానికి చేసిన ప్రయత్నాన్ని, అలాగే తండ్రికి రాముడు చేసిన సలిలక్రియ (తర్పణం)ను కూడా వర్ణించాడు।
Verse 17
पादुकाग्र्याभिषेकं च नन्दिग्रामनिवासनम् ।दण्डकारण्यगमनं विराधस्य वधं तथा ।।।।
ఆయన శ్రీరామ పాదుకల పవిత్రాభిషేకం, భరతుని నందిగ్రామ నివాసం, శ్రీరాముని దండకారణ్య గమనం మరియు విరాధ వధను కూడా వర్ణించాడు।
Verse 18
दर्शनं शरभङ्गस्य सुतीक्ष्णेन समागमम् ।अनसूयासहास्यामप्यङ्गरागस्य चार्पणम् ।।।।
ఆయన శరభంగ దర్శనం, సుతీక్ష్ణునితో సమాగమం, అలాగే అనసూయ ఆశ్రమంలో సీతకు సుగంధ అంగరాగాన్ని ప్రసాదించి దానిని లేపించిన వృత్తాంతాన్ని కూడా వివరించాడు।
Verse 19
अगस्त्यदर्शनं चैव जटायोरभिसङ्गमम् ।पञ्चवट्याश्च गमनं शूर्पणख्याश्च दर्शनम् ।।।।
ఆయన అగస్త్య మహర్షి దర్శనం, జటాయువుతో కలయిక, పంచవటికి గమనం మరియు శూర్పణఖ దర్శనాన్ని కూడా వర్ణించాడు।
Verse 20
शूर्पणख्याश्च संवादं विरूपकरणं तथा ।वधं खरत्रिशिरसोरुत्थानं रावणस्य च ।।।।
ఆయన శూర్పణఖతో జరిగిన సంభాషణ, ఆమెను విరూపం చేయడం, ఖరుడు మరియు త్రిశిరుడు వధ, అలాగే అనంతరం రావణుడు లేచి శత్రుత్వ యాత్రకు పూనుకోవడం కూడా వర్ణించాడు।
Verse 21
मारीचस्य वधं चैव वैदेह्या हरणं तथा ।राघवस्य विलापं च गृध्रराजनिबर्हणम् ।।।।
అతడు మారీచవధను, వైదేహి (సీత) హరణాన్ని, వియోగంలో రాఘవుని విలాపాన్ని, అలాగే గృధ్రరాజు జటాయువు పతనాన్ని కూడా వర్ణించాడు।
Verse 22
कबन्धदर्शनं चापि पम्पायाश्चापि दर्शनम् ।शबर्या: दर्शनं चैव हनूमद्दर्शनं तथा ।।।।
అతడు కబంధుని దర్శనం, పంపా సరస్సు దర్శనం, శబరిని కలుసుకోవడం, అలాగే హనుమంతుని తొలి దర్శనం కూడా వివరించాడు।
Verse 23
ऋश्यमूकस्य गमनं सुग्रीवेण समागमम् ।प्रत्ययोत्पादनं सख्यं वालिसुग्रीवविग्रहम् ।।।।
అతడు ఋష్యమూక పర్వతానికి గమనాన్ని, సుగ్రీవునితో సమాగమాన్ని, పరస్పర విశ్వాసం కలిగించి సఖ్యత బంధాన్ని, అలాగే వాలి–సుగ్రీవుల విరోధాన్ని వర్ణించాడు।
Verse 24
वालिप्रमथनं चैव सुग्रीवप्रतिपादनम् ।ताराविलापं समयं वर्षरात्रनिवासनम् ।।।।
అతడు వాలి సంహారాన్ని, సుగ్రీవుని పునఃప్రతిష్ఠను, తార విలాపాన్ని, ఒప్పందానుసారమైన నిరీక్షణకాలాన్ని, అలాగే వర్షాకాల నివాసాన్ని వర్ణించాడు।
Verse 25
कोपं राघवसिंहस्य बलानामुपसङ्ग्रहम् ।दिश: प्रस्थापनं चैव पृथिव्याश्च निवेदनम् ।।।।
అతడు రఘుకులసింహుడైన రాఘవుని కోపాన్ని, వానరసేన సమీకరణాన్ని, అన్ని దిశలకూ వారి ప్రస్థానాన్ని, అలాగే భూమి ప్రాంతాల వార్తల నివేదనను వర్ణించాడు।
Verse 26
अङ्गुलीयकदानं च ऋक्षस्य बिलदर्शनम् ।प्रायोपवेशनं चापि सम्पातेश्चापि दर्शनम् ।।।।
అతడు అంగుళీయకదానం, ఋక్షగుహ దర్శనం, ప్రాయోపవేశన సంకల్పం, అలాగే సంపాతితో సాక్షాత్కారం—ఇవన్నీ యథావిధిగా వివరించాడు।
Verse 27
पर्वतारोहणं चापि सागरस्यापि लङ्घनम् ।समुद्रवचनाच्चैव मैनाकस्य च दर्शनम् ।।।।
అతడు పర్వతారోహణం, సాగరలంఘనం, అలాగే సముద్ర వచనప్రేరణతో మైనాక పర్వత దర్శనం—ఇవన్నీ వివరించాడు।
Verse 28
सिंहिकायाश्च निधनं लङ्कामलयदर्शनम् ।रात्रौ लङ्काप्रवेशं च एकस्याथ विचिन्तनम् ।।।।
అతడు సింహికా వధ, మలయ పర్వతశిఖరంనుండి లంక దర్శనం, రాత్రివేళ లంకలో ప్రవేశం, ఆపై ఏకాకిగా విచారణ—ఇవన్నీ వివరించాడు।
Verse 29
दर्शनं रावणस्यापि पुष्पकस्य च दर्शनम् ।आपानभूमिगमनमवरोधस्य दर्शनम्।।।।
అతడు రావణ దర్శనం, పుష్పక విమాన దర్శనం, ఆపానభూమి (పానశాల) గమనము, అంతఃపురము (అవరోధము) దర్శనం—ఇవన్నీ వర్ణించాడు।
Verse 30
अशोकवनिकायानं सीतायाश्चपि दर्शनम् ।अभिज्ञानप्रदानं च रावणस्य च दर्शनम् ।।।।
అతడు అశోకవనికలో హనుమంతుని ప్రవేశం, సీతాదేవి దర్శనం, అభిజ్ఞానార్థంగా ముద్రికా ప్రదానం, అలాగే రావణుని దర్శనాన్ని కూడా వర్ణిస్తాడు।
Verse 31
राक्षसीतर्जनं चैव त्रिजटास्वप्नदर्शनम् ।मणिप्रदानं सीताया वृक्षभङ्गं तथैव च ।।।।
అతడు రాక్షసీలు సీతాదేవిని బెదిరించడం, త్రిజటకు కలలో దర్శనం కలగడం, సీతాదేవి మణిని ఇవ్వడం, అలాగే వృక్షభంగం జరిగినదీ వర్ణిస్తాడు।
Verse 32
राक्षसीविद्रवं चैव किङ्कराणां निबर्हणम् ।ग्रहणं वायुसूनोश्च लङ्कादाहाभिगर्जनम् ।।।।
అతడు రాక్షసీల పారిపోవడం, కింకరుల (రావణ సేవకుల) సంహారం, వాయుపుత్ర హనుమంతుని బంధించడం, మరియు ఘోర గర్జనతో కూడిన లంకాదహనాన్ని వర్ణిస్తాడు।
Verse 33
प्रतिप्लवनमेवाथ मधूनां हरणं तथा ।राघवाश्वासनं चापि मणिनिर्यातनं तथा ।।।।
ఆపై అతడు హనుమంతుని ప్రతిప్లవనం (తిరిగి సముద్రలంఘనం), మధువనంలోని మధు హరణం, రాఘవునికి (రామునికి) ఆశ్వాసన ఇవ్వడం, అలాగే మణిని అందజేయడాన్ని వర్ణిస్తాడు।
Verse 34
सङ्गमं च समुद्रेण नलसेतोश्च बन्धनम् ।प्रतारं च समुद्रस्य रात्रौ लङ्कावरोधनम् ।।।।
అతడు సముద్రదేవునితో సంగమం, నలసేతు నిర్మాణం, సముద్రాన్ని దాటడం, మరియు రాత్రివేళ లంకను ముట్టడించడం వర్ణిస్తాడు।
Verse 35
विभीषणेन संसर्गं वधोपायनिवेदनम् ।कुम्भकर्णस्य निधनं मेघनादनिबर्हणम् ।।।।
అతడు విభీషణునితో స్నేహసంధి, రావణవధోపాయ నివేదన, కుంభకర్ణుని నిధనం, మేఘనాదుని సంహారం—ఇవన్నీ వర్ణిస్తాడు।
Verse 36
रावणस्य विनाशं च सीतावाप्तिमरे: पुरे ।विभीषणाभिषेकं च पुष्पकस्य च दर्शनम् ।।।।
అతడు రావణుని వినాశం, శత్రుపురిలో సీతాదేవి పునఃప్రాప్తి, విభీషణాభిషేకం, పుష్పకవిమాన దర్శనం—ఇవన్నీ వర్ణిస్తాడు।
Verse 37
अयोध्यायाश्च गमनं भरतेन समागमम् ।रामाभिषेकाभ्युदयं सर्वसैन्यविसर्जनम्।स्वराष्ट्ररञ्जनं चैव वैदेह्याश्च विसर्जनम्।।।।
అతడు అయోధ్యాగమనం, భరతునితో సమాగమం, రామాభిషేక మహోత్సవం, సమస్త సైన్య విసర్జనం, స్వరాష్ట్రరంజనం (సుశాసనం) మరియు వైదేహి (సీత) విసర్జనం—ఇవన్నీ వర్ణిస్తాడు।
Verse 38
अनागतं च यत्किञ्चिद्रामस्य वसुधातले ।तच्चकारोत्तरे काव्ये वाल्मीकिर्भगवानृषि: ।।।।
భూమితలంపై రామునకు సంబంధించిన ఇంకా అనాగతమైన ఏ విషయములైనను, అవన్నీ భగవాన్ ఋషి వాల్మీకి ఉత్తరకావ్యంలో (ఉత్తరకాండలో) రచించాడు।
Verse 39
ఆ సమర్థ ప్రభువు (వాల్మీకి) ఆ ఇద్దరు మేధావులు (లవ-కుశులు) వేదాలలో స్థిరనిష్ఠులని చూచి, వేదార్థోపబృంహణార్థం వారికి ఈ మహాకావ్యాన్ని బోధించాడు।
Frequently Asked Questions
The pivotal action is epistemic and ethical: Vālmīki does not merely repeat received narration but seeks verified clarity through ritual purity and yogic insight, modeling responsible transmission where poetic authority is grounded in dharma and disciplined perception.
Knowledge meant to guide society should be both tradition-informed (śruti/received account from Nārada) and inwardly validated through tapas and yoga; the sarga also frames the Rāmāyaṇa as a dharma-centered synthesis in which kāma and artha are meaningful only when ordered by righteousness.
The sarga’s synopsis indexes major cultural-geographic nodes—Ayodhyā, Gaṅgā crossings, Citrakūṭa, Daṇḍakāraṇya, Pañcavaṭī, Pampā, Ṛśyamūka, Mahendra mountain, Sāgara, and Laṅkā—along with ritual-cultural markers such as ācamanam, kuśa seating, abhiṣeka, and emblematic regalia like Rāma’s pādukā.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.