Adhyaya 8

Verse 1

इति श्रीब्रह्मांडे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषंगपादे लोकज्ञान वर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः सूत उवाच ततोभिध्यायतस्तस्य मानस्यो जज्ञिरे प्रजाः / तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह

ఇట్లు శ్రీబ్రహ్మాండ మహాపురాణం, వాయుప్రోక్తం, పూర్వభాగం, ద్వితీయ అనుషంగపాదంలో ‘లోకజ్ఞాన వర్ణనం’ అనే ఏడవ అధ్యాయం. సూతుడు పలికెను—అతడు ధ్యానించగా మానసిక ప్రజలు పుట్టిరి; అతని శరీరమునుండి పుట్టిన కార్యకారణములతో కూడి।

Verse 2

क्षेत्रज्ञाः समवर्त्तन्त क्षेत्रस्यैतस्य धीमतः / ततो देवासुरपितॄन्मनुष्यांश्च चतुषृयम्

ఆ ధీమంతుని ఈ క్షేత్రంలో క్షేత్రజ్ఞులు ప్రవర్తించారు; తరువాత దేవులు, అసురులు, పితృలు, మనుష్యులు—ఈ నాలుగు వర్గాలు ఏర్పడ్డాయి।

Verse 3

सिसृक्षुरयुतातानि स चात्मानमयूयुजत् / युक्तात्मनस्ततस्तस्य तमोमात्रासमुद्भवः

అసంఖ్య సృష్టులను సృష్టించదలచి అతడు తన ఆత్మను నియమించాడు; యుక్తాత్ముడైన అతనిలోనుండి తామసమాత్ర ఉద్భవించింది।

Verse 4

तदाभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नो ऽभूत्प्रजापतेः / ततो ऽस्य जघ नात्पूर्वमसुरा जज्ञिर सुताः

అప్పుడు సృష్టిని ధ్యానిస్తూ ప్రజాపతి సృష్టికార్యానికి మహా ప్రయత్నం చేశాడు. తదనంతరం అతని జఘనభాగం నుండి ముందుగా అసుర సుతులు జన్మించారు.

Verse 5

असुः प्राणः स्मृतो विज्ञैस्तज्जन्मानस्ततो ऽसुराः / सृष्टा यया सुरास्तन्वा तां तनुं स व्यपोहत

విజ్ఞులు ‘అసు’ను ప్రాణమని స్మరిస్తారు; అందువల్ల ఆ ప్రాణమునుండి జన్మించినవారు ‘అసురులు’ అని పిలువబడారు. ఏ దేహంతో దేవతలు సృష్టింపబడ్డారో, ఆ దేహాన్ని ప్రజాపతి విడిచిపెట్టాడు.

Verse 6

सापविद्धा तनुस्तेन सद्यो रात्रिरजायत / सा तमोबहुला यस्मात्ततो रात्रिस्त्रियामिका

అతడు విసర్జించిన ఆ దేహం వెంటనే ‘రాత్రి’గా జన్మించింది. అది ఘనమైన తమస్సుతో నిండినందున రాత్రి ‘త్రియామిక’ అని పిలువబడింది.

Verse 7

आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजा स्तस्मात्स्वयं पुनः / सृष्ट्वासुरांस्ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

రాత్రిలో తమస్సుతో కప్పబడిన ప్రజలు అందువల్ల స్వయంగా మళ్లీ ప్రబలారు. అసురులను సృష్టించిన తరువాత ప్రజాపతి మరొక దేహాన్ని ఆశ్రయించాడు.

Verse 8

अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततस्तां युञ्ज मानस्य प्रियमासीत्प्रभोः किल

తదుపరి అతడు అవ్యక్తమైన, సత్త్వబహులమైన ఆ దేహాన్ని ఆశ్రయించాడు. ఆ దేహంతో యుక్తమవుతున్నప్పుడు ప్రభువు మనసుకు అది ప్రియంగా అనిపించింది అని చెబుతారు.

Verse 9

ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः / यतो ऽस्य दीव्यतो जातास्तेन देवाः प्रकीर्त्तिताः

అప్పుడు ఆయన దివ్య ముఖమునుండి దేవతలు ఉద్భవించారు; ఆయన దివ్య తేజస్సునుండి జన్మించినందున వారు ‘దేవులు’ అని ప్రసిద్ధి చెందారు.

Verse 10

धातुर्दिव्येति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते / तस्मात्तन्वास्तु दिव्याया जज्ञिरे तेन देवताः

‘ధాతా దివ్యుడు’ అని చెప్పబడినవాడు లీలలో ప్రకాశిస్తాడు; ఆ దివ్య తనువునుండే దేవతలు జన్మించారు.

Verse 11

देवान् सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुं दिव्यामपोहत / उत्सृष्टा सा तनुस्तेन अहः समभवत्तदा

దేవులను సృష్టించిన తరువాత ఆయన దివ్య తనువును విడిచిపెట్టాడు; ఆయన వదిలిన ఆ తనువే అప్పుడు ‘అహః’ అంటే పగలు అయింది.

Verse 12

तस्मादहःकर्मयुक्ता देवताः समुपासते / देवान्सृष्ट्वा ततः सो ऽथ तनुमन्यामपद्यत

అందువల్ల దేవతలు పగటి కర్మలతో యుక్తులై ఆయనను ఉపాసిస్తారు; దేవులను సృష్టించిన తరువాత ఆయన మరొక తనువును ధరించాడు.

Verse 13

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यामभ्ययुङ्क्त वै / पितेव मन्यमानस्तान्पुत्रान्प्रध्याय स प्रभुः

తర్వాత ఆయన సత్త్వమాత్ర స్వరూపమైన మరొక తనువును ధరించాడు; ఆ ప్రభువు వారిని కుమారులుగా భావించి తండ్రిలా ధ్యానించాడు.

Verse 14

पितरो ह्यभवंस्तस्या सध्ये रात्र्यहयोः पृथक् / तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्

ఆ సంధ్య వల్ల రాత్రి, పగలు వేరువేరుగా అయ్యి పితరులు ఉద్భవించారు. అందుచేత వారు పితృదేవులు; వారిలో పితృత్వం స్మృతమైంది.

Verse 15

ययासृष्टास्तु पितरस्तां तनुं स व्यपोहत / सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

ఏ తనువుతో పితరులు సృష్టించబడ్డారో, ఆ తనువును ఆయన విడిచిపెట్టాడు. ఆయనచే విసర్జితమైన ఆ తనువు వెంటనే సంధ్యగా జన్మించింది.

Verse 16

तस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या साऽसुरी स्मृता / तयोर्मध्ये तु वै पैत्री या तनुः सा गरीयसी

అందుచేత దేవతలకు పగలు; రాత్రి అసురీగా స్మరించబడుతుంది. ఆ రెండింటి మధ్యనున్న పైతృక తనువు అత్యుత్తమమైనది.

Verse 17

तस्माद्देवासुराश्चैव ऋषयो मानवास्तथा / युक्तास्तनुमुपासंते उषाव्युष्ट्योर्यदन्तरम्

అందుచేత దేవులు, అసురులు, ఋషులు, మనుష్యులు—అందరూ నియమంతో ఉషా-వ్యుష్టుల మధ్యనున్న ఆ రూపాన్ని ఉపాసిస్తారు.

Verse 18

तस्माद्रात्र्यहयोः संधिमुपासंते तथा द्विजाः / ततो ऽन्यस्यां पुनर्ब्रह्मा स्वतन्वामुपपद्यत

అందుచేత ద్విజులు కూడా రాత్రి-పగలు సంధిని ఉపాసిస్తారు. ఆపై బ్రహ్మ మరొక తనువును మళ్లీ స్వీకరించాడు.

Verse 19

रजोमात्रात्मिका या तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः / मनसा तु सुतास्तस्य प्रजनाज्जज्ञिरे प्रजाः

రజోగుణమయమైన ఆ సృష్టిని ప్రభువు మనస్సుతో సృజించాడు. ఆయన మనసు నుండి పుట్టిన పుత్రుల ప్రജനనమున ప్రజలు జన్మించారు.

Verse 20

मननाच्च मनुषयास्ते प्रजनात्प्रथिताः प्रजाः / सृष्ट्वा पुनः प्रजाः सो ऽथ स्वां तनुं स व्यपोहत

మననము వలన వారు ‘మనుష్యులు’ అని పిలువబడ్డారు; ప్రജനనమువలన వారు ప్రసిద్ధ ప్రజలయ్యారు. మరల ప్రజలను సృష్టించి ఆయన తన దేహాన్ని విడిచెను.

Verse 21

सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत / तस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः

ఆయన విసర్జించిన ఆ దేహమునుండి వెంటనే ‘జ్యోత్స్నా’ జన్మించింది. అందుచేత జ్యోత్స్నా ఉదయమున ప్రజలు హర్షిస్తారు.

Verse 22

इत्येतास्तनवस्तेन ह्यपविद्धा महात्मना / सद्यो रात्र्यहनी चैवसंध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे

ఇలా మహాత్ముడు విసర్జించిన ఆ తనువుల నుండి వెంటనే రాత్రి, పగలు, సంధ్య మరియు జ్యోత్స్నా జన్మించాయి.

Verse 23

ज्योत्स्ना संध्याहनी चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम् / तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्नियामिका

జ్యోత్స్నా, సంధ్య, పగలు—ఈ మూడు సత్త్వమయమైనవి. రాత్రి తమోమయమైనది; అందుచేత అదే నియామికగా నిలుస్తుంది.

Verse 24

तस्माद्देवा दिव्यतन्वा तुष्ट्या सृष्टा सुखात्तु वै / यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन ते दिवा

అందుచేత దేవులు దివ్యదేహాలతో, తృప్తితో సుఖంగా సృష్టింపబడ్డారు. వారి జననం పగటిపూట జరిగి వారు బలవంతులు గనుక ‘దివా’ అని పిలువబడిరి.

Verse 25

तन्वा यदसुरान्रत्र्या जघनादसृजत्प्रभुः / प्राणेभ्यो रात्रिजन्मानो ह्यजेया निशि तेन ते

ప్రభువు రాత్రివేళ తన దేహంతో అసురులను సంహరించి, అప్పుడు వారిని సృష్టించాడు. వారు ప్రాణములనుండి రాత్రిజన్ములు, రాత్రిలో అజేయులు; అందుచేత వారు అలా ప్రసిద్ధులు.

Verse 26

एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह / पितॄणां मानुषाणां च अतीताना गतेषु वै

ఇవే భవిష్యత్తులో కలిగే దేవులకు, అసురులతో కూడ, అలాగే పితృలకు మరియు మనుష్యులకు కూడా—గతించిన యుగాలలోనూ—నిమిత్తాలుగా ఉంటాయి.

Verse 27

मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि / ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्येतानि तानि वा

అన్ని మన్వంతరాలలోనూ నిమిత్తాలు ఉంటాయి—జ్యోత్స్న, రాత్రి, పగలు, సంధ్య; ఇవే ఆ నాలుగు.

Verse 28

भान्ति यस्मात्ततो भाति भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु / अंभांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवदानवमानुषान्

వారు ప్రకాశించుచున్నందున ‘భా’ శబ్దం వ్యాప్తి మరియు దీప్తి అర్థాలలో వాడబడుతుంది. ఈ ‘అంభాంసి’లను సృష్టించి (ప్రభువు) దేవ, దానవ, మానవులను ఉద్భవింపజేశాడు.

Verse 29

पितॄंश्चैव तथा चान्यान्विविधान्व्य सृजत्प्रजाः / तामुत्सृज्य ततो च्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

ఆ ప్రభువు పితృదేవతలను మరియు నానావిధమైన ఇతర ప్రజలను సృష్టించాడు. ఆ సృష్టిని విడిచి తరువాత జ్యోత్స్నా (ప్రకాశం)ను పొందీ, ఆపై మరొక సృష్టిని ఆశ్రయించాడు।

Verse 30

मूर्त्तिं रजस्तमोद्रिक्तां ततस्तां सो ऽभ्ययुञ्जत / ततो ऽन्याः सोंऽधकारे च क्षुधाविष्टाः प्रजाः सृजन्

తర్వాత ఆయన రజస్సు-తమస్సు అధికమైన ఆ రూపాన్ని ధరించాడు. ఆపై అంధకారంలో, ఆకలితో బాధపడే ప్రజలను సృష్టించాడు।

Verse 31

ताः सृष्टास्तु क्षुधाविष्टा अम्भांस्यादातुमुद्यताः / अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

సృష్టించబడిన వారు ఆకలితో కుదేలై, జలాలను తీసుకోవడానికి సిద్ధమయ్యారు. వారిలో కొందరు—“ఈ జలాలను మేము రక్షిద్దాం” అని పలికారు।

Verse 32

राक्षसास्ते स्मृतास्तस्मात्क्षुधात्मानो निशाचराः / ये ऽब्रुवन् क्षिणुमो ऽम्भांसि तेषां त्दृष्टाः परस्परम्

“రక్షిద్దాం” అని పలికినందున వారు రాక్షసులుగా ప్రసిద్ధి—ఆకలే స్వభావమై, రాత్రి సంచరించేవారు. “జలాలను క్షీణింపజేద్దాం” అని అన్నవారు పరస్పరం చూశారు।

Verse 33

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यकाः क्रूरकर्मिणः / रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाव्यते

ఆ కర్మవల్ల వారు యక్షులు, గుహ్యకులు అని ప్రసిద్ధి—కఠిన కర్మచేసేవారు. ఇక్కడ ‘రక్ష్’ ధాతువు ‘పాలన/రక్షణ’ అర్థమని కూడా భావించబడుతుంది।

Verse 34

य एष क्षीतिधातुर्वै क्षपणे स निरुच्यते / रक्षणाद्रक्ष इत्युक्तं क्षपणाद्यक्ष उच्यत

ఈ క్షితిధాతువు క్షపణం (క్షయం) కారణంగా అలా నిరుక్తమైంది. రక్షణం వల్ల ‘రక్ష’ అని, క్షపణం వల్ల ‘యక్ష’ అని చెప్పబడుతుంది.

Verse 35

तान्दृष्ट्वा त्वप्रियेणास्य केशाः शीर्णाश्च धीमतः / ते शीर्णा व्युत्थिता ह्यूर्द्धमारो हन्तः पुनः पुनः

వారిని అప్రీతికరంగా చూచిన వెంటనే ఆ ధీమంతుని కేశాలు ఊడిపోయాయి. ఊడిన కేశాలు మళ్లీ మళ్లీ పైకి లేచి నిలిచాయి, కొట్టేందుకు సిద్ధమైనట్లుగా.

Verse 36

हीना ये शिरसो बालाः पन्नाश्चैवापसर्पिणः / बालात्मना स्मृता व्याला हीनत्वादहयः स्मृताः

శిరస్సు లేనివారు ‘బాల’ అని పిలువబడ్డారు; రాలిపోయి రాకుతూ పోయినవారు ‘పన్న’ అని. బాలస్వభావం వల్ల వారు ‘వ్యాల’, హీనత్వం వల్ల ‘అహయ’ అని స్మరించబడ్డారు.

Verse 37

पन्नत्वात्पन्नगाश्चापि व्यपसर्पाच्च सर्प्पता / तेषां लयः पृथिव्यां यः सूर्याचन्द्रमसौ घनाः

పన్నత్వం వల్ల వారు ‘పన్నగ’లుగా కూడా, దూరంగా సరిచెళ్లడం వల్ల ‘సర్ప’లుగా పిలువబడ్డారు. వారి లయం భూమిలో ఉన్నది; అదే సూర్యచంద్రుల ఘన తేజస్సుగా ప్రకాశించింది.

Verse 38

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसावग्निगर्भः सुदारुणः / स तान्सर्प्पान् सहोत्पन्नानाविवेश विषात्मकः

అతని క్రోధం నుండి పుట్టిన అత్యంత దారుణమైన ‘అగ్నిగర్భ’ము, విషస్వరూపమై, సహజన్ములైన ఆ సర్పాలలో ప్రవేశించింది.

Verse 39

सर्प्पान्सृष्ट्वा ततः क्रोधात् क्रोधात्मानो विनिर्मिताः / वर्णेन कपिशेनोग्रास्ते भूताः पिशिताशनाः

సర్పాలను సృష్టించిన తరువాత క్రోధం వల్ల క్రోధస్వరూపమైన ఉగ్ర భూతాలు పుట్టాయి; అవి కపిశ వర్ణముతో మాంసభక్షకులు.

Verse 40

भूतत्वात्ते रमृता भूताः पिशाचा पिशिताशनात् / गायतो गां ततस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे सुताः

భూతత్వం వల్ల వారు ‘భూతాలు’ అనబడారు; మాంసభక్షణం వల్ల ‘పిశాచులు’ అనబడారు. తరువాత అతడు గానం చేయగా గంధర్వులు కుమారులుగా జన్మించారు.

Verse 41

धयेति धातुः कविभिः पानार्थे परिपठ्यते / पिबतो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

కవులు ‘ధయే’ ధాతువును పానార్థంగా పఠిస్తారు; అతడు త్రాగుచుండగా వాక్కు జన్మించింది, అందువల్ల వారు ‘గంధర్వులు’ అని స్మరించబడతారు.

Verse 42

अष्टास्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः / छन्दतश्चैव छन्दासि वयांसि वयसासृजत्

ఎనిమిది దేవయోనులు సృష్టించబడిన తరువాత ఆ ప్రభువు ఛందస్సు ప్రకారం ఛందస్సులను, వయస్సు ప్రకారం పక్షులను సృష్టించాడు.

Verse 43

पक्षिणस्तु स सृष्ट्वा वै ततः पशुगणान्सृजन् / मुखतोजाः सृजन्सो ऽथ वक्षसश्चाप्यवीः सृजन्

ఆయన ముందుగా పక్షులను సృష్టించాడు; తరువాత పశుగణాలను సృష్టించాడు. ఆపై ముఖం నుండి మేకలను, వక్షస్థలం నుండి గొర్రెలను సృష్టించాడు.

Verse 44

गावश्चैवोदराद्ब्रह्मा पाश्वीभ्यां च विनिर्ममे / पादतो ऽश्वान्समातङ्गान् रासभान् गवयान्मृगान्

బ్రహ్ముడు తన ఉదరమునుండి గోవులను, పార్శ్వములనుండి ఇతర జీవులను సృష్టించాడు; తన పాదములనుండి అశ్వాలు, మహాహస్తులు, గర్దభాలు, గవయాలు, మృగాలను పుట్టించాడు।

Verse 45

उष्ट्रांश्चैव वराहांश्च शुनो ऽन्यांश्चैव जातयः / ओषध्यः फल मूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ఉష్ట్రములు, వరాహములు, శునకములు మరియు ఇతర జాతులు కూడా పుట్టాయి; అతని రోమములనుండి ఫలమూలములు కలిగిన ఔషధులు జన్మించాయి।

Verse 46

एवं पञ्चौषधीः सृष्ट्वा व्ययुञ्जत्सो ऽध्वरेषु वै / अस्य त्वादौ तु कल्पस्य त्रेतायुगमुखेपुरा

ఇలా ఐదు ఔషధులను సృష్టించి, అవి నిశ్చయంగా యజ్ఞకర్మలలో వినియోగించబడ్డాయి; ఈ కల్ప ఆరంభంలో, పురాతనంగా, త్రేతాయుగ ముఖంలో।

Verse 47

गौरजः पुरुषो ऽथाविरश्वाश्वतरगर्दभाः / एते ग्राम्याः समृताः सप्त आरण्याः सप्त चापरे

గౌరజ, పురుష, అవిర, అశ్వ, అశ్వతర (ఖచ్చర), గర్దభ—ఇవి ఏడు గ్రామ్యములుగా (పాలితములుగా) చెప్పబడ్డాయి; అలాగే మరొక ఏడు ఆరణ్యములు (వన్యములు) కూడా ఉన్నాయి।

Verse 48

श्वापदो द्वीपिनो हस्ती वानरः पक्षिपञ्चमः / औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

శ్వాపదములు, ద్వీపినులు, హస్తి, వానరుడు—ఐదవది పక్షులు; ఆరవది ఔదక (జలచర) పశువులు; ఏడవది సరీసృపములు (రెంగేవి)।

Verse 49

महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते

మహిషము, గవయము, ఉష్ట్రము, ద్విఖురులు, శరభము, ద్విషము మరియు ఏడవది మర్కటము—ఇవే అరణ్యపు పశువులు.

Verse 50

गायत्रीं च ऋचं चैव त्रिवृत्सतोमरथन्तरे / अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान्मुखात्

ప్రథమ ముఖమునుండి ఆయన గాయత్రీ, ఋక్, త్రివృత్-స్తోమము, రథంతరము మరియు యజ్ఞాలలో అగ్నిష్టోమమును సృష్టించాడు.

Verse 51

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दः स्तोमं पञ्चदशं तथा / बृहत्साम तथोक्तं च दक्षिणात्सो ऽसृजन्मुखात्

దక్షిణ ముఖమునుండి ఆయన యజూంషులు, త్రైష్టుభ ఛందస్సు, పంచదశ స్తోమము మరియు బృహత్సామమును సృష్టించాడు.

Verse 52

सामानि जगतीं चैव स्तोमं सप्तदशं तथा / वैरूप्यमतिरात्रं च पश्चिमात्सो ऽसृजन्मखात्

పశ్చిమ ముఖమునుండి ఆయన సామములు, జగతీ ఛందస్సు, సప్తదశ స్తోమము, వైరూప్యము మరియు అతిరాత్ర యజ్ఞమును సృష్టించాడు.

Verse 53

एकविंशमथर्वाणमाप्तोर्यामं तथैव च / अनुष्टुभं सवैराजं चतुर्थादसृजन्मुखात्

చతుర్థ ముఖమునుండి ఆయన ఏకవింశ స్తోమము, అథర్వవేదము, ఆప్తోర్యామము, అనుష్టుభ ఛందస్సు మరియు వైరాజమును సృష్టించాడు.

Verse 54

विद्युतो ऽशनिमेघांश्व रोहितेद्रधनूंषि च / सृष्ट्वासौ भगवान्देवः पर्जन्यमितिविश्रुतम्

ఆ భగవాన్ దేవుడు విద్యుత్, వజ్రం, మేఘాలు మరియు రోహిత వర్ణ ఇంద్రధనుస్సులను సృష్టించి, ‘పర్జన్యుడు’ అని ప్రసిద్ధి పొందెను.

Verse 55

ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये / उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे

యజ్ఞసిద్ధి కొరకు ఆయన ఋక్, యజుః, సామ మంత్రాలను నిర్మించాడు; మరియు ఆయన అవయవాల నుండి నానావిధ భూతజాతులు జన్మించాయి.

Verse 56

ब्रह्मणास्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः / सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवर्षिपितृमानवान्

ప్రజాపతి బ్రహ్మ ప్రజాసృష్టి చేయుచుండగా, ముందుగా దేవులు, ఋషులు, పితృలు, మానవులు అనే చతుష్టయాన్ని సృష్టించాడు.

Verse 57

ततो ऽसृजत भूतानि चराणि स्थावराणि च / सृष्ट्वा यक्षपिशाचांश्च गन्धर्वप्सरसस्तदा

ఆపై ఆయన చరాచర భూతాలను సృష్టించాడు; అలాగే యక్షులు, పిశాచులు, గంధర్వులు మరియు అప్సరసలను కూడా అప్పుడే సృష్టించాడు.

Verse 58

नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् / अव्ययं च व्ययं चैव द्वयं स्थावरजङ्गमम्

నరులు, కిన్నరులు, రాక్షసులు, పక్షులు, పశువులు, మృగాలు, సర్పాలు—ఇవన్నీ సృష్టించాడు; అలాగే స్థావర-జంగమ రూపంలో అవ్యయము, వ్యయము అనే ద్వయాన్ని కూడా ఏర్పరచాడు.

Verse 59

तेषां ये यानि कर्माणि प्राक् सृष्टानि प्रपेदिरे / तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनःपुनः

వారికి పూర్వసృష్టిలో ఏర్పడిన ఏ ఏ కర్మలైతే ఉన్నాయో, సృష్టింపబడుతూ వారు మళ్లీ మళ్లీ అవే అనుభవిస్తారు।

Verse 60

हिंस्राहिंस्रे सृजन् क्रूरे धर्माधर्मावृतानृते / तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते

హింసా-అహింసా, క్రూరత్వం, ధర్మాధర్మాలతో కప్పబడిన సత్యాసత్యాలను సృష్టించి; ఏ భావంతో వారు రూపుదిద్దబడతారో, అదే వారు ఆశ్రయిస్తారు, అందుకే అదే వారికి ఇష్టం అవుతుంది।

Verse 61

महाभूतेषु नानात्वमिन्द्रियार्तेषु मूर्तिषु / विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात्स्वयम्

మహాభూతాలలో నానాత్వాన్ని, ఇంద్రియాలతో కూడిన మూర్తులలో భేదాన్ని, అలాగే భూతాల వినియోగాన్ని ధాత స్వయంగా ఏర్పాటు చేశాడు।

Verse 62

केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म च मानवाः / दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः

కొంతమంది మనుషులు పురుషకారాన్ని, కర్మను కారణమంటారు; మరికొందరు విప్రులు దైవమంటారు; భూతచింతకులు స్వభావమని భావిస్తారు।

Verse 63

पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः / न चैव तु पृथग्भावमधिकेन ततो विदुः

ఫలప్రవృత్తి స్వభావానుసారం పురుషకారం, కర్మ, దైవం—ఈ మూడూ ఉంటాయి; కానీ జ్ఞానులు వీటిని వేరుగా చేసి ఏదో ఒకదాన్ని అధికమని చెప్పరు।

Verse 64

एतदेवं च नैवं च न चोभे नानुभे न च / स्वकर्मविषयं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शिनः

వారు ‘ఇదే’ అని కాదు, ‘ఇది కాదు’ అని కాదు; రెండూ కాదు, రెండూ‑కాదు కూడా కాదు. సత్త్వస్థులైన సమదర్శులు స్వకర్మవిషయమే పలుకుదురు।

Verse 65

नानारूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम् / वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः

మహేశ్వరుడు ఆదిలో వేదశబ్దాల నుండే సృష్టమైన భూతాల నానారూపములను, కృత జగత్తు విస్తారమును నిర్మించాడు।

Verse 66

आर्षाणि चैव नामानि याश्च देवेषु दृष्टयः / शर्वर्यन्ते प्रसूतानां पुनस्तेभ्यो दधात्यजः

ఋషిప్రదత్త నామములు, దేవతలలో దర్శితమైన దృష్టులు—రాత్రి అంత్యంలో ప్రసూతమైన ప్రజలకు అజుడు (బ్రహ్మ) వాటిని మళ్లీ వాటినుండే ప్రసాదించును।