Shloka 49
लोकज्ञान-वर्णन (Lokajñāna-varṇana) — Description of World-Knowledge / Cosmogonic Classification
Devanagari script
महिषा गवयोष्ट्राश्च द्विखुराः शरभो द्विषः / मर्कटः सप्तमो ह्येषां चारण्याः पशवस्तु ते
Transliteration
mahiṣā gavayoṣṭrāśca dvikhurāḥ śarabho dviṣaḥ / markaṭaḥ saptamo hyeṣāṃ cāraṇyāḥ paśavastu te
Translation
మహిషము, గవయము, ఉష్ట్రము, ద్విఖురులు, శరభము, ద్విషము మరియు ఏడవది మర్కటము—ఇవే అరణ్యపు పశువులు.
Word by Word
महिषाःbuffaloes
महिषाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative), बहुवचन (Plural)
गवय-उष्ट्राःgauras and camels
गवय-उष्ट्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगवय + उष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व-समास (copulative)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
द्वि-खुराःtwo-hoofed (cloven-hoofed)
द्वि-खुराः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्या-प्रातिपदिक) + खुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष-समास (numeral determinative)
शरभःthe śarabha (mythic beast)
शरभः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशरभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Singular)
द्विषःenemy/foe
द्विषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootद्विष् (धातु)
Formद्विष्-धातोः क्विप्-प्रत्ययान्त (agent noun), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘द्विष्’ = शत्रु (enemy)
मर्कटःmonkey
मर्कटः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमर्कट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सप्तमःthe seventh
सप्तमः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसप्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अवधान/हेतु-सूचक
एषाम्of these
एषाम्:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध/Possessor)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन; सर्वनाम
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
आरण्याःwild, of the forest
आरण्याः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootआरण्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (forest-dwelling/wild)
पशवःanimals
पशवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअवधारण/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम